Канстытуцыя КНДР

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search

Сацыялістычная Канстытуцыя КНДР (кар.: 조선민주주의인민공화국 사회주의헌법), Кімірсенска-кімчэнірская канстытуцыя (김일성 - 김정일 헌법, да 2012 года Кімірсенская канстытуцыя, 김일성 헌법) — асноўны закон Карэйскай Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі.

Гiсторыя[правіць | правіць зыходнік]

Як піша японскі гісторык М. Сіматамаі ў манаграфіі «Кім Ір Сэн і Крэмль: Паўночная Карэя эпохі халоднай вайны (1945-1961 гг.): Выданне МГІМО-Універсітэт», 2009 г. на старонках 82-84, праект канстытуцыі будучай КНДР абмяркоўваўся ў Маскве з удзелам [[І. В. Сталіна, В. М. Молатава і будучага першага амбасадара СССР у КНДР Т. Ф. Штыкава. Першая Канстытуцыя была прынята ў КНДР 8 верасня 1948 года. У ёй, у прыватнасці, сталіцай КНДР абвяшчаўся Сеул (фактычна непадкантрольны паўночнакарэйскім народу)[1], былі ўсталяваныя асновы дзяржаўнага ладу. У 1954 і 1955 гадах у Канстытуцыю былі ўнесены змены[2].

Цяпер дзейсная Канстытуцыя была прынятая пятым скліканнем Вярхоўнага народнага сходу КНДР 27 снежня 1972 года. Змены ў Канстытуцыю ўносіліся 9 красавіка 1992 года, 5 верасня 1998 года, 27 верасня 2009 года[3]. Апошнія папраўкі ў Канстытуцыю ўносіліся ў 2013 годзе[4].

Правы КНДР[правіць | правіць зыходнік]

У артыкуле 156 Канстытуцыі прыводзіцца пералік крыніц права. У прыватнасці, да іх аднесены[5]:

  • 1) Канстытуцыя;
  • 2) законы, пастановы і рашэнні Вярхоўнага народнага сходу;
  • 3) загады старшыні нацыянальнай камісіі абароны;
  • 4) рашэнні і дырэктывы нацыянальнай камісіі абароны;
  • 5) дэкрэты, рашэнні і дырэктывы Прэзідыума Вярхоўнага народнага сходу;
  • 6) рашэнні і дырэктывы Кабінета.

Змены[правіць | правіць зыходнік]

2009 год[правіць | правіць зыходнік]

У верасні 2009 года з’явіліся паведамленні, што КНДР перагледзела сваю Канстытуцыю. У прыватнасці, з яе было выключана згадваннем камунізму[6]. Таксама ўпершыню ў Канстытуцыі былі адлюстраваны паўнамоцтвы Кім Чэн Іра як кіраўніка дзяржавы: у артыкул 100 было ўнесена палажэнне аб тым, што «старшыня Дзяржаўнага камітэта абароны з’яўляецца вышэйшым кіраўніком Карэйскай Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі»[7].

2012 год[правіць | правіць зыходнік]

Папраўка ў канстытуцыю была ўнесена на сесіі Вярхоўнага Народнага Сходу КНДР у красавіку 2012 года.

Змены:

  • Зменена назва Канстытуцыі
  • КНДР з'яўляецца ядзернай дзяржавай.

Структура i змест[правіць | правіць зыходнік]

  • Прэамбула
  • Частка 1. Палітыка
  • Частка 2. Эканоміка
  • Частка 3. Культура
  • Частка 4. Абарона краіны
  • Частка 5. Асноўныя правы і абавязкі грамадзян
  • Частка 6. Дзяржаўныя органы
    • Раздзел 1. Вярхоўнае Народны Сход
    • Раздзел 2. Старшыня Дзяржаўнага Камітэта Абароны
    • Раздзел 3. Дзяржаўны Камітэт Абароны
    • Раздзел 4. Прэзідыум Вярхоўнага Народнага Сходу
    • Раздзел 5. Кабінет міністраў
    • Раздзел 6. Мясцовыя Народныя сходы
    • Раздзел 7. Мясцовыя Народныя камітэты
    • Раздзел 8. Пракуратура і суд
  • Частка 7. Герб, сцяг, гімн і сталіца

У першым раздзеле канстытуцыі КНДР абвяшчалася сацыялістычнай (1-ы артыкул) і рэвалюцыйнай (2-і артыкул) дзяржавай, «якая кіруецца палітыкай самадастатковасці і першаснасцю армii» (3-і артыкул). Паводле 11-га артыкула, «КНДР мае ажыццяўляць усю дзейнасьць пад кіраўніцтвам Працоўнай партыі Карэі». У 17-м артыкуле згадвалася, што «Дзяржава мае імкнуцца да адзінства з народамі ўсяго свету, якія абараняюць сваю незалежнасьць».

У 2-м раздзеле абвяшчалася, што «ў КНДР сродкі вытворчасці належаць дзяржаве і грамадзкім, каапэратыўным арганізацыям» (20-ы артыкул). Паводле 21-га артыкула, «Усе прыродныя багацці, чыгункі, службы паветраных перавозак, пошта і ўстановы сувязі, як і асноўныя заводы і прадпрыемствы, парты і банкі краіны належаць выключна дзяржаве. Дзяржава мае бараніць і развіваць на пераважнай аснове дзяржаўную ўласнасць». Згодна з 30-м артыкулам «Працоўны дзень мае складаць 8 гадзінаў». Таксама дзяржава забараняе найм ва ўзросце да 16 гадоў (31-ы артыкул). Паводле 34-га артыкула, «Народная гаспадарка КНДР з’яўляецца планавай». 37-ы артыкул прадугледжвае, што «Дзяржава мае заахвочваць установы, прадпрыемствы і арганізацыі краіны ажыццяўляць капітальныя або дамоўныя сумесныя пачынанні з замежнымі карпарацыямі і асобамі, засноўваць і кіраваць прадпрыемствамі розных відаў у адмысловых эканамічных зонах».

3-і раздзел змяшчаў 45-ы артыкул, паводле якога: «Дзяржава мае развіваць усеагульную абавязковую 12-гадовую адукацыю, што ўлучае абавязковую 1-гадовую дашкольную асвету». Паводле 54-га артыкула, «Дзяржава мае абараняць нашу мову ад усіх спробаў знішчыць яе і мае развіваць яе ў адпаведнасьці з патрэбамі сённяшняга дня». У 4-й раздзеле 59-ы артыкул прадугледжваў, што найперш «Задачай узброеных сілаў КНДР ёсць абарона правадыроў рэвалюцыі». 5-ы раздзел абвяшчаў: «Усе грамадзяне, якія дасягнулі 17 гадоў, маюць права выбіраць і быць выбранымі» (артыкул 66). Паводле 83-га артыкула, «Праца з’яўляецца высакародным абавязкам… Грамадзяне маюць ахвотна і сумленна ўдзельнічаць у працы».

Паводле 7-га раздзелу, апошні 172-і артыкул Сацыялістычнай Канстытуцыі вызначаў Пхэньян у якасьці сталіцы замест Сэулу, як тое было ў папярэдняй Канстытуцыі 1948 года.

6-ы раздзел Сацыялістычнай Канстытуцыі КНДР падзяляўся на 8 частак:

  • Вярхоўны народны сход (артыкулы 87—99);
  • Старшыня Дзяржаўнага савета (артыкулы 100—105);
  • Дзяржаўны савет (артыкулы 106—111);
  • Прэзыдыюм Вярхоўнага народнага сходу (артыкулы 112—122);
  • Кабінэт міністраў (артыкулы 123—136);
  • Мясцовыя Народныя сходы (артыкулы 137—144);
  • Мясцовыя Народныя камітэты (артыкулы 145—152);
  • Пракуратура і суд (артыкулы 153—168).

Паводле 1-й часткі, Вярхоўны народны сход (ВНС) ажыццяўляе заканадаўчую ўладу і выбіраецца на 5 гадоў. Прызыдыюм ВНС пераймае ўладу паміж пасяджэннямі ВНС. Паводле 91-га артыкула, Вярхоўны народны сход мае паўнамоцтвы выбіраць старшыню Дзяржаўнай рады, прэм’ера Кабінэта міністраў, склад свайго Прэзыдыуму, галоўнага пракурора і старшыню Вярхоўнага суда.

Паводле 2-й часткі, старшыня Дзяржаўнага савета з’яўляецца найвышэйшым кіраўніком КНДР (артыкул 100) і яе армii (артыкуо 102). Ён мае паўнамоцтвы прызначаць кіраўнікоў у галіне абароны, зацвярджаць міжнародныя дамовы, абвяшчаць надзвычайнае становішча і гэтак далей (артыкулы 103). Згодна з 3-й часткай Дзяржаўны савет назірае за выкананнем загадаў свайго старшыні (артыкул 109).

4-я частка надзяляе Прэзыдыум ВНС паўнамоцтвамі зацвярджаць Дзяржаўны план развіцьця народнай гаспадаркі, тлумачыць канстытуцыю і законы, праводзіць выбары, ствараць і скасоўваць ведамствы Кабінэта міністраў, прызначаць і адклікаць амбасадараў, змяняць адміністрацыйны падзел краіны (артыкул 116). Прэзыдыум можа склікаць пасяджэнне свайго Пастаяннага камітэту ў складзе старшыні, намеснікаў і сакратара. Паводле 5-й часткі Кабінэт міністраў ажыццяўляе выканаўчую ўладу і мае паўнамоцтвы складаць накід Дзяржаўнага плану развіцьця народнай гаспадаркі.

Зноскі

Спасылкi[правіць | правіць зыходнік]