Славакія

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Славацкая Рэспубліка
славацк.: Slovenská republika
Flag of Slovakia.svg Герб Славакіі
Сцяг Славакіі Герб Славакіі

Каардынаты: 48°52′00″ пн. ш. 19°41′00″ у. д. / 48.866667° пн. ш. 19.683333° у. д. (G) (O) (Я)

EU-Slovakia.svg
Гімн: «Nad Tatrou sa blýska»
Дата незалежнасці 1 студзеня 1993 (ад Чэхаславакіі)
Афіцыйная мова Славацкая
Сталіца Браціслава
Найбуйнейшыя гарады Браціслава, Кошыцэ, Жыліна, Прэшаў, Банска Бістрыца
Форма кіравання Парламенцкая рэспубліка
Прэзідэнт
Прэм'ер-міністр
Андрэй Кіска
Роберт Фіца
Насельніцтва
• Ацэнка (2012)
• Перапіс (2011)
Шчыльнасць

5.410.836 чал. (115-я)
5.397.036 чал.
111 чал./км²  (88-я)
ВУП (ППЗ)
  • Разам (2012)
  • На душу насельніцтва

$132,384 млрд
$24.284
ВУП (намінал)
  • Разам (2012)
  • На душу насельніцтва

$91,186 млрд
$16.726
ІРЧП (2012) 0,840 (вельмі высокі) (35-ы)
Валюта Еўра (EUR)
Інтэрнэт-дамены .sk, .eu
Тэлефонны код +421
Часавы пояс +1

Слава́кія (славацк.: Slovensko), Слава́цкая Рэспу́бліка (славацк.: Slovenská republika), альтэрн.: Слава́ччына — дзяржава ў Цэнтральнай Еўропе. Мяжуе на захадзе з Аўстрыяй, на паўночным захадзе з Чэхіяй, на поўначы з Польшчай, на ўсходзе з Украінай, на поўдні з Венгрыяй. Выхаду да мора не мае. Дзяржаўная мова — славацкая. Сталіца — Браціслава. Нацыянальнае свята — Дзень утварэння Славацкай Рэспублікі (1 студзеня).

Дзяржаўны лад[правіць | правіць зыходнік]

Славакія — парламенцкая рэспубліка з шматпартыйнай сістэмай. Кіраўнік дзяржавы — прэзідэнт, абіраецца ўсеагульным прамым галасаваннем на 5-гадовы тэрмін.

Вялікая частка выканаўчай улады ўскладзеная на кіраўніка ўрада, прэм'ер-міністра, які звычайна з'яўляецца лідарам партыі або кааліцыі, якая атрымала большасць на выбарах у парламент і прызначаецца прэзідэнтам. Астатняя частка кабінета прызначаецца прэзідэнтам па рэкамендацыі прэм'ер-міністра.

Вышэйшым заканадаўчым органам Славакіі з'яўляецца 150-мясцовая аднапалатная Нацыянальная Рада Славакіі (Narodna Rada Slovenskej Republiky). Дэлегаты абіраюцца на 4-гадовы тэрмін на базе прапарцыйнага прадстаўніцтва. 12 ліпеня 2010 года адбыліся чарговыя выбары.

Парламент можа адправіць прэзідэнта ў адстаўку, калі за гэта прагаласуюць тры пятых ад усяго ліку дэпутатаў. Прэзідэнт можа распусціць парламент, калі ён тройчы на працягу месяца пасля выбараў не ўхваліць праграмную заяву ўрада.

Вышэйшы судовы орган — Канстытуцыйны Суд (Ustavny sud). 13 членаў гэтага суда зацвярджаюцца прэзідэнтам з некалькіх кандыдатаў прадстаўленых парламентам.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Славяне засялілі тэрыторыю Славакіі ў V ст. Славакія была часткай цэнтра імперыі Само VII ст. пазней на тэрыторыі Славакіі размяшчалася Нітранскае княства. Найвышэйшага развіцця прота-славацкая дзяржава, вядомае як Вялікая Маравія, дасягнула ў IX ст. з прыходам Кірылы і Мяфодзія і экспансіяй пад правадырствам князя Сватаплука. У канчатковым выніку Славакія стала часткай каралеўства Венгрыя ў XI-XIV стагоддзях, а затым пазней знаходзілася ў складзе Аўстра-Венгрыі аж да яе распаду ў 1918. У гэтым годзе Славакія аб'ядналася з Чэхіяй і Падкарпацкай Руссю і была ўтворана дзяржава Чэхаславакія.

З прычыны распаду гэтай краіны пасля Мюнхенскага пагаднення 1938 г, Славакія стала асобнай рэспублікай, якая кантралявалася Нацысцкай Германіяй (гл. Першая Славацкая рэспубліка).

Пасля Другой сусветнай вайны Чэхаславакія ізноў была адноўлена і патрапіла пад уплыў Савецкага Звяза і Арганізацыі Варшаўскага дагавора з 1945.

Канец камуністычнай Чэхаславакіі ў 1989 падчас мірнай Аксамітнай рэвалюцыі азначаў таксама канец для Чэхаславакіі як цэлага і стварэнне двух асобных дзяржаў Славакіі і Чэхіі ідучых сваімі ўласнымі шляхамі пасля 1 студзеня 1993. Славакія стала членам Еўрасаюза 1 мая 2004, а 21 снежня 2007 увайшла ў Шэнгенскую зону. Член НАТА з 29 сакавіка 2004.

Адміністрацыйны падзел[правіць | правіць зыходнік]

Дзяленне Славакіі на раёны

Славакія дзеліцца на 8 краёў, якія завуцца па назве свайго адміністрацыйнага цэнтра.

Краі падзяляюцца на некалькі раёнаў (славацк.: okresy, ад.л. славацк.: okres). Усяго ў Славакіі цяпер 79 раёнаў.

Геаграфія[правіць | правіць зыходнік]

Для славацкага ландшафту характэрная гарыстая прырода, з Карпацкімі гарамі. Славакія акружаная з поўначы і паўночнага ўсходу горнымі ланцугамі Заходніх Карпат. Самая высакагорная частка Карпат — Высокія Татры, якія з'яўляюцца папулярнымі лыжнымі месцамі, з мноствам маляўнічых азёр і далін. Таксама тут знаходзіцца найвышэйшы пункт Славакіі і ўсіх Карпат Герлахаўскі Шціт (Gerlachovsky stit) вышынёю 2655 м, пікі Крывань, Дзюмб'ер, вышыня якіх перавышае 1850 м. Да поўдня ад Карпат пераважаюць узвышшы, падзеленыя ўрадлівымі далінамі, па якіх цякуць шматлікія рэкі. Нізіны размешчаныя ў паўднёва заходняй (уздоўж Дуная) і паўднёваўсходняй частках Славакіі.

Клімат Славакіі умераны, мае выразны кантынентальны характар. Зіма халодная і сухая; лета цёплае і вільготнае. Найбольшая колькасць ападкаў выпадае ў гарах. Гадавыя сумы ападкаў перавышаюць 1000 мм у гарах, а на раўнінах складаюць меней 500 мм у год. У Браціславе сярэдняя тэмпература студзеня −1 °C, ліпеня +21 °C. У гарах зіма халадней, а лета прахаладней.

Рака Дунай утварае паўднёва-заходнюю мяжу краіны. У яго ўпадаюць шматлікія карпацкія рэкі, што бягуць паўднёвым кірунку. Найбольшыя з прытокаў Дуная — Падваг, Нітра і Грон. На ўсходзе карпацкія рэкі, такія, як Лабарэц, Торыса і Ондава, адносяцца да басейна ракі Цісы — буйнейшага прытоку Дуная.

Лясы займаюць амаль 40 % тэрыторыі краіны. Паўднёвыя схілы гор пакрытыя шырокалістымі (бук і дуб) або змешанымі лясамі, у той час як на паўночных схілах растуць хвойныя лясы, якія складаюцца ў асноўным з елкі і піхты. У краіне пераважаюць шыракалітыя пароды (53 %), галоўным чынам бук (31 %) і дуб (10 %), а з хвойных найбольш распаўсюджаныя елка (29 %) і піхта (9 %). Вышэй у гарах размешчаныя альпійскія лугі.

У горных лясах водзяцца алені і рысі, сустракаюцца ваўкі і мядзведзі, з дробных жывёл — лісы, вавёркі, ласкі.

Эканоміка[правіць | правіць зыходнік]

Паводле даследавання нямецкай Гандлёвай палаты, праведзенага ў сакавіку 2004, каля паловы нямецкіх фундатараў разглядаюць Славакію як лепшае месца для інвестыцый.

Славакія пераадолела вялікую частку складанага пераходу ад цэнтралізаванай планавай эканомікі да сучаснай рыначнай. Урад краіны дамогся ў 2001 істотнага прагрэсу ў макраэканамічнай стабілізацыі і структурных рэформах. У асноўным завершаная прыватызацыя, банкаўскі сектар амаль цалкам знаходзіцца ў руках замежнікаў і замежныя інвестыцыі растуць. Славацкая эканоміка перасягнула чаканні ранніх 2000-х, за выключэннем спаду ў экспарце. Ажыўленне ўнутранага попыту ў 2002, часткова дзякуючы росту прыбыткаў, кампенсуе запаволенне росту экспарту, дапамагаючы эканоміцы ісці да яе найбольшага росту м з 1998. Беспрацоўе, якое дасягала 19,8 % у канцы 2001, істотна знізілася да 2003.

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

Колькасць насельніцтва — 5,38 млн чал.

Большасць жыхароў Славакіі з'яўляюцца этнічнымі славакамі (86 %). Венгры — найбольшая меншасць (10 %), пражываюць у асноўным у паўднёвых і ўсходніх рэгіёнах краіны. Іншыя этнічныя групы ўключаюць цыган, чэхаў, русінаў, украінцаў, немцаў і палякаў.

Афіцыйная дзяржаўная мова — славацкая, прыналежыць да груп славянскіх моў.

Культура[правіць | правіць зыходнік]

Дачыненні з Беларуссю[правіць | правіць зыходнік]

Дыпламатычныя дачыненні ўрады ўстанавілі 14 студзеня 1993 года. 1 кастрычніка 2000 года ўрад Славакіі ператварыў сваё генеральнае консульства ў Мінску ў пасольства. 28 жніўня 2002 года генеральнае консульства Беларусі ў Браціславе пераўтворана ў пасольства. Першым беларускім паслом у Славакіі быў Валерый Варанецкі[1].

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Славакія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 486-493. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).

Спасылкі (славацкамоўныя)[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі