Лізавета Венгерская

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Лізавета Венгерская
Elisabet av Thüringen.jpg
Эдмунд Лейтан Дабрачыннасць святой Лізаветы Венгерскай
Дата нараджэння

7 ліпеня 1207

Месца нараджэння
Дата смерці

17 лістапада 1231 (24 гады)

Месца смерці
Месца пахавання
Кананізавана:

1235

Дзень памяці:

17 лістапада

Заступніца:

фанцысканцы-тэрцыярыі, медработнікі, члены дабрачынных таварыстваў, Цюрынгія

Атрыбуты:

ружы ў фартухе, хлеб, які раздаецца жабракам

Падзвіжніцтва:

справы міласэрднасці

Лізавета Венгерская, Лізавета Цюрынгская (7 ліпеня 1207 - 17 лістапада 1231, Марбург, ням.: St. Elisabeth von Thüringen, венг.: Árpád-házi Szent Erzsébet) - прынцэса з дынастыі Арпадаў, дачка венгерскага караля Андраша II, ландграфіня Цюрынгіі, каталіцкая святая, францысканская тэрцыярка.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Лізавета Венгерская з ружамі

Прынцэса Лізавета нарадзілася 7 ліпеня 1207 года, паводле адных крыніц у Браціславе[1][2], згодна з іншымі ў Шарашпатаку[3][4]. Яна была трэцім дзіцём Андраша II і яго першай жонкі Гертруды. З чатырохгадовага ўзросту Лізавета жыла пры двары ландграфаў Цюрынгіі ў Марбургу і замку Вартбург каля Эйзенаха, і разглядалася як будучая жонка прынца Людвіга. Калі Лізавеце споўнілася 14, яна і Людвіг, які да таго часу стаў правіцелем Цюрынгіі, былі павенчаны. Шлюб апынуўся шчаслівым, усяго Людвіг і Лізавета мелі 3 дзяцей: Германа, Сафію і Гертруду.

У 1223 годзе манахі францысканцы пазнаёмілі Лізавету з ідэаламі бядноты і міласэрнасці, які прапаведваў ордэн. Францысканства моцна ўразіла Лізавету, і яна вырашыла жыць у адпаведнасці з яго духам, дапамагаючы бедным і жабракам. Вялікі ўплыў на Лізавету набыў Конрад Марбургскі, суворы прапаведнік крыжовых паходаў і інквізітар. У Эйзенахе дзякуючы ландграфіне была пабудавана вялікая бальніца для бедных. Весь свой вольны час Лізавета аддавала служэнню гаротным. У малітоўных вобразах яна адлюстроўваецца ў атачэнні жабракоў і калек, якія чакаюць ацалення.

Нехта падае яе мужа як чалавека грубага, які дакараў жонку за тое, што яна марнатравіць грошы і ежу, забараняў ёй займацца дабрачыннасцю, пасля таго, як з'явілася чутка, што ландграфіня жадае прадаць замак, каб дапамагчы гаротным. У жыціі Лізаветы распавядаецца аб тым, як аднойчы муж сустрэў яе на вуліцы, калі яна несла хлеб у фартухе, каб перадаць яго жабракам. Калі ён раскрыў фартух, каб паглядзець, што ў ім, то знайшоў яго напоўненым ружамі. (Гэтая ж легенда была запазычана жыхарамі Іспаніі і Партугаліі, дзе распавядае аб яе траюраднай пляменніцы Ізабеле Партугальскай, гл. Цуд з ружамі. Легенда аб яе міласэрнасці распавядае, што аднойчы яна паклала пракажонае дзіцё ў свой ложак. Яе муж, вярнуўшыся дадому, ў гневе адкінуў пакрывала і знайшоў не хворае дзіця, а Немаўля Ісуса, які ляжаў там. Пасля гэтых цудаў, згодна з паданнем, ландграф дазволіў жонцы працягваць заняткі дабрачыннасцю.

Іншыя крыніцы падаюць ганіцелямі Лізаветы прыдворных, якія кпілі з яе, і распаўсюджвалі аб ёй плёткі ўжо тады, калі яна жыла пры двары як нявеста спадкаемцы. чальцом кааліцыі прыдворных падаюць Сафію, маці Людвіга, якая, на самой справе была ёй клапатлівай маці. Сам Людвіг абараняў жонку ад паклёпаў, удзельнічаў у яе дабрачынных справах, падзяляў яе пабожнасць.

Царква Св. Лізаветы ў Марбург
Паштовая марка ФРГ, прысвечаная Лізавеце Венгерскай, 1961, 7 пфенінгаў (Скот 825)

У 1226 Людвіг ад'ехаў у Крэмону, дзе ён прадстаўляў імператара Фрыдрыха II у рэйхстаге Свяўчэннай Рымскай Імперыі. Лізавета прыняла ў свае рукі кіраванне ў Цюрынгіі, дзе лютаваў голад і эпідэміі, выкліканыя моцнай паводкай. На дапамогу тым, хто апынуўся ў нястачы, пайшлі нават уласныя строі каралевы і царкоўны посуд.

Праз год Людвіг прыняў удзел у шостым крыжовым паходзе, але ў італьянскім горадзе Атранта захварэў на чуму і памер. Пасля яго смерці рэгентам пры малалетнім Генрыхе стаў яго дзядзька, брат Людвіга Генрых. Лізавета была аддалена ад двара, але яна не стала вяртацца ў Венгрыю і не сышла ў манастыр. Замест гэтага яна дала зарок бязшлюбнасці і вырашыла служыць гаротным, уступіўшы ў трэці францысканчкі ордэн, стаўшы такім чынам, першай германскай францысканскай тэрцыяркай.

У 1228 годзе яна заснавала ў Марбурге бальніцу для бедных, дзе працавала нароўні з іншымі. Яна даглядала хворых, а ў астатні час збірала міласціну на патрэбы шпіталя. 17 лістапада 1231 года Лізавета памерла ў Марбурге ва ўзросце ўсяго толькі 24 гадоў.

Шанаванне[правіць | правіць зыходнік]

У 1235 годзе папа Рыгор IX кананізаваў Лізавету Венгерскую.

У часы рэфармацыі, у 1539 годзе парэшткі святой Лізаветы былі захоплены і апаганены, але праз некалькі гадоў былі вернуты ў Марбург. Цяпер парэшткі святой заховаюцца таксама ў Вене, Бруселі, Вітэрба і ў царкве Святой Цэцыліі (Дзюсельдорф-Бенрат). Лізавета Венгерская лічыцца апякункай францысканцаў-тэрцыярыяў, медработнікаў, пекараў і членаў дабрачынных таварыстваў.

Памяць святой Лізаветы Венгерскай у Каталіцкай царкве - 17 лістапада.

Лізавета асабліва ўшановаецца ў Германіі, лічыцца апякункай Цюрынгіі і Гесена. Яе воблік шырока распаўсюджаны ў мастацтве Паўночнай Еўропы. Для Францысканцаў-тэрцыярыяў яна з'яўляецца сімвалам жаночай міласэрнасці і фігуруе ў творах італьянскіх мастакоў гэтага ордэна.

У гонар Лізаветы Венгерскай асвечана славутая Галубая царква ў Браціславе.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. St. Elizabeth of Hungary//Catholic Encyclopedia
  2. [1]
  3. Елизавета Венгерская//Католическая энциклопедия. Изд. францисканцеф. Т. 1
  4. Thorsten Albrecht and Rainer Atzbach. Elizabeth von Thüringen: leben und Wirkung in kunst und Kultureschichte (Petersberg: Michael Imhof Verlag. 2007), 7.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Немтин А. А. Святая Елизавета венгерская. М., Издательство Францисканцев, 2010 ISBN 978-5-89208-091-0

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]