Будызм

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Статуя Буды ў горадзе Бодх-Гая, штат Біхар, Індыя

Будызм (санскр. बुद्ध धर्म, Buddha Dharma - "Навука Абуджанага"), рэлігійна-філасофскае вучэнне (дхарма) аб духоўным абуджэнні (бодхі). Лічыцца адной з трох (разам з хрысціянствам і ісламам) сусветных рэлігій, з'яўляецца найстарэйшай сярод іх. Узнік у 65 стагоддзях да н.э. ў Індыі (тэрыторыя сучаснага штата Біхар) як апазіцыйнае брахманізму вучэнне. Заснавальнік — Сідхартха Гаўтама (Буда).

У аснове будызму ляжыць вучэнне пра «чатыры высакародныя ісціны»: існуюць пакуты; іх крыніца — жаданні; выратаванне ад пакут магчымае; ёсць шлях да вызвалення ад пакут. Гэты шлях заключаецца ў адмове ад штодзённых спакусаў, у самаўдасканаленні. Канчатковая мэта — дасягненне стану нірваны. Прапанаваны так званы «сярэдзінны шлях» дасягнення нірваны, які прадугледжвае пазбягаць крайнасцей — як цягі да пачуццёвай асалоды, так і поўнага падаўлення гэтай цягі.

Распаўсюджаны пераважна ў Азіі. У свеце налічваецца ад 250 да 500 млн паслядоўнікаў.

Плыні будызму[правіць | правіць зыходнік]

Будызм як рэлігія не ўяўляе сабой строга рэгламентаваную сістэму з жорсткай дагматыкай і адзіным культам. Наадварот, ён складаецца з вялікай колькасці розных школ, напрамкаў, традыцый, часам сур'ёзна адрозіваючыхся адна ад адной. Існуе некалькі версій дзялення будызму на буйныя "галіны".

Па адной з іх будызм дзеляць на Хінаяну («малую калясніцу») і Махаяну («вялікую калясніцу»). Хінаяна таксама дзеліцца на калясніцу шравак и калясніцу прат'екабуд, стварая такім чынам Тры калясніцы. Таксама тры калясніцы магчыма вызначыць пры другой класіфікацыі, калі Хінаяна лічыцца адзінай, а з Махаяны вылучаецца "дыяментавая калясніца" Ваджраяна.

Сучасная будалогія намагаецца пазбавіцца ўжывання тэрміну Хінаяна, таму што ён быў уведзены прыхільнікамі Махаяны ў якасці аргумента аб няпоўнай дасканаласці шляха першапачатковай традыцыі ў параўнанні з больш позняй. Замест яго павінна ўжывацца саманазва "Тхеравада", што перакладаецца як "вучэнне найстарэйшых". Такім чынам, класіфікацыя плыняў будызму выглядае наступным чынам:

  • Тхеравада (арыял сучаснага распаўсюджвання ўключае Шры-Ланку і большую частку Паўднёва-Усходней Азіі (Камбоджа, Лаос, М'янма, Таіланд). Агульная колькасць каля 150 мільёнаў вернікаў).
  • Махаяна (Кітай, Японія, Вьятнам, Карэя. Колькасць вернікаў па асобных падліках дасягае 600 мільёнаў чалавек)
  • Ваджраяна (Тібет, Непал, Манголія, Бурятыя, Тыва. )

Пры гэтым будызм, як яго ўспрымаюць простыя вернікі, не гледзячы на прыхільнасць да той ці іншай традыцыі сур'ёзна адрозніваецца ад рафініраванай тэорыі манастырскага будызму. Звычайна яго называюць народным ці вульгарным будызмам. Што не перашкаджае яму быць цікавым аб'ектам даследвання шматлікіх вучоных на працягу амаль што ўсяго XX стагоддзя.

Свяшчэнныя тэксты[правіць | правіць зыходнік]

  • Дхамапада - адзін з важнейшых помнікаў індыйскага будызму, збор выказванняў на свяшчэннай мове палі. Належыць да старажытнейшых твораў будыйскай літаратуры.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]