Допельгангер

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці

Допельгангер (ням.: Doppelgänger — «двайнік») — у літаратуры эпохі рамантызму дэманічны двайнік чалавека, антытэза анёлу-ахоўніку. У некаторых кнігах ён не адкідвае ценю і не адлюстроўваецца ў люстэрку. Яго з'яўленне часцяком прадракае смерць героя.

Двайнікі ў літаратуры[правіць | правіць зыходнік]

Доктар Джэкіл і містэр Хайд: два чалавекі ў адным

Двайнік увасабляе жаданні альбо інстынкты, якія былі выціснуты суб'ектам як несумяшчальныя з маральнымі і сацыяльнымі каштоўнасцямі, з яго «прыемнымі і прыстойнымі» ўяўленнямі пра самога сябе[1]. Нярэдка двайнік сілкуецца за кошт пратаганіста, па меры таго, як ён марнее становіцца больш самаўпэўненым і пэўным вобразам займаючы яго месца ў свеце. Адзін з першых такіх двайнікоў у еўрапейскай літаратуры — Джэральдзіна, ценявы бок ідэалізаванай Крыстабелі ў аднайменнай паэме Колрыджа, напісанай у 1797 годзе[1].

Допельгангеры не раз з'яўляюцца ў Гофмана, ад якога тэма містычнага, часцей дэманічнага двайніцтва перавандравала ў творы расійскіх класікаў — Пушкіна («Зацішны домік на Васільеўскім востраве»), Адаеўскага («Сільфіда»), Гогаля («Шынель») і Дастаеўскага (аповесць «Двайнік»).

У англамоўнай рамантычнай літаратуры пасля «Споведзі апраўданага грэшніка» Дж. Гога (1824) тэма двайніцтва распрацоўвалася Эдгарам По («Уільям Уілсан»), Дзікенсам («Аповесць пра два гарады»), Ле Фаню («Зялёная гарбата») і Р. Л. СтывенсанамДзіўная гісторыя доктара Джэкіла і містэра Хайда», «Уладальнік Балантрэ»). У аповесці пра Джэкіла і Гайда падвоенасць галоўнага героя ўпершыню атрымала псеўданавуковае тлумачэнне.

Многія аповесці пра двайнікоў, каб падкрэсліць іх унутраную кроўнасць, робяць іх блізкімі сваякамі альбо фіксуюць смутнае эратычнае прыцягненне паміж дзвюма «паловамі». Напрыклад, У Колрыджа Джэральдзіна, правёўшы аголенай ноч у ложку Крыстабель, з часам займае месца яе пакойнай маці, ачараваўшы і цалкам падпарадкаваўшы сабе яе айца, а двайнікі з «Уладальніка Балантрэ» — родныя браты.

У эпоху мадэрнізму тэма двайніцтва набыла другое нараджэнне як у літаратуры. Канцэпт двайніцтва псіхалагізуецца, часам з пазіцый фрэйдызму, у якасці фатальных двайнікоў нярэдка выступаюць бацька і сын («Уліс» Джойса).

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Гаральд Блум. Samuel Taylor Coleridge. 2nd edition. ISBN 9781604138092. Page 178.
Wiki letter w.svg На гэты артыкул не спасылаюцца іншыя артыкулы Вікіпедыі,
калі ласка, карыстайцеся падказкай і пастаўце спасылкі ў адпаведнасці з прынятымі рэкамендацыямі.