Грамадзянская вайна ў Сальвадоры

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Грамадзянская вайна ў Сальвадоры
Асноўны канфлікт: Халодная вайна
ERP combatants Perquín 1990 03.jpg
Атрад паўстанцаў у Перкiне, 1990 г.
Дата Лiстапад 198016 студзеня 1992
Месца Сальвадор
Вынік Дагавор аб спыненні агню
Праціўнікі
Farabundo Martí National Liberation Front former flag.svg ФНВФМ
The flag of the Fuerzas Populares de Liberación Farabundo Martí (FPL).svg НСВ
RNflag.jpg УСНС
Hammer and sickle red on transparent.svg КПС
пры падтрымцы:
Flag of Nicaragua.svg Нікарагуа[1]
Flag of the Soviet Union.svg СССР[2]
Flag of Cuba.svg Куба[2]
Сальвадор Урад Сальвадора

Flag of the United States.svg ЗША[3](абмежаваны ўдзел)
пры падтрымцы:
Flag of Israel.svg Ізраіль[4]
Flag of Chile.svg Чылі[5]
Flag of the Republic of China.svg Кітайская Рэспубліка[6]

Камандуючыя
Шафік Хандаль Хасэ Напалеон Дуартэ
Страты
20 000 7 000
Commons-logo.svg Аўдыё, фота, відэа на Вікісховішчы

Грамадзянская вайна ў Сальвадоры — узброены канфлікт у Сальвадоры, якi працягваўся з 1980 года па 1992 год.

Канфлікт адбыўся паміж двума палітычнымі групамі: урадам, прадстаўленым хрысціян-дэмакратымi i ультрапрвымi, i мяцежнікамі, прадстаўленымі Фронтам нацыянальнага вызвалення імя Фарабунда Марці i рознымi левымi рухамi.

Вайна завяршылася заключэннем мірнага пагаднення, роспускам узброеных фарміраванняў апазіцыі і легалізацыяй ФНВФМ, скарачэннем арміі і перафармаванне паліцыі.

Падчас канфлiкта ўрад ствараў «эксадроны смерці», якія набіраліся пераважна з ультраправых. Гэтыя падраздзяленні не толькі ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях, але і праводзілі расправы над мірнымі жыхарамі.

Перадумовы[правіць | правіць зыходнік]

У першай палове XX ст. Сальвадор з'яўляўся аграрнай краінай з высокай шчыльнасцю насельніцтва. Доўгі час краіна развівалася ўстойліва, галоўным чынам за кошт экспартных галін сельскай гаспадаркі і збольшага — апрацоўчай прамысловасці. У 1960-1978 гг. сярэднегадавыя тэмпы росту ВУП крыху перавысілі 5%. У пачатку 70-ых пачаліся эканамічныя цяжкасці і неабходнасць рэпатрыяцыі на сваёй тэрыторыі значнай колькасці бежанцаў. Таксама пагоршыліся адносіны з суседнімі краінамі, асабліва з Гандурасам.

Незадаволенасць палітыкай урада ўзмацнялася, у кастрычніку 1971 года быў утвораны «Нацыянальны саюз апазыцыі», у які ўвайшлі Хрысціянска-дэмакратычная партыя, сацыял-дэмакратычная «Нацыянальнае рэвалюцыйны рух» і «Нацыянальны дэмакратычны саюз». НСА высунуў на прэзідэнцкіх выбарах 1972 года кандыдатам у прэзідэнты хрысціянскага дэмакрата. Аднак іх вылучэнец прайграў. 25 лютага 1972 года НСА, пры падтрымцы вайскоўцаў, здзяйсняе пераварот.

У снежні 1979 года было заключана пагадненне аб стварэнні каардынацыйнага цэнтра, у які ўвайшлі прадстаўнікі трох арганiзацый: «Фронта нацыянальнага вызвалення імя Фарабундо Марці» (ФНВФМ), «Узброеныя сілы нацыянальнага супраціву» (УСНС) і Камуністычнай партыі Сальвадора (КПС). Гэтыя арганізацыі ўключалi ў сябе большую частку левых: маркасiстаў, хрысціян-сацыялістаў, демасацыялiстаў і сындыкалістаў. Іх агульнымі мэтамі былі барацьба з сіламі, якія прыйшлі да ўлады ў выніку ўзброенага перавароту 1972 г., капіталізмам, эксплуатацыяй і ўплывам ЗША.

Ход вайны[правіць | правіць зыходнік]

1980—1984[правіць | правіць зыходнік]

Вайна пачалася ў лістападзе 1980 года, калі «левыя» паднялі ўзброены паўстанне ў дэпартаменце Морасан і ўжо ў канцы месяца здолелі замацавацца ў ваколіцах вулкана Гуасапа.

У студзенi 1981 мяцежнiкi захапiлi гарады Сакатэкалуку i Сучытата, акружылі і блакавалі ўрадавы гарнізон у горадзе Сан-Францыска-Гатэра. 13 студзеня ў краіне пачалася ўсеагульная забастоўка, у якой прынялі ўдзел 200 тыс. чалавек. Наступ паўстанцаў працягвалася яшчэ чатыры дні, пасля чаго ў контрнаступленне перайшлі ўрадавыя сілы. Пад націскам праціўніка паўстанцы пачалі адступленне, здаўшы частку сваёй тэрыторыі, але выжные стратегиеческие рэгіёны яны змаглі ўтрымаць.

У пачатку сакавіка 1981 атрады ФНВФМ i ix саюзнiкi атакавалі гарнізон у вёсцы Аркатао (у 88 км ад сталіцы), а затым ўсталявалі кантроль над горадам Сан-Ларэнца і акружылі горад Чалатенанга. 19 ліпеня «левыя» пачалі контнаступление, якое доўжылася да сярэдзіны жніўня. Паўстанцы ўсталявалі кантроль над мястэчкамі Гуакамайа і Хокайатике, разграмілі гарнізоны ў паселішчах Перкiн і Сан-Хасэ Гауйабаль, атакавалі Сан-Мігель і Усулутан. У верасні 1981 года ФНВФМ нанёс паражэнне ўрадавым войскам у баях за горад Сан-Аўгустын. 10 снежня салдаты войск ўрада расстралялі некалькі сотняў мірных жыхароў у вёсцы Эль-Мазоце.

27 студзеня 1982 апалчэнцы ФНВФМ праніклі на авіябазу Iлапанга, знішчыўшы падрыўнымі зарадамі шэсць верталётаў UH-1H, пяць знішчальнікаў-бамбавікоў MD і тры C-47, пры выбуху яшчэ 7 самалётаў і верталётаў атрымалі пашкоджанні. У сакавiку «левыя» распачалі наступ на Усулутан, пасля чаго наступіла часовае зацішша — да 5 чэрвеня, калі сілы ФНВФМ занялі горад Перкiн. У кастрычніку пачалася новая ваенная кампанія ФНВФМ, асновай якой стала арганізацыя засад і налётаў сіламі дробных падраздзяленняў, дыверсій і разбурэнні інфраструктуры. 4 снежня на паўночным усходзе краіны ўрадавыя войскі распачалі штурм вулкана Гуасапа ў 20 км ад сталіцы.

4 студзеня 1983 года пачалося новае наступленне ФНВФМ, якое атрымала назву «Героі студзеньскай рэвалюцыі». Па стане на 19 студзеня 1983 гады з пачатку наступлення сілы ФНВФМ усталявалі кантроль над 18 населенымі пунктамі.

З 10 па 23 лютага паўстанцы аблажылі горад Сучытата ў дэпартаменце Кускатлан, у аперацыі па зняцці блакады ўдзельнічалі 3 000 вайскоўцаў урадавых войскаў.

1985—1989[правіць | правіць зыходнік]

У 1985 годзн ФНВФМ прыняў на ўзбраенне новую тактыку «працяглай вайны на знясіленне», з акцэнтам на якія турбуюць дзеянні дробных падраздзяленняў і мінную вайну.

У перыяд 1985-1989 гадоў вайна насіла партызанскі характар. Для паўстанцаў баявыя дзеянні абмяжоўваліся дыверсіямі і налётаў, а для ўрада — авіяцыйнымі ўдарамі і артылерыйскімі абстрэламі.

У лістападзе і снежні 1989 года зафіксаваны шэраг буйных сутыкненняў у гарадах краіны.

1990—1991[правіць | правіць зыходнік]

13 сакавіка 1990 г. «левыя» абвясцілі аб тым, што гатовыя пачаць перамовы з урадам аб спыненні агню.

У верасні 1990 года ў Сан-Хасэ адбылася сустрэча варагуючых бакоў, але пасля шасці дзён перамоваў бакі не прыйшлі да пагаднення і прынялі рашэнне перанесці сустрэчу на больш позні тэрмін.

9 сакавіка 1991 года ФНВФМ абвясціў аб трохдзённы перамір'і на час правядзення выбараў у парламент краіны.

16 студзеня 1992 года было абвешчана аб спыненні агню. Гэта дзень лiчыцца датай заканчэння грамадзянскай вайны.

Наступныя падзеi[правіць | правіць зыходнік]

У 1993 годзе была абвешчаная амністыя для ўдзельнікаў вайны, праведзена зямельная рэформа (у выніку якой 39 тыс. Сялян і былых салдат атрымалі зямельныя ўчасткі).

Да канца 1990-х склалася двухполюсная дэмакратычная сістэма, дзе супернікамі апынуліся партыі ARENA, якая прадстаўляе правых, і ФНВФМ, якая прадстаўляе левых.

З 1994 па 2009 году ARENA з'яўлялася кіруючай партыяй. Толькі ў сакавіку 2009 кандыдату ад ФНВФМ ўдалося перамагчы на ​​прэзідэнцкіх выбарах.

Тым часам хрысцiянска-дэмакратычная партыя значна аслабла, так як яе пацяснілі больш магутныя палітычныя сілы. Гэта прывяло да таго, што на парламенцкіх выбарах 2015 года яна атрымала 2,47% галасоў і 1 дэпутацкае месца.

Страты[правіць | правіць зыходнік]

Падчас грамадзянскай вайны ў Сальвадоры больш за 75 000 чалавек загінулі[7]. З іх 7 000 з'яўляюцца ўрадавымі вайскоўцамі, 20 000 — паўстанцамі, 48 000 — мірнымі жыхарамі. Таксама ў канфлікце загінула 22 амерыканскіх вайскоўцаў.

Зноскі

  1. The Kashmir Question: Retrospect and Prospect, 2013. Page 121.
  2. 2,0 2,1 The Giant's Rival: The USSR and Latin America, Revised Edition, 1988. Page 143.
  3. El Salvador, In Depth, Negotiating a settlement to the conflict. Uppsala Conflict Data Program Conflict Encyclopedia. Uppsala, Sweden: Uppsala University. "US government increased the security support to prevent a similar thing to happen in El Salvador. This was, not least, demonstrated in the delivery of security aid to El Salvador" 
  4. Hunter, Jane (1987). Israeli foreign policy: South Africa and Central America. Part II: Israel and Central America - Guatemala. pp. 111–137. 
  5. Peter Kornbluh (September 11, 2003). The Pinochet File: A Declassified Dossier on Atrocity and Accountability. New York: The New Press. pp. 587. ISBN 1-56584-586-2.  See The Pinochet File
  6. Schirmer, 1996; pg 172
  7. Сальвадор // Большой Российский Энциклопедический словарь. М., Научное издательство "Большая Российская энциклопедия", 2007. стр.1371 - ISBN 978-5-85270-332-3

Лiтаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Манлiа Аргета. «Дзень з яе жыцця» (аповесць).

Спасылкi[правіць | правіць зыходнік]