З’езд беларусаў-вайскоўцаў Заходняга фронту (1917)
З’езд беларусаў-воінаў Заходняга фронту 18—24 кастрычніка 1917 года — з’езд беларусаў-вайскоўцаў Заходняга фронту, які адбыўся з удзелам прадстаўнікоў 12-й арміі, Балтыйскага флоту і Румынскага фронту ў Менску.
З’езд праходзіў з дазволу Вярхоўнага галоўнакамандуючага расійскай арміі генерала М. Духоніна, які ў дакладзе Часоваму ўраду прапанаваў распачаць з канца лістапада фармаванне нацыянальна-тэрытарыяльнай арміі, што, на яго думку, магло б узмацніць спайку салдат-землякоў расійскай арміі, якая імкліва развальвалася.
Рашэнні
[правіць | правіць зыходнік]
З’езд выказаўся за пераўтварэнне Расіі ў дэмакратычную федэратыўную рэспубліку і прызнаў фарміраванне беларускага войска «крайне неабходнай і неадкладнай справай». Адпаведная рэзалюцыя з’езду падкрэслівала, што фарміраванне беларускіх часцей не павінна аслабіць баяздольнасць войск на фронце.
З’езд вайскоўцаў-беларусаў Заходняга фронту таксама заклікаў усіх беларусаў «грудзьмі ўстаць на абарону сваёй роднай зямлі і Расійскай Федэратыўнай дэмакратычнай рэспублікі…, не дапусціць прыніжэння правоў свайго народа на самавызначэнне і парушэння гэтых правоў і інтарэсаў кім бы то ні было».
Для кіраўніцтва арганізацыяй беларускага войска была ўтвораная Беларуская цэнтральная вайсковая рада (БЦВР), а таксама Часовы выканаўчы камітэт, старшынёй якога быў абраны прапаршчык С. Рак-Міхайлоўскі (да вайны настаўнічаў), намеснікамі старшыні — паручнік К. Езавітаў (былы настаўнік) і малодшы ўнтэрафіцэр Я. Мамонька. Бюро па арганізацыі беларускага войска ўзначаліў генерал К. Кандратовіч, ветэран Балканскіх войнаў і аўтар тэарэтычных прац па вайсковай справе. Яго памочнікамі сталі генерал-маёр Пажарскі, палкоўнік Камароўскі і паручнік К. Езавітаў. Быў распрацаваны адпаведны план, дзе прадугледжвалася паслядоўнасць перафармавання вайсковых частак расейскай арміі ў нацыянальныя. Беларускаму выканкаму Заходняга фронту дазвалялася ўвайсці ў склад франтавога камітэта на правах нацыянальнай секцыі. Кандратовіч атрымаў ад генерала М. Духоніна дазвол на стварэнне беларускага палка ў Менску, а пасля — беларускага корпуса на Заходнім фронце.
Успаміны
[правіць | правіць зыходнік]Зоська Верас пазней пісала пра з’езд:
З’езд вайскоўцаў Заходняга фронту адбыўся 18-21 кастрычніка 1917 г. Я была дэлегатам і адной з арганізатарак, прытым — адзінай жанчынай на з’ездзе. Загадзя прыгатаваныя значкі — бел-чырвона-белыя — параздавала ўсім сябрам з’езду і ўспакоілася. Аж тут падходзіць нехта да мяне і кажа: «А ў генерала Кандратовіча значка німа». А ў мяне ўжо — ніводнага. Тады я адшпіліла сваю гаспадарскую бел-чырвона-белую разетку (круглую) і прышпіліла генералу. На трэці дзень з’езду пасадзілі мяне запісываць тых, хто хоча ў беларускія батальёны. Першым запісаўся генерал Кандратовіч…Арыгінальны тэкст (бел. (тар.))Зьезд вайскоўцаў Заходняга фронту адбыўся 18–21 кастрычніка 1917 г. Я была дэлегатам і адной з арганізатарак, прытым – адзінай жанчынай на зьезьдзе. Загадзя прыгатаваныя значкі – бел-чырвона-белыя – параздавала ўсім сябрам зьезду і ўспакоілася. Аж тут падходзіць нехта да мяне і кажа: “А ў генэрала Кандратовіча значка німа”. А ў мяне ўжо – ніводнага. Тады я адшпіліла сваю гаспадарскую бел-чырвона-белую разэтку (круглую) і прышпіліла генэралу. На трэці дзень зьезду пасадзілі мяне запісываць тых, хто хоча ў беларускія батальёны. Першым запісаўся генэрал Кандратовіч…
Спасылкі
[правіць | правіць зыходнік]- Чырвінскі Віталь Станіслававіч, Чырвінская Наталля Валянцінаўна ДА ПЫТАННЯ АБ СТВАРЭННІ БЕЛАРУСКІХ ВАЙСКОВЫХ ФАРМІРАВАННЯЎ ПАДЧАС ПЕРШАЙ СУСВЕТНАЙ ВАЙНЫ (беларуская мова) // БДУ. — Мінск: 2014. Архівавана з першакрыніцы 6 верасня 2019.
- Зьезд беларусаў-вайскоўцаў Заходняга фронту – 18-21.10.1917 // Рада БНР. — 18.10.2019.