Бітва пад Галоўчынам

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Бітва пад Галоўчынам
Асноўны канфлікт: Вялікая Паўночная вайна (17001721)
Holowczynkrigsplan.jpeg
Шведскі ваенны план бітвы (1708)
Дата 14 ліпеня 1708
Месца Галоўчын (цяпер у Беларусі)
Вынік Перамога шведскага войска
Праціўнікі
Швецыя Расія
Камандуючыя
Карл XII, Карл Густаў Рэншэльд Барыс Шарамецеў, Аляксандр Меншыкаў, Анікіта Рапнін
Сілы бакоў
12 500[1] 28 000[2]
Страты
Ад 238[3] да 255[4] забітымі, ад 1028[5] да 1219[4] параненымі Ад 350 забітымі[4] да 4500 забітымі і параненымі[6][7]

Бі́тва пад Галоўчынам — бітва Вялікай Паўночнай вайны паміж расійскімі і шведскімі войскамі, якая адбылася 3 (14 ліпеня; 4 ліпеня паводле шведскага календара) 1708 года ля мястэчка Галоўчын (цяпер у Бялыніцкім раёне), у якой шведы на чале з Карлам XII атрымалі ўпэўненую перамогу. Сам шведскі кароль лічыў гэту перамогу адной з сваіх самых улюбёных [8].

Перадгісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Увясну і напачатку лета 1708 шведская армія прасоўвалася ўсё далей на ўсход, прымусіўшы рускіх адступаць. Урэшце, апошнія здолелі ўмацавацца на рацэ Вабіч ля Галоўчына. Карл XII, пакінуўшы ў Беразіне 2 тысячы салдат, 20 чэрвеня (1 ліпеня) 1708 падыйшоў разам з авангардам, двума палкамі лейб-гвардыі і валахамі да Вабічы[9]. На супрацьлеглым беразе ракі знаходзіўся нашпігаваны гарматамі расійскі лагер, вакол якога быў пракопаны роў. Шведскаму каралю спатрэбілася пару дзён, каб падрыхтавацца да пераходу цераз балоцістую раку і атакаваць рускіх.

Бітва[правіць | правіць зыходнік]

3 (14 ліпеня, 4 ліпеня паводле шведскага календара), а 2 гадзіне шведская артылерыя пачала паліць па расійскіх умацаваннях. Адначасова кароль і некалькі яго палкоў (у т.л. 4 пяхотных, частка драгунаў і драбантаў) перайшлі Вабіч і напалі на левы расійскі фланг[10]. Камандуючы рускімі Анікіта Рапнін паслаў за дапамогай, але ўбачыўшы, што яго войска пачынае здаваць пазіцыі, загадаў адступаць.

Побач з полем бою знаходзілася большая частка расійскай кавалерыі (каля 10 000 чал.) на чале з фельдмаршал-лейтэнантам фон дэр Гольцам, у т.л. брыгада Іфлянда, якая рыхтывалася напасці на Доларнскі і Вестманландскі палкі шведаў. Але шведская кавалерыя на чале з Рэншэльдам напала на іх першай, акрамя таго, на дапамогу ім падыйшлі драбанты, лейб-гвардыя і частка Смоландскага кавалерыйскага палка, і брыгада Іфлянда кінулася наўцёкі. Пасля гэтага, пад націскам шведаў пачала ўцякаць і ўся кавалерыя фон дэр Гольца.

Шарамецеў, які знаходзіўся на поўнач ад поля бою, спачатку нясьмела спрабаваў паўдзельнічаць у галоўным боі, але ў рэшце рэшт, вырашыў адступіць, пакуль шведскі кароль не напаў на яго. Рэшты дывізіі Рапніна адступілі да Шклова.

Страты рускіх у гэтай бітве склалі, паводле розных звестак, ад 350 забітымі[4] да 4500 забітымі і параненымі[6][7]. Адзін з удзельнікаў бітвы, шведскі афіцэр Леангард Каг гаворыць у сваім дзённіку пра 1 028 чалавек забітымі, а таксама « вялікі натоўп палоннымі, 14 гармат і вялікую колькасць амуніцыі » [3]. Шведы страцілі ад 238[3] да 255[4] забітымі і ад 1028[5] да 1219[4] параненымі.

Наступствы[правіць | правіць зыходнік]

Карл XII вельмі высока цаніў сваю перамогу пад Галоўчынам і загадаў выбіць памятны медаль з надпісам: «Пераможаныя лясы, балоты, аплоты і непрыяцелі»[11]. Ужо праз некалькі дзён пасля гэта перамогі, 7 (17 ліпеня) шведы ўрачыста ўвайшлі ў Магілёў[12].

Рускія ж адступілі за Дняпро. На ваеннай нарадзе ў Шклове расійскае камандванне вырашыла адступаць у Горкі. У Горках адбыўся суд над генераламі фон дэр Гольцам, Чамберсам і Рапніным. Апошні быў разжалаваны. Жаўнераў, параненых у спіну, абвінавацілі ва ўцёках і казнілі.

Ушанаванне памяці[правіць | правіць зыходнік]

Мемарыяльны камень на месцы бою 1708

У 2008, з нагоды 300-годдзя з моманту бітвы, у Галоўчыне мясцовым энтузіястам і былым настаўнікам Васілём быў усталяваны невялічкі мемарыяльны камень[13].

Зноскі

  1. Liljegren, B "Karl XII: En Biografi", 2000, p. 156
  2. Николай Шефов. Битвы России. Военно-историческая библиотека. М., 2002.
  3. 3,0 3,1 3,2 « Leonhard Kaggs dagbok », in Historiska handlingar, del. 24, Stockholm, 1912, s.101
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 АРТАМОНОВ, В., Полтавское сражение: к 300-летию Полтавской победы, Москва, МППА БИМПА, 2009, с.199
  5. 5,0 5,1 Englund, Peter. Poltava. Stockholm: Atlantis, 1988. Sid. 38. ISBN 91-7486-834-9
  6. 6,0 6,1 Ericson, Lars (ed) (2003). Svenska slagfält. Wahlström & Widstrand. Sid. 280. ISBN 91-46-21087-3
  7. 7,0 7,1 Kuvaja, Christer (2008). Karolinska krigare 1660–1721. Helsingfors: Schildts Förlags AB. Sid. 181. ISBN 978-951-50-1823-6
  8. Ericson, Lars (ed) (2003) (på Swedish). Svenska slagfält. Wahlström & Widstrand. Sid. 286. ISBN 91-46-21087-3
  9. PUFENDORFF, S. (Mr. Le Baron de), Histoire de Suède, avant et depuis la fondation de la monarchie, Tome troisième, Amsterdam, Zacharie Chatelain, 1732, p.171
  10. PUFENDORFF, S. (Mr. Le Baron de), Histoire de Suède, avant et depuis la fondation de la monarchie, Tome troisième, Amsterdam, Zacharie Chatelain, 1732, p.172
  11. Гилленкрок А. Сказание о выступлении его величества короля Карла XII из Саксонии и о том, что во время похода к Полтаве, при осаде её и после случилось / Пер. с нем., введ. и примеч. Я. Турунова // Военный журнал, 1844. — № 6. — С. 1-105
  12. АГЕЕВ, А., КЛИМУТЬ, Я., ПУШКИН, И., Перекрёстки Могилёвской истории, Минск, Туринфо, 2004, с.48
  13. Sunnefeldt, Bo, «Stora nordiska kriget i karolinska ryttares spår», in Pennan och Svärdet, Svenskt militärhistoriskt bibliotek [1]