Старажытнаруская мова

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Старажытнаруская мова
Саманазва:

рѹсьскъ ѩзыкъ
(на познім этапе)

Краіны:

На землях цяперашніх Беларусі, Украіны і еўрапейскай часткі Расіі

Рэгіёны:

Усходняя Еўропа

Афіцыйны статус:

усходнеславянскія дзяржаўныя ўтварэнні (да 14—15 стст.)

Вымерла:

развілася ў сучасныя блізкароднасныя усходнеславянскія мовы[1]

Класіфікацыя
Катэгорыя:

Мовы Еўразіі

Індаеўрапейская сям'я

Славянская група
Усходнеславянская падгрупа
Моўныя коды
ГОСТ 7.75–97:

дрр 188

ISO 639-1:

ISO 639-2:

ISO 639-3:

orv

Гл. таксама: Праект:Лінгвістыка
Астрамірава Евангелле (11 ст.)

Старажытнару́ская мова (руск.: древнерусский язык, укр.: давньоруська мова) — мова (ці сукупнасць гаворак) усходніх славян у 10—14 стагоддзях.

Як мовазнаўчы тэрмін, словазлучэнне «старажытнаруская мова» ўжываецца ў двух значэннях: 1) усходнеславянскай протамовы, як сукупнасці сярэдневяковых усходнеславянскіх гаворак, і 2) наддыялектнай пісьмовай мовы, якая ўжывалася на ўсходнеславянскіх землях у сярэдневякоўі (прыблізна да XIV стагоддзя). Яе існаванне і правамернасць выкарыстання тэрміна «старажытнару́ская мова» прызнаецца не ўсімі даследчыкамі.

I. Протамова[правіць | правіць зыходнік]

Так азначаецца, з аднаго боку, гутарковая мова ўсходнеславянскіх плямёнаў перад часам іх шырэйшага рассялення і распаду на асобныя ўсходнеславянскія народы, прыблізна ў 13—14 ст. Сінонім гэтага тэрміну — усходнеславянская протамова.

Мэтазгоднасць увядзення такой навуковай канцэпцыі ставілася пад пытанне з пач. 20 ст., напр., праф. О. Гуерам. Канцэпцыя крытыкавалася за палітычную, «вялікадзяржаўную», а не навуковую матывацыю стварэння беларускімі мовазнаўцамі перыяду беларусізацыі 1920-х гадоў, пазней — Я. Станкевічам.

II. Пісьмовая мова[правіць | правіць зыходнік]

З другога боку, так азначаецца пісьмовая (літаратурная) мова ўсходніх славян з моманту ўзнікнення (11 ст.) да распаду (14 ст.), часам і да 17 ст. Традыцыйна, у азначэнні як пісьмовай мовы, выразныя праявы адметнасцей вялікарускай, украінскай і беларускай моў прыпісваюцца да 14 ст., і асабліва да 15 ст. Сінонім гэтага азначэння — тэрмін агульнаўсходнеславянская мова, прапанаваны М. І. Талстым[2].

Тэрміны «старажытнаруская мова» і «стараруская мова» былі фактычна аб'яднаныя ў працы расійскіх мовазнаўцаў: «Словарь русского языка 11—17 вв.» пад рэд. акадэміка АН СССР Бархударава.

Як і канцэпцыя протамовы, і на тых жа падставах, канцэпцыя крытыкавалася ў мовазнаўстве БССР 1920-х гадоў і Я. Станкевічам.

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2002. — Т. 15. — С. 157.
  2. Будзько…

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • А. Е. Супрун Введение в славянскую филологию. — Мінск, 1989. — С. 33-37.
  • І. Будзько. Гістарычная лінгвістычная тэрміналогія: генезіс, дублетнасць і перспектывы развіцця // Гістарычны альманах. Том 9. 2003. — Гродна, 2003. С.164—168.
  • Г. А. Хабургаев. Древнерусский язык // Языки мира. Славянские языки. М., Academia, 2005, с. 418—438.
  • Н. Н. Дурново. Избранные работы по истории русского языка. М., 2000 (работы 1920-х гг.)