Стараабрадства

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці

Стараабрадства — цячэнне ў рускім праваслаўі, прадстаўнікі якога не прымаюць царкоўнай рэформы патрыярха Нікана і цара Аляксея Міхайлавіча.

Стараабрадства падзяляецца на дзве плыні: папоўцы (якія лічаць неабходным наяўнасць духавенства і адпраўлення імі царкоўных таінств) і беспапоўцы (якія лічаць, што са смерцю апошняга не прыняўшага рэформу свяшчэнніка няма магчымасці ставіць новых і неабходна абыходзіцца без ніх). Кожная плыня падзяляецца на шэрах юрысдыкцый. Буйнейшымі арганізацыямі папоўцаў з'яўляюцца Руская праваслаўная стараабрадская царква і Дрэўлеправаслаўная царква.

З моманту ўзнікнення стараабрадцы стала пераследваліся свецкімі і царкоўнымі ўладамі з рознаю ступенню інтэнсіўнасці. У 1905 годзе маніфестам імператара Мікалая II стараабрадцы былі легалізованы. У 1971 годзе Руская праваслаўная царква зняла з іх пракляцце.

Дагматычных разыходжанняў з імнымі плынямі праваслаўя ў стараабрадцаў няма. Адрозненні ёсць у асноўным толькі ў літургічнай практыцы:

  • хрышчэнне двумя пальцамі, а не трымя;
  • адрозненне у напісанні некалькіх сакральных імён у тым ліку: Исус, а не Иисус;
  • слова алілуя вымаўляецца два разы, а не тры;
  • хросны ход па гадзіннікавай стрэлцы, а не супряць яе;
  • (у Беларусі) на службе гаворыцца «о богохранимой стране нашей Российской, властех и воинстве ея», а не «о богохранимой стране нашей, властях, воинстве и народе ея», як у РПЦ;
  • спяванне монагалоснае, а не палітоннае; таксама старыя знакі для запісі нот (крукі);
  • магчымасць карыстання літымі іконамі;
  • захаванне саюза-супрацьстаўлення а ў Сімвале веры («рожденна, а не сотворенна»);
  • прызнанне выключна васьміканечнага крыжа.

Стараабрадскія грамады акрамя Расіі знаходзяцца ў Беларусі, Літве, Латвіі, Эстоніі, на Украіне, у Румыніі, Малдове, Польшы, ЗША, Канадзе, шэрагу краін Паўднёвай Амерыкі, Аўстраліі.

Стараабрадцы ў Беларусі[правіць | правіць зыходнік]

Беларусь была адной з краін, куды стараабрадцы ўцякалі ад праследу маскоўскіх уладаў. Найбуйнейшыя пасяленні старабрадцаў у Беларусі склаліся і да нашага часу захаваліся ў шэрагу раёнаў Віцебскай вобласці, ў Бабруйску і Бабруйскім раёне і г.д. Дзяржаўная мяжа давала абарону ад праследу, але не заўсёды надзейную: за Кацярынай II расійскія войскі ладзілі адмысловыя карныя паходы на Ветку. На Беларусі стараабрадцы вольна друкавалі кнігі ў Гродне, Вільне, Супраслі, Магілёве; тыя кнігі потым таксама таемна распаўсюджваліся ў Расіі, дзе былі забаронены.

Старабрадцы ў Беларусі ўтвараюць адмысловую этнаканфесійную групу рускіх, якая выразна ўсведамляе сваю самастойнасць ад астатніх рускіх (як тых, што жывуць у Расіі, так і тых, што прыехалі ў Беларусь). У якасці этноніму адзначанае выкарыстанне тэрміну «маскаль», (прынамсі — на Віцебшчыне) — як навакольнымі беларусамі, так і ў якасці саманазову. На поўдні Беларусі беларускае атачэнне выкарыстоўвае абразлівы тэрмін «кацап» (ка(к)цап — «цап» па-ўкраінску казёл, таму што стараверы прынцыпова не галіліся і нават не стрыглі бароды і вусы), які ў апошнія часы некаторымі нашчадкамі стараабрадцаў выкарыстоўваецца таксама як саманазоў.

Стараабрадцы захоўвалі архаічныя рускія гаворкі (у тым ліку даследчыкі адзначалі адмысловыя маскоўскія архаічныя рысы), якія не зазналі наступных змен, характэрных для рускай мовы і гаворак метраполіі. Але затое — трапілі пад беларускі ўплыў (а месцамі адбыўся і поўны пераход на беларускую мову, пры захаванні нацыянальнага самаўсведамлення).

Цікава, што найбольш развітыя, найбольш разнастайныя формы беларускіх узораў на рушніках фіксуюцца акурат у тых мясцінах (Ветка, раён Лепельшчыны), дзе захоўваюцца пасяленні стараабрадцаў.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]