Ягайла

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Уладзіслаў II Ягайла
польск.: Władysław II Jagiełło
Wladislaus II Jagiello of Poland.PNG
«Ягайла». Партрэт пэндзля Марчэла Бачарэлі
вялікі князь літоўскі
1377 — 1381
Папярэднік: Альгерд
Пераемнік: Кейстут
вялікі князь літоўскі
1382 — 1386
Папярэднік: Кейстут
Пераемнік: Скіргайла (як намеснік Ягайла ў 1386-1392)
Вітаўт (як князь літоўскі з 1392)
кароль польскі
1386 — 1434
Папярэднік: Ядвіга Анжуйская
Пераемнік: Уладзіслаў III Варненчык
 
Веравызнанне: каталіцтва
Нараджэнне: 1362({{padleft:1362|4|0}})
Вільня
Смерць: 1 чэрвеня 1434({{padleft:1434|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:1|2|0}})
Гарадок, Рускае ваяводства[1]
Пахаванне: Сабор Святых Станіслава і Вацлава, Кракаў, Польшча
Дынастыя: Гедзімінавічы,
POL COA Jagiellonowie.svg Ягелоны (заснавальнік)
Бацька: Альгерд
Маці: Юліянія Цверская
Жонка: Ядвіга
Ганна Цэльская(руск.) бел.
Эльжбета Граноўская(руск.) бел.
Соф'я Гальшанская
Дзеці: Елізавета Баніфацыя(англ.) бел., Ядвіга Ягайлаўна(руск.) бел., Уладзіслаў III Варненчык, Казімір IV Ягелончык
Ягайла (малюнак Я. Матэйкі)
Фрэска 1475—1480 гг.
Пячатка Ягайлы, караля польскага

Ягайла[2], магчыма, ахрышчаны ў праваслаўе як Якаў, у каталіцкім хрышчэнні Уладзіслаў (літ.: Jogáila (Йога́йла), укр.: Ягайло, польск.: Władysław II Jagiełło; ~1348 — 1 чэрвеня 1434) — князь віцебскі[3], вялікі князь літоўскі (13771392), кароль польскі (13861434) і вярхоўны князь літоўскі (13921434). Сын Альгерда і яго другой жонкі, цверскай княжны Юліяніі. Заснавальнік дынастыі Ягелонаў[4], адной з галін дынастыі Гедзімінавічаў, якая да канца XVI ст. была кіруючай дынастыяй Вялікага Княства Літоўскага і Польшчы.

Паходжанне імя[правіць | правіць зыходнік]

Існуе некалькі гіпотэзаў пра этымалогію імя «Ягайла» (як і імёнаў большасці вялікіх князёў літоўскіх), якія ўмоўна можна вызначыць як «хрысціянскую», «літоўскую», «скандынаўскую» і «заходнебалцкую».

Расійскі лінгвіст У. Юргевіч выводзіў «Ягайлу» з хрысціянскага імя Якаў[5]. Беларускі пісьменнік В. Чаропка выказваў гіпотэзу пра яго сувязь з імём Іаган (Іван) — такая форма імя Іван сустракалася ў ваколіцах Віцебску, дзе гэты князь жыў некаторы час[6].

Сучасныя літоўскія даследчыкі называюць імя «Ягайла» (літ.: Jogáila) старажытным літоўскім імём і тлумачаць яго праз літоўскую мову як «Добры яздок» (літ.: jóti — «ехаць конна» і састарэлае літ.: gáilas — «моцны»)[7]. Дадзенае тлумачэнне яшчэ ў сяр. XIX ст. высунуў летувіс Даўгдарыс у газеце «Tygodnik peterburski» (ад 17 ліпеня 1850), у тым жа выданні іншы літоўскі аўтар Даніла прапаноўваў перакладаць гэта імя як «Калі жаль» (літ.: jei (я) — «калі» і літ.: gailis (га́йліс) — «жаль»). Усе гэтыя літоўскія тлумачэнні У. Юргевіч вызначыў як «кур'ёзныя»[8].

Беларускі даследчык Л. Галяк звязваў элемент «-гайла» са скандынаўскімі geled — «чын», «становішча», або gal — «злосны», «шалёны»; а элемент «я-» тлумачыў як  — «але»[9].

Беларускі гісторык П. Урбан у сваёй кнізе «Старажытныя ліцвіны» пры тлумачэнні элементу «-гайла» праводзіць паралель з індаеўрапейскёй назвай gail, які ўжываўся ў значэнні «высакародны», «заўзяты», «магутны», «палкі», «светлы», «слаўны», кельцкім g(h)al — «магчы» (для параўнання: літоўскае gal, gali — «магу», «можаш»), стараверхнянямецкім helid «герой», стараірландскім giall — «высакародны нашчадак», сярэдневерхненямецкіі geil (gail) — «бадзёры», «вясёлы», «гарэзлівы», «жвавы», «палкі», старапрускім gaylis — «белы», «светлы» (для параўнання: яцвяжскае gaila — «белы»[10]). Адсюль, у прыватнасці, імя Ягайла паводле меркавання П. Урбана (з улікам нoge — «важны», «высокі», «вялікі», «высокародны» і інш.) — «Ja-gailo — Jag-gailo — Hog-gailo» — значыла, імаверна, «Вялікі славай» або «Светлы славай»[11].

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Старэйшы[12] сын Альгерда і цвярской князёўны Юліяніі. Выхоўваўся ў праваслаўі і беларускамоўным асяроддзі[12].

Барацьба за ўладу[правіць | правіць зыходнік]

На велікакняжацкі сталец прызначаны воляю бацькі. Стаў вялікім князем пасля смерці свайго бацькі, вялікага князя Альгерда (1377). Пасля канфлікту з братам Андрэем авалодаў Полацкам. З-пад кантролю вялікага князя Літоўскага ўслед за Бранскам (1371) і Смаленскам (1375) выйшлі Валынь, Падолле (1377) і Севершчына (1379/1380)[13].

У верасні 1380 года Ягайла адправіўся на злучэнне з Мамаем супраць маскоўскага князя Дзмітрыя Іванавіча і прамаскоўскі настроенай часткі літоўска-рускай шляхты, але, не дайшоўшы да Дона, даведаўся пра паражэнне Мамая ў Кулікоўскай бітве і павярнуў назад (па іншай версіі[14][15], напаў на рускае войска, якое вярталася дамой, і авалодаў здабычай), асцергаючыся, верагодна, удару ад полацкіх і бранскіх князёў Андрэя і Дзмітрыя Альгердавічаў (якія незадоўга да гэтага перайшлі на службу да Масквы) і жадаючы зрабіць стаўку на канкурэнта Мамая, Тахтамыша[16]..

Адразу пасля атрымання ўлады распачаў канфлікт са сваім уплывовым дзядзькам Кейстутам, які намагаўся захапіць вялікакняжацкі сталец, хоць Кейстут першапачаткова падтрымаў волю Альгерда па прызначэнні Ягайлы на вялікае княжанне. Аднак троцкае баярства, якое прадстаўлялася Кейстутам, уступіла ў канфлікт з віленскім, у выніку чаго Ягайла пайшоў на абяцанне не аказваць Кейстуту дапамогі супраць Тэўтонскага ордэна ў абмен на мір з апошнім[17].

У 1380 заключыў сепаратныя пагадненні з Тэўтонскім і Лівонскім ордэнамі, апошняму перадаў Жамойць. Аднак сталая пагроза з боку Ордэна і Вялікага княства Маскоўскага, а асабліва ўнутраная нестабільнасць у ВКЛ вымусілі Ягайлу пайсці на саюз з Польшчай.

У 1381 годзе Ягайла выкарыстаў мір з крыжакамі для здабыцця Полацку, у выніку чаго ў кампаніі па ўсталяванні ў горадзе прыхільнага да Ягайлы брата, Скіргайлы, удзельнічалі і тэўтонскія атрады[16].

У кастрычніку 1381 года быў зрынуты з пасаду сваім дзядзькам Кейстутам, які праводзіў палітычны курс на збліжэнне з Масквой на антыардынской аснове[18]. Але Ягайла не адмовіўся ад барацьбы і ўжо ў ліпені 1382 года вярнуў сабе вялікае княжанне пры ваеннай дапамозе Тэўтонскага ордэна і дыпламатычнай падтрымцы Арды[13].

Каб умацаваць краіну і асабістае становішча шукаў саюзу з суседнімі дзяржавамі — Масквой, Тэўтонскім ордэнам і Каралеўствам Польскім. Яшчэ ў канцы 1382 года праз сваю маці Юліянію правёў перамовы з Маскоўскай дзяржавай, у якіх дасягнуў дзвюх дамовы з Масквой, па адной з якіх князі Ягайла, Скіргайла і Карыбут цалавалі крыж Дзмітрыю Маскоўскаму, Уладзіміру Андрэевічу Серпухаўскаму(руск.) бел. і іх дзецям[19], а іншай, якую заключыла з Дзмітрыем былая Цверская князёўна Юліянія Аляксандраўна, прадугледжваў шлюб яе сына Ягайлы з дачкой Дзмітрыя Данскога пры ўмове падпарадкавання літоўскага князя вярхоўнай уладзе князя маскоўскага (прызнання сябе «малодшым братам», «быць у волі») і прызнання праваслаўя дзяржаўнай рэлігіяй Вялікага Княства Літоўскага[20]. Але Ягайла аддаў перавагу блоку з Польшчай, з пасламі якой вяліся перамовы яшчэ ў 1383 годзе. Унія Вялікага Княства і Кароны тады адпавядала інтарэсам абодвух бакоў. Яна дазваляла аб'яднаць сілы абедзвюх дзяржаў супраць агульнага ворага — крыжакоў. Нямецкая экспансія ў Польшчы дасягнула вялікіх памераў. Палякам важна было забяспечыць спакой сваіх межаў з боку Вялікага Княства Літоўскага (у 1376 годзе ліцвіны вывелі адтуль 23 тысячы палонных). У перспектыве польскія магнаты разлічвалі, відаць, на дамінаванне ў суседняй дзяржаве, таксама іх цікавіла набыццё маёнткаў на Валыні і Падоллі (апошняе з часоў Гедзіміна трапіла ў сферу ўплыву як ВКЛ, так і Польшчы, з прычыны чаго станавілася аб'ектам ваенных канфліктаў у сярэдзіне XIV ст.). Прыход на польскі пасад літоўскага князя меркавала зняцце напружанасці па ўсіх былых землях Галіцка-Валынскага княства, а таксама знаменавала б перамогу антыгерманскай арыстакратычнай партыі, якая з палітычных прычын выступала супраць шлюбу каралевы Ядвігі з аўстрыйскімі Габсбургамі[21].

Нягледзячы на гэтыя спробы, становішча Ягайлы пахіснулася з прычы выяўлення Кейстутам дакументаў, якія выкрывалі тайнае супрацоўніцтва Ягайлы з Тэўтонскім ордэнам, у выніку чаго Кейстут пазбавіў Ягайлы яго віцебскай вотчыны і пакінуў яму толькі замак у Крэве, але ў 1382 годзе Ягайла здолеў падняць паўстанне, падчас якога пад выглядам перамоў Кейстут разам з сынам Вітаўта і шматлікімі сваякамі быў заманены і заключаны[22] ў Крэўскі замак, дзе, па звестках адных крыніц, у прыпадку адчаю сам на сябе наклаў рукі, а згодна з іншымі крыніцамі — быў задушаны па загаду Ягайлы (15 жніўня 1382 года). Казалі, што Ягайла загадаў утапіць і жонку Кейстута, Біруту. Пасля забойства Кейстута Ягайла, аднак, дэманстрацыйна аказаў пашану Кейстуту і запэўніў віленскае баярства ў сваёй невінаватасці, хоць ужо ў тыя часы пачалося распаўсюджванне чутак аб дачыненні Ягайлы да забойства Кейстута. У сваю чаргу, стрыечны брат Ягайлы Вітаўт, зняволены разам са сваім бацькам Кейстутам у Крэўскім замку, паспеў выратавацца ўцёкамі да вялікага магістра Тэўтонскага ордэна[23], дзе склаў з нямецкімі рыцарамі саюз у 1383 годзе і пачаў барацьбу супраць Ягайлы, чым паставіў яго ў такое становішча, што той павінен быў адмовіцца, па дамове на рацэ Дубісе(руск.) бел., ад Жамойці і абавязаўся прыняць на працягу чатырох гадоў каталіцкую веру (1384). Падчас гэтай барацьбы Ягайла таксама быў вымушаны прызнаць пераход Полацку пад уладанне Андрэя Альгердавіча і прызнаў вяртанне ў ВКЛ Дзмітрыя Бранскага, хоць у той жа час з вымарачных вотчынаў на Валыні было ўтворана Луцкае намесніцтва[23].

Жадаючы ісці далей на ўмацаванне ўласнага ўнутранага становішча, Ягайла прыняў у ВКЛ Вітаўта, перадаўшы большую частку яго вотчыны (Гарадзенскае, Ваўкавыскае княствы, Падляшша, часткова Брэсцкую зямлю), хоць уласна Троцкая зямля засталася пад кіраваннем Скіргайлы[24].

Шлюб з Ядвігай[правіць | правіць зыходнік]

Оскар Томаш Сасноўскі(польск.) бел.. «Ядвіга і Ягайла». Група сімвалізуе літоўска-польскую унію
Каралеўства Польскае і Вялікае Княства Літоўскае ў праўленне Ягайла

У студзені 1385 года віленская дэлегацыя правяла перамовы ў Кракаве з нагоды меркаванай дынастычнай уніі, а ўлетку польскія ўпаўнаважаныя прыехалі ў Вялікае Княства Літоўскае. Акт уніі, якая паклала пачатак утварэнню літоўска-польскай дзяржавы Рэчы Паспалітай, падпісалі 14 жніўня 1385 года ў княжацкай вежы Крэўскага замка (цяпер Смаргонскі раён). Ягайла атрымаў права ажаніцца з 11-гадовай польскай каралеўнай Ядвігай і заняць польскі сталец. Узамен ён абавязваўся прыняць каталіцтва і ахрысціць у яго братоў, сваякоў і іншых падданых, вызваліць палонных хрысціян (палякаў), заплаціць 200 000 фларынаў за зрыў пагаднення аб шлюбе Ядвігі з Вільгельмам Габсбургам, вярнуць забраныя і назаўсёды далучыць свае землі да Каралеўства Польскага, хоць існуе меркаванне, што гэтыя ўмовы вядомыя толькі паводле пазнейшых, падробленых палякамі спісаў[25].

12 лютага 1386 года Ягайла прыбыў у Кракаў. Канчатковае зацверджанне уніі адбылося 15 лютага, калі Ягайла быў паўторна (у праваслаўі меў хрышчэнне пад імем Якуба) ахрышчаны ў Вавельскай кафедры пад імем Уладзіслава і 18 лютага абвянчаўся з трынаццацігадовай Ядвігай. 4 сакавіка ўрачыста каранаваўся і афіцыйна ён пачаў тытулавацца «каралём Польшчы, вярхоўным князем Літоўскім і дзедзічам Рускім», паклаўшы пачатак каралеўскай дынастыі Ягайлавічаў (Ягелонаў). Пры каранацыі Ягайла абяцаў аб'яднаць сваю дзяржаву з Польшчай, далучыць да рымска-каталіцкай царквы не толькі паганскую Жамойць, якая складала каля 8% насельніцтва княства, але і праваслаўных ліцвінаў і русінаў. Палякі ў саюзе з Вялікім Княствам Літоўскім бачылі заклад утварэння магутнай Польшчы, уратавання краіны ад анархіі, што ўзнікла ў перыяд міжкаралеўя.

Пытанне аб тым, ці быў ён польскім каралём, падвяргаецца сумневам: прафесар Пекасінскі(руск.) бел. імкнецца давесці, што Ягайла быў толькі мужам польскай каралевы (каранаванай у 1384 з тытулам «караля Польшчы», які яна насіла і ў шлюбе). Пасля смерці Ядвігі правы Ягайла на пасад былі пацверджаны каралеўскім саветам. З тых часоў і да 1795 года згода каралеўскага савета была неабходна для абрання караля.

У хуткім часе пасля каранацыі Ягайла з Ядвігай прыехалі ў Вільню, дзе знішчылі паганскія фетышы — непагасны агонь Пяруна, абагаўляемых змей, святыя гаі, раздавалі ахрышчаным белыя суконныя світкі, скураныя боты і грошы, таму асобныя паганцы хрысціліся па 2 разы і больш. У Вільні Ягайла выдаў дазвол на ўтварэнне каталіцкіх біскупства і 7 плябаній (прыходаў). Падчас паездак па тэрыторыі сучаснай Беларусі заснаваў шэраг касцёлаў і кляштароў, у тым ліку ў мястэчках Абольцы (цяпер Талачынскі раён) і Быстрыца (цяпер Астравецкі раён), для пашырэння каталіцтва. У 1388 Папа Урбан VІ сваёй булай утварыў у Вільні каталіцкае біскупства, пазней падпарадкаванае Гнезненскай мітраполіі.

Вяртаючыся ў Польшчу, Ягайла пакінуў намеснікам, папраўдзе амаль вялікім князем, свайго брата Скіргайлу, праз якога стаў кіраваць Літвой, лічачы яе часткай сваёй новай дзяржавы. Так вынікала і з умоў Крэўскай уніі, якую Ягайла заключыў з палякамі. З мэтай умацавання сваёй апоры і пашырэння каталіцтва сярод феадалаў Вялікага Княства Літоўскага выдаў у 1387 годзе прывілей, паводле якога феадалам, што прынялі каталіцтва, даваліся дадатковыя правы і вольнасці[26]. Гэта выклікала вялікае незадавальненне ў Літве.

З-за збліжэння Вялікага Княства Літоўскага з Польшчай Тэўтонскі ордэн на гэты раз заключыў саюз з Андрэем Альгердавічам, які стаў дзейнічаць сумесна з залежным ад Вялікага Княства Літоўскага смаленскім князем Святаславам, што ўрэшце што стала прычынай разгрому смаленскіх атрадаў і павелічэння залежнасці княства ад ВКЛ (наступны князь Смаленскага княства, Юрый Святаслававіч, фактычна быў прызначаны Скіргайлам, ён жа прызнаў залежнасць ад Ягайлы і Скіргайлы)[27].

Ідучы на паўторнае ўмацаванне сваіх пазіцый у ВКЛ, Ягайла адправіў у Вільню ўласнага намесніка, пакінуў за Скіргайлам Трокі і далучыў да яго зямлі амаль усё тагачаснае Віленскае ваяводства (Менскае княства і Падняпроўскія воласці), фармальна яму ж быў перададзены Полацк, які фактычна працягваў трымаць Андрэй. Умацоўваючы свае пазіцыі ў Польшчы, Ягайла выдаў сваіх дачок замуж за свайго былога палітычнага канкурэнта мазавецкага князя Земавіта і кіраўніка прагерманскай партыі Уладзіслава Апольскага[Удакладніць!]. Узімку 1388 года Скіргайла здолеў усталяваць фактычны кантроль над Полацкам[28].

У 1388 годзе, выражаючы незадавальненне аўкштайцкіх баяраў рэзкім узмацненнем інтэграцыі з Польшчай, на бок Тэўтонскага ордэна зноў перайшоў Вітаўт, якога Ягайла ў адказ на дзве выправы Вітаўта пазбавіў Падляшша і Брэсцкай зямлі, хоць спроба мазавецкіх атрадаў асталявацца ў апошняй (землі былі перададзены Янушу Мазавецкаму) апынуліся беспаспяховымі. Пасля трэцяй выправы Вітаўта Ягайла быў вымушаны пайсці на складанне з ім перамір'я (гл. Востраўскае пагадненне), паводле якога Вітаўт прызнаваўся вялікім князем (пры фармальным вяршэнстве Ягайлы), Ягайла перадаваў у яго ўладанне Віленскае, Троцкае княствы, Луцк і Уладзімір-Валынскі, Скіргайла ж атрымліваў Крамянец і фармальнае права на Падолле[29].

Падтрымліваючы распачатую Вітаўтам палітыку на скасаванне ўдзельных княжанняў у складзе ВКЛ, Ягайла выслаў войскі на здушэнне бунту свайго брата Свідрыгайлы, які намагаўся захапіць віцебскае княжанне. Неўзабаве паўстанне падтрымалі Орша і Друцк, хоць узброенае супраціўленне аказала толькі Орша[30].

Пасля смерці Ядвігі[правіць | правіць зыходнік]

Дзяцей ад шлюбу з Ядвігай у Ягайлы не было. Пасля яе смерці ён умацаваў сувязь з Пястамі шляхам шлюбу з унучкай Казіміра Вялікага і дачкой графа Цэльскага(руск.) бел., Ганнай(руск.) бел..

У 1400 ён рэарганізаваў Кракаўскі ўніверсітэт (заснаваны ў 1364 годзе Казімірам III) на ўзор Парыжкага ўніверсітэта, і з таго часу ўніверсітэт завецца Ягелонскім.

У пачатку XV ст., ідучы насустрач ваенным стратам Вітаўта, у 1401 годзе заключыў Віленска-Радамскую унію, якая пацвярджала вяршэнства Ягайлы ў ВКЛ і спадчынныя правы князя над краінай. Рацёнжскі дагавор 1404 года, заключаны фактычна з тымі ж перадумовамі, таксама падпісваўся ў тым ліку і ад імя Ягайлы і прадугледжваў прызнанне вяршэнства Ягайлы ў ВКЛ, замацаванне ў складзе вотчынаў Вітаўта заходняга Падолля, абавязак ВКЛ па дапамозе Тэўтонскаму ордэну (акрамя войнаў з Польшчай), дапамогу Тэўтонскага ордэна ў здабыцці Ноўгарада і Пскова, права Польшчы на выкуп у Ордэна Добжынскай зямлі.

На працягу 14091411 Ягайла вёў Вялікую вайну супраць Тэўтонскага ордэна, якія захапіў Добжынскую зямлю. Падчас Грунвальдскай бітвы (22 ліпеня 1410) ён узначальваў усе саюзныя войскі (90 харугваў, ~32 тыс. чал.). У выніку бітвы армія Ордэна была разбіта, загінула большасць братоў ордэна, у т.л. вялікі магістр Ульрых фон Юнгінген. Вынікі перамогі замацаваны Торунскім мірам (1411). Гэта спыніла агрэсію Тэўтонскага ордэна і абумовіла яго заняпад як дзяржавы, садзейнічала эканамічнаму развіццю Польшчы і ВКЛ, якія атрымалі магчымасць шырэй удзельнічаць у міжнародным гандлі на Балтыйскім моры.

Ягайла на кані. Фрэска ў замкавай капліцы ў Любліне, 1418

На Гарадзельскім сойме (1413), які юрыдычна замацоўваў унію ВКЛ і Польскага каралеўства, было вырашана, што ВКЛ без волі польскага караля і сойму не абірае сабе вялікага князя, у сваю чаргу Польшча без ведама ВКЛ не абірае сабе караля. Адна з грамат гэтай уніі прадугледжвала прыём у польскія гербавыя брацтвы 47 родаў феадалаў ВКЛ. Адначасова Ягайла і Вітаўт абяцалі прызначаць на дзяржаўныя пасады пераважна феадалаў католікаў, якія прынялі польскія гербы, і даваць ільготы каталіцкім установам. Але унія гарантавала захаванне адасобленасці ўлады вялікага князя.

Ягайла памёр на 86-м годзе жыцця ў час міжусобіцы паміж Свідрыгайлам і Жыгімонтам. Памёр у 1434 годзе. Згодна Яну Длугашу, ад прастуды, слухаючы спеў салаўя.

Вынікі і наступствы праўлення[правіць | правіць зыходнік]

Пасля смерці Вітаўта вялікім князем быў абраны брат Ягайлы Свідрыгайла, які распачаў вайну з Польшчай абапірайчыся на праціўнікаў уніі з Польшчай, будучы каталіком быў прыхільнікам праваслаўнай царквы. Супраць яго выступіў брат Вітаўта Жыгімонт Кейстутавіч, завадатарам змовы быў праваслаўны Сямён Гальшанскі, які быў пакрыўджаны стратай сваіх пазіцый у ВКЛ пасля смерці Вітаўта, таксама змова была падтрымана і Ягайлам.

Ягайла быў першым з літоўскай княжацкай дынастыі Гедзімінавічаў, якія насілі тытул таксама і каралёў польскіх. Заснаваная ім дынастыя Ягелонаў правіла абодзвюма дзяржавамі да 1572. Рускія гісторыкі і пісьменнікі XIX стагоддзя, як правіла, схільныя лічыць яго чалавекам невялікага розуму і слабога характару, які не мог адыграць выбітнай ролі ў сучасным яму жыцці. Наадварот, у польскай гістарыяграфіі яму звычайна прыпісваюць вялікія здольнасці і моцны ўплыў на ход гістарычных падзей.

48-гадовае валадарства Ягайлы было перыядам значных палітычных, эканамічных і культурных поспехаў у гісторыі Польшчы і ВКЛ. Сярод падзей велічэзнай важнасці эпохі яго праўлення вылучаюцца хрышчэнне Літвы і Грунвальдская бітва 1410, якая паклала канец экспансіі нямецкіх рыцараў.

Сям'я[правіць | правіць зыходнік]

Ад першых дзвюх жонак — Ядвігі і Ганны, Ягайла не меў дзяцей, ад жонкі Соф'і Гальшанскай меў 2 сыноў — Уладзіслава і Казіміра.

Зноскі

  1. Цяпер — Львоўская вобласць, Украіна.
  2. Версій паходжання імя Ягайла некалькі, па адной з версій яно паходзіць ад літоўскіх слоў літ.: jóti (ё{{subst:націск}}ці) — ехаць вярхом, літ.: gáilas (га́йлас) — сільны. Гл. Старажытныя літоўскія імёны (руск.) , але форму *Jogaila крыніцы не фіксуюць; паводле іншай версіі Ягайла — скажоная форма імя Якаў, якое далі яму пры хрышчэнні ў праваслаўі; паводле трэцяй Ягайла — крыкунн, ад дзеяслова ягаць — крычать Гл. Фасмер.
  3. Витебск // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) — СПб., 1890—1907.
  4. Нечаев В. М.(руск.) бел., Ягеллоны // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) — СПб., 1890—1907.
  5. Юргевич В. Опыт объяснения имён литовских князей // Чтения в императорском обществе истории и древностей российских. — М., 1883. Кн. 3. С. 22—23.
  6. Чаропка В. Паходжанне і радавод вялікіх князёў літоўскіх // «Беларускі гістарычны часопіс» №6 (?), 2001. С. 42—53.
  7. Баранаўскас Т. Древние литовские имена (руск.) . Персанальны сайт Томаса Баранаўскаса (17 кастрычніка 2010).
  8. Юргевич В. Опыт объяснения имён литовских князей // Чтения в императорском обществе истории и древностей российских. — М., 1883. Кн. 3. С. 28.
  9. Галяк Л. Аб паходжанні вялікіх князёў літоўскіх // «Спадчына» № 6, 1993. С. 54—62.
  10. Свяжынскі У. Балты і балцкія гаворкі ў старажытнай Беларусі // «Кантакты і дыялогі» № 2/3, 1999.
  11. Урбан П. Старажытныя ліцвіны: Мова. Паходжанне. Этнічная прыналежнасць. — Мн.: Тэхналогія, 2003.
  12. 12,0 12,1 Грыцкевіч А. Ягайла // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 775.
  13. 13,0 13,1 Шабульдо Ф. М. Земли Юго-Западной Руси в составе Великого княжества Литовского
  14. Гумилёв Л. Н. От Руси к России (руск.) 
  15. Куликовская битва. Попытка разобраться (руск.) 
  16. 16,0 16,1 Насевіч В. Л. Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага: Падзеі і асобы — Мн.: Полымя, 1993. — С. 119. — 160 с. — ISBN 5-345-00627-Х.
  17. Насевіч В. Л. Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага: Падзеі і асобы — Мн.: Полымя, 1993. — С. 117-118. — 160 с. — ISBN 5-345-00627-Х.
  18. Греков И. Б. Восточная Европа и упадок Золотой Орды. — С. 152—153.
  19. Опись архива Посольского приказа 1626 года. — С.35.
  20. Черепнин Л. В. Русские феодальные архивы XIV—XV веков. — М., 1948. — Ч.1. — С.50-51.
  21. Насевіч В. Л. Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага: Падзеі і асобы — Мн.: Полымя, 1993. — С. 123. — 160 с. — ISBN 5-345-00627-Х.
  22. Насевіч В. Л. Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага: Падзеі і асобы — Мн.: Полымя, 1993. — С. 119-120. — 160 с. — ISBN 5-345-00627-Х.
  23. 23,0 23,1 Насевіч В. Л. Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага: Падзеі і асобы — Мн.: Полымя, 1993. — С. 120. — 160 с. — ISBN 5-345-00627-Х.
  24. Насевіч В. Л. Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага: Падзеі і асобы — Мн.: Полымя, 1993. — С. 124. — 160 с. — ISBN 5-345-00627-Х.
  25. Насевіч В. Л. Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага: Падзеі і асобы — Мн.: Полымя, 1993. — С. 125. — 160 с. — ISBN 5-345-00627-Х.
  26. Любавский М. К. Очерк истории Литовско-Русского государства до Люблинской унии ВКЛючительно / М. К. Любавский — Минск: Беларуская навука, 2012. — С. 232. — 395 с. — (Помнікі гістарычнай думкі Беларусі).
  27. Насевіч В. Л. Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага: Падзеі і асобы — Мн.: Полымя, 1993. — С. 126. — 160 с. — ISBN 5-345-00627-Х.
  28. Насевіч В. Л. Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага: Падзеі і асобы — Мн.: Полымя, 1993. — С. 127-128. — 160 с. — ISBN 5-345-00627-Х.
  29. Насевіч В. Л. Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага: Падзеі і асобы — Мн.: Полымя, 1993. — С. 128-129. — 160 с. — ISBN 5-345-00627-Х.
  30. Насевіч В. Л. Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага: Падзеі і асобы — Мн.: Полымя, 1993. — С. 131-132. — 160 с. — ISBN 5-345-00627-Х.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Асветнікі зямлі беларускай: Х — пачатак ХХ ст.: энцыкл. давед. — Мінск, 2001. — С. 480.
  • Беларуская энцыклапедыя. Т. 18. Кн.1. — Мн., 2004. — С. 228.
  • Беларусь: энцыкл. давед. — Мн., 1995. — С. 784.
  • Мысліцелі і асветнікі Беларусі: энцыкл. даведнік. — Мн., 1995. — С. 157.
  • Карл Шайноха(руск.) бел., «Jadwiga i Jagiełło 1374—1413», 1861, t. 1-4 (переиздание: Warszawa, 1974).
  • Новодворский В. В., Ягайло // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) — СПб., 1890—1907.
  • J. Caro, «Geschichte Polens» (2-я часть, Гота, 1863)
  • M. Смирнов, «Ягелло-Яков-Владислав и первое соединение Литвы с Польшей» (Одесса, 1868, «Записки Новороссийского Университета»)
  • St. Smolka, «Kiejstut i Jagiełło» (Краков, 1888)
  • F. Koneczny, «Jagiełło i Witold» («Przewodnik naukowy», 1892)
  • A. Lewicki, «Powstanie Świdrygiełły» («Rozpr. Ак. Ит.», XXIX)
  • J. Jakštas, Z. Ivinskis, S. Sužiedėlis, A. Šapoka, P. Šležas. «Jogaila», red. A. Šapoka, Kaunas, 1935.
  • Sruogienė-Sruoga, Vanda, "Jogaila (1350—1434), " Lituanus, vol. 33 (4) (Winter 1987), p. 23-34.
  • Тымовский, Михал. История Польши. М.: Весь мир, 2003.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]