Олаф Брок

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Олаф Брок
Olaf Broch.jpg
Дата нараджэння:

4 жніўня 1867(1867-08-04)

Месца нараджэння:

г. Хортан, Нарвегія

Дата смерці:

28 студзеня 1961(1961-01-28) (93 гады)

Месца смерці:

г. Осла

Краіна:

Нарвегія

Навуковая сфера:

лінгвістыка, славістыка, дыялекталогія, пераклады рускай літаратуры

Олаф Брок (нарв.: Broch Olaf; 4 жніўня 1867, г. Хортан, Нарвегія — 28 студзеня 1961, г. Осла) — нарвежскі філолаг, славіст, перакладчык, гісторык, заснавальнік апісальнай фанетыкі славянскіх моў[1]. Член АН Нарвегіі (1896), замежны член-карэспандэнт Пецярбургскай АН (1916, з 1917 — РАН, з 1925 — АН СССР)[2]. Акадэмік Украіны (1924), Сербіі, Аўстрыі, Чэхіі, Польшчы, Балгарыі. Замежны член Навуковага таварыства імя Тараса Шаўчэнкі(руск.) бел. (1914).

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Олаф Брок нарадзіўся ў 1867 годзе ў Хортане (Нарвегія)[1], у 1893 годзе скончыў універсітэт у Хрысціяніі (Осла). Яго братам быў заолаг Яльмар Брок(англ.) бел., а сястрой — сацыяльны работнік Нана Брок(нарв.) бел..

Навуковую дзейнасць пачаў 1895 годзе па вывучэнні складанай і адначасова цікавай моўнай сітуацыі тагачаснай Венгрыі. Яго першая праца «Zum Kleinrussischen in Ungarn» («Аб пытаннях пра маларасійскую мову ў Венгрыі») быў апублікаваны ў двух нумарах часопіса «Archiv für Slavische Philologie» (1895, № 17; 1897, № 19). Тады ж публікуе сваю манаграфію пра узаемаўплыў славацкага і ўкраінскага дыялектаў ва ўсходняй частцы Венгрыі «Studien von der Slovakisch — Kleinrussischen Sprachgrenze im östlichen Ungarn» («Вывучэнне славацка-маларасійскай моўнай мяжы ва ўсходняй Венгрыі», т. 1-2, 1897 г., 1899).

Увесну 1895 Брок некаторы час знаходзіўся ў с. Убля, дзе назіраў і вывучаў асаблівасці гэтай гаворкі, вынікам стала даследаванне «Уграрускае прыслоўе вёскі Ублы Земплінскага камітэту» (1899). У працы прадстаўлена дэталёвае апісанне фанетыкі гэтага бойкаўскага дыялекту(руск.) бел. ўкраінскага мовы.

З 1896 года дацэнт універсітэта Хрысціяніі, з 1902 — прафесар славянскіх моў. Займаўся вывучэннем славістыкі у Лейпцыгскім універсітэце, прыязджаў у Расіі, дзе слухаў лекцыі расійскіх навукоўцаў: А. А. Шахматава і Ф. Ф. Фартунатава(руск.) бел.[3] (пасля стаў вучнем Фартунатава, паслядоўнікам Маскоўскай (фартунатаўскай) лінгвістычнай школы[4][5]), а таксама лекцыі гісторыка В. В. Ключэўскага.

Вывучаў славянскія дыялекты ў Расіі, Сербіі, на тэрыторыі сучаснай Славакіі. Працаваў у Маскоўскай Дыялекталагічная камісіі(руск.) бел.[6]. Перакладаў рускую літаратуру на нарвежскую мову[3]. У 1916 годзе быў абраны членам-карэспандэнтам Пецярбургскай акадэміі навук[7]. У 1923 годзе ён выпусціў кнігу «Proletariatets diktatur. Seet og tÓnkt fra forsommeren 1923» (Пралетарская дыктатура), выдадзеную ў Осла, а таксама ў шведскім перакладзе ў 1924 годзе ў Стакгольме і па-французску ў 1925[8], у якой былі выкладзены яго ўражанні ад наведвання Расіі ў 1923 годзе[9].

Олаф Брок таксама займаўся вывучэннем гісторыі, ён уваходзіў у склад Спецыяльнага камітэта па вывучэнні савецкіх архіваў, што тычыліся узаемаадносін скандынаўскіх краін з Расіяй (гэты Камітэт быў заснаваны ў Стакгольме ў 1928 годзе па ініцыятыве шведскіх, дацкіх і нарвежскіх навукоўцаў)[10]. У 1949 годзе выключаны са складу членаў-карэспандэнтаў Акадэміі навук СССР за антысавецкую дзейнасць[9].

Уклад у навуку[правіць | правіць зыходнік]

Найважнейшымі бакамі навуковай дзейнасці Олафа Брока былі даследаванні ў галіне ўсходнеславянскай і сербскахарвацкай дыялекталогіі, фанетыкі славянскіх моў[2]. Шырокую вядомасць атрымалі яго працы, частка якіх была напісаная на рускай мове: Очерк физиологии славянской речи (1910) і інш[3]. Раннія яго працы прысвечаны вывучэнню говараў на тэрыторыі сучаснай Усходняй Славакіі, у іх ліку найбольш вядома апісанне гаворкі вёскі Ублі. Пазней, з 1907 года, Олаф Брок займаўся вывучэннем паўночнарускіх гаворак Тацемскага павета(руск.) бел. Валагодскай губерні (у працэсе вывучэння гаворак Тацемского павета (па рацэ Сухоне), Олаф Брок адкрыў у рускай мове гук [о] закрытае (які вымаўляецца як гук, сярэдні паміж [о] і [у])[11]), а таксама вывучаў паўднёварускія гаворкі Масальскага павета Калужскай губерні.

Для Энцыклапедыі славянскай філалогіі Олаф Брок напісаў нарыс фізіялогіі славянскай мовы, у якім падрабязна апісваюцца ўмовы ўтварэння зычных і галосных гукаў маўлення, а таксама спалучэнняў гукаў, у тым ліку ў асобных славянскіх мовах. Гэты нарыс (у нямецкім перакладзе «Slavische Phonetik», Heidelberg, 1911) стаў найбольш значнай працай нарвежскага вучонага ў славістыцы[3]. Олаф Брок дакладна выявіў, з аднаго боку, асноўныя фанетычныя адзінкі кожнай з апісанай ім моў, а з другога — дзіўна тонка апісаў шматлікія асаблівасці іх артыкуляцыі і гучання і паказаў шэраг фанетычных паралеляў паміж асобнымі славянскімі мовамі. Падаў таксама падрабязную характарыстыку гукаў украінскай мовы на фоне ўсіх славянскіх моў.

Украінскай мове ў гэтай працы прысвечана некалькі асобных частак, асноўнай крыніцай даследавання гукавых асаблівасцяў украінскага мовы была гаворка Івана Міхайлавіча Зілінскага(укр.) бел., з якім сябраваў Брок.

Падчас даследавання славянскіх моў значную ўвагу надаваў беларускай мове і яго дыялектам («Аб адным беларускім дыялекце на поўдзень ад Вільні», 1957)[1].

У 20-я гг. Олаф Брок працаваў у архівах Нарвегіі і Расіі, дзе даследаваў русенорск — змешаную мову нарвежцаў і памораў Рускай Поўначы[12]. Навуковая дзейнасць Олафа Брока спрыяла актыўнаму развіццю русістыкі як у Расіі, так і да з'яўлення цікавасці да русістыкі ў скандынаўскіх краінах[13].

Акрамя навуковай працы Олаф Брок выступаў як перакладчык са славянскіх моў на нарвежскую. Ён пераклаў шэраг твораў рускіх пісьменнікаў, у тым ліку «Рэвізора(руск.) бел.» Мікалая Гогаля, «Братоў Карамазавых(руск.) бел.» Фёдара Дастаеўскага і «Ганну Карэніну(руск.) бел.» Льва Талстога[1].

Публікацыі[правіць | правіць зыходнік]

  • Olaf Broch. Zum kleinrussischen in Ungarn. Archiv für Slavische Philologie. Berlin, 1895, № 17. 1897, № 19
  • Olaf Broch. Studien von der Slovakisch — Kleinrussischen Sprachgrenze im östlichen Ungarn. т. 1—2. Kristiania, 1897, 1899
  • Олаф Брокъ. Угрорусское нарѣчiе села Убли (Земплинскаго комитата). Изданiе отдѣленiя русскаго языка и словесности Императорской академiи наукъ. — Спб.: Тип. Имп. Акад. наукъ, 1899
  • Olaf Broch. Die Dialekte des sudlichsten Serbiens. — Wien : Alfred Holder, 1903 (Диалекты Южной Сербии)[2]
  • Олаф Брок. Описание одного говора из юго-западной части Тотемского уезда. — Спб.: Тип. Имп. Акад. наук, 1907
  • Олаф Брокъ. Очеркъ физіологіи славянской рѣчи. Энциклопедiя славянской филологiи. Выпуск 5. Под ред. Ягича И. В. Изданiе отделенiя русскаго языка и словесности Императорской академiи наукъ. — Спб.: Тип. Имп. Акад. наукъ, 1910
  • Olaf Broch. Slavische phonetik. Heidelberg: Carl Winter, 1911 (Славянская фонетика)[2]
  • Олаф Брок. Говоры к западу от Мосальска. Пг.: Тип. Имп. АН, 1916[14]
  • Olaf Broch og Ernst W. Selmer. Håndbok i elementær fonetik. Kristiania: Aschehoug, 1921
  • Olaf Broch. Fra Østlandets dagligtale, 1923
  • Olaf Broch. Russenorsk. Archiv für slawische Philologie, 1927[15]
  • Olaf Broch. Russenorsk tekstmateriale, Maal og minne, 1930[15]

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Брок Олаф // Биографический справочник — Мінск: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 83. — 737 с.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Энциклопедический словарь. Брок Олаф
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Олаф Брок. Звукообразование славянской речи. 1910. 2-е изд.: М.: КД Либроком, 2010
  4. Сусов И. П. История языкознания. 1999
  5. Языкознание. Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. Н. Ярцева. М. Советская энциклопедия, 1990. — 2-е изд. — М. Большая Российская энциклопедия, 2000. Статья Московская фортунатовская школа
  6. Энциклопедия русского языка. Русистика
  7. Профіль Олафа Брока на афіцыйным сайце РАН
  8. Мы не нищие…: к истории 200-летнего юбилея Российской Академии наук (из дневника Е. Г. Ольденбург)
  9. 9,0 9,1 Служебная записка сектора науки агитпропа ЦК Д. Т. Шепилову по вопросу исключения из АН СССР троих её иностранных членов
  10. Ковчинская С. Г. Работа скандинавских историков в советских архивах в 1927—1933 гг. Из истории международных научных связей. Петрозаводский государственный университет. Петрозаводск
  11. Энциклопедический словарь филолога. О закрытое
  12. Якобсон Р. О. О теории фонологических союзов между языками. Избранные работы. — М., 1985
  13. Языкознание. Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. Н. Ярцева. М. Советская энциклопедия, 1990. — 2-е изд. — М. Большая Российская энциклопедия, 2000. Статья Русистика
  14. Электронные каталоги фундаментальной библиотеки Нижегородского государственного университета им. Н. И. Лобачевского
  15. 15,0 15,1 Vladimir Belikov. Some Fragments of Russenorsk Grammar. Institute of Russian Language, Russian Academy of Sciences, Moscow

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Железняк М. Г.(укр.) бел. Брок (Блох) Олаф // Енциклопедія сучасної України(укр.) бел.. — Т. 2. — Київ, 2004., стор. 481
  • Томсон А. И. Заметки к «Очерку физиологии славянской речи» Олафа Брока // Рус. физиол. вест. Варшава, 1911. Т. 65
  • A Bibliography of Olaf Broch's Published Writings // Scando-Slavica. T. 3. Copenhagen, 1957;
  • A. Gallis. Professor Olaf Broch rum Gedächtnis (1867—1961) // Scando-Slavica. T. 7. Copenhagen, 1961; Olaf Broch Symposium, Oslo 12—14th September 1996. Oslo, 1998.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]