Леў Сямёнавіч Выгоцкі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Леў Сямёнавіч Выгоцкі
Lev Vygotsky 1896-1934.jpg
Дата нараджэння 5 (17) лістапада 1896[1]
Месца нараджэння
Дата смерці 11 чэрвеня 1934(1934-06-11)[1] (37 гадоў)
Месца смерці
Месца пахавання
Грамадзянства
Род дзейнасці філосаф, псіхолаг, педагог, музыкант, пісьменнік-дакументаліст, выкладчык універсітэта, антраполаг
Навуковая сфера псіхалогія, Дэфекталогія, педалогія[d] і літаратуразнаўства
Месца працы
Альма-матар
Вядомыя вучні Aleksei N. Leontiev[d], Аляксандр Раманавіч Лурыя, Alexander Zaporozhets[d] і Lidiya Illinichna Bozhovich[d]
Commons-logo.svg Леў Сямёнавіч Выгоцкі на Вікісховішчы

Леў Сямёнавіч Выгоцкі (першапачатковае імя — Леў Сімхавіч Выгодскі; 5 (17) лістапада 1896, Орша — 11 чэрвеня 1934, Масква) — савецкі псіхолаг, заснавальнік культурна-гістарычнай школы ў псіхалогіі.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Леў Сімхавіч Выгодскі (у 1917 і 1924 гадах змяніў імя па бацьку і прозвішча) нарадзіўся 5 (17) лістапада 1896 года ў горадзе Орша другім з васьмярых дзяцей у сям’і намесніка кіраўніка Гомельскага аддзялення Злучанага банка, выпускніка Харкаўскага камерцыйнага інстытута, купца Сімхі (Сямёна) Якаўлевіча Выгодскага (пам. 1931) і яго жонкі Цылі (Цэцыліі) Майсееўны Выгодскай. Яго адукацыяй займаўся прыватны настаўнік Шолам (Саламон) Мардухавіч Ашпіз (Аспіз, 1876 -?), вядомы выкарыстаннем так званага метаду сакратычнага дыялогу і ўдзелам у рэвалюцыйнай дзейнасці ў складзе гомельскай сацыял-дэмакратычнай арганізацыі.

Вучнем Выгоцкага з’яўляўся Аляксандр Раманавіч Лурыя.

Навуковы ўклад[правіць | правіць зыходнік]

Станаўленне Выгоцкага як вучонага супала з перыядам перабудовы савецкай псіхалогіі на аснове метадалогіі марксізму, у якой ён прыняў актыўны ўдзел. У пошуках метадаў аб’ектыўнага вывучэння складаных формаў чалавечай дзейнасці і паводзін асобы Выготскі падвергнуў крытычнага аналізу шэраг філасофскіх і большасць сучасных яму псіхалагічных канцэпцый («Сэнс псіхалагічнага крызісу», няскончаная рукапіс, 1926), паказваючы бясплоднасці спробаў растлумачыць паводзіны чалавека, зводзячы «вышэйшыя» формы паводзін да «ніжэйшых» элементам.

Даследуючы маўленчае мысленне, Выготскі па-новаму вырашае праблему лакалізацыі вышэйшых псіхалагічных функцый як структурных адзінак дзейнасці мозгу. Вывучаючы развіццё і распад вышэйшых псіхалагічных функцый на матэрыяле дзіцячай псіхалогіі, дэфекталогіі і псіхіятрыі, Выготскі прыходзіць да высновы, што структура свядомасці — гэта «дынамічная сэнсавая сістэма» знаходзяцца ў адзінстве афектыўных, валявых і інтэлектуальных працэсаў.

Нягледзячы на ​​тое, што абазначэнне «культурна-гістарычная тэорыя» толькі аднойчы сустракаецца ў тэкстах самага Выгоцкага, гэта назва пасля прыжылося і сярод шэрагу навуковых дзеячаў, пазіцыянаваў сябе паслядоўнікамі Выгоцкага[3][4]. З пачатку XXI стагоддзя адбываецца гістарычны аналіз страчаных магчымасцяў у арыгінальнай тэорыі Выгоцкага. Пераглядаюцца традыцыйныя ацэнкі творчай спадчыны Выгоцкага савецкага перыяду. Выготскі вызначае педагагічную дзейнасць як асаблівую чалавекаарыентаваную дзейнасць 1926. Аднак дадзены кірунак ім у далейшым не паглыблена. Распрацоўваюцца новыя шляхі развіцця на сучасным этапе, — першапачаткова задуманыя аўтарам, але пасля забытыя або праігнараваць ў савецкай псіхалогіі XX стагоддзя (гл., Напр. [5][6][7]). Гэта інтэлектуальны рух у шэрагу нядаўніх публікацый стала шырока вядома як «рэвізіянісцкай рэвалюцыя» ў выгоцказнаўстве.

Узроставая і педагагічная псіхалогія[правіць | правіць зыходнік]

У працах Выгоцкага падрабязна разгледжана праблема суадносін ролі паспявання і навучання ў развіцці вышэйшых псіхалагічных функцый дзіцяці. Так, ён сфармуляваў важнейшы прынцып, паводле якога захаванасць і своечасовае паспяванне структур мозгу ёсць неабходная, але недастатковая ўмова развіцця вышэйшых псіхалагічных функцый. Галоўным жа крыніцай для гэтага развіцця з’яўляецца зменлівая сацыяльнае асяроддзе, для апісання якой Выгоцкага уведзены тэрмін сацыяльная сітуацыя развіцця, што вызначаецца як «своеасаблівае, спецыфічнае для дадзенага ўзросту, выключнае, адзінае і непаўторнае стаўленне паміж дзіцем і навакольнага яго рэчаіснасцю, перш за ўсё сацыяльнай». Менавіта гэта стаўленне вызначае ход развіцця псіхікі дзіцяці на пэўным узроставым этапе.

Л. С. Выгоцкі адзначаў, што культура стварае асаблівыя формы паводзінаў і відазмяняе дзейнасць псіхалагічнай функцыі. У гэтай сувязі паняцце культурнага развіцця дзіцяці тлумачыцца ім як працэс, які адпавядае індывідуальным развіцці, якія праводзяцца ў працэсе гістарычнага развіцця чалавецтва. У развіцці дзіцяці паўтараюцца абодва тыпу чалавечага развіцця: біялагічны і культурна-гістарычны. Іншымі словамі, гэтыя два тыпу развіцця знаходзяцца ў дыялектычным адзінстве.

Істотным укладам у педагагічную псіхалогію з’яўляецца Выбранае Вамі Выгоцкага паняцце зона бліжэйшага развіцця. Зона бліжэйшага развіцця — «вобласць не паспелых, але спеюць працэсаў», якая ахоплівае задачы, з якімі дзіця на дадзеным узроўні развіцця не можа справіцца сам, але якія здольны вырашыць з дапамогай дарослага; гэта ўзровень, якi дасягаецца дзіцём пакуль толькі ў ходзе сумеснай дзейнасці з дарослым.


Зноскі

  1. 1,0 1,1 Yasnitsky A. Vygotsky: An Intellectual BiographyRoutledge, 2018. — С. 164.
  2. (unspecified title) Праверана 3 ліпеня 2019.
  3. Keiler, P. (2012). «Cultural-Historical Theory» and «Cultural-Historical School»: From Myth (Back) to Reality // PsyAnima, Dubna Psychological Journal, 2012, 5 (1), 1—33
  4. Кайлер, П. «Культурно-историческая теория» и «культурно-историческая школа»: От мифа (обратно) к реальности // Психологический журнал Международного университета природы, общества и человека «Дубна», 2012, 5 (1), с. 34—46
  5. Завершнева Е. Ю. Две линии развития категории «смысл» в работах Л. С. Выготского // Вопросы психологии. — 2015. — № 3. — С. 116—132 full text in fb
  6. Завершнева Е. Ю. Представления о смысловом поле в теории динамических смысловых систем Л. С. Выготского // Вопросы психологии. — 2015. — № 4. — С. 119—135 full text in fb
  7. Завершнева Е. Ю. Проблема свободы как отличительной характеристики человека в работах Л. С. Выготского // Вопросы психологии. — 2015. — № 5. — С. 89-106 full text in fb