Іван Раманчук

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Іван Раманчук
«Ястраб»
Іван Раманчук.png
Дата нараджэння: 1920
Месца нараджэння:
Дата смерці: 1987
Месца смерці:

Іван Раманчук (мянушка «Ястраб»; 1920, вёска Баяры, цяпер Нясвіжскі раён1987, Барысаў) — беларускі педагог, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў Саюза змагання за незалежнасць Беларусі.

Пад нямецкай акупацыяй[правіць | правіць зыходнік]

Зь лістапада 1941 па ліпень 1942 працаваў настаўнікам пачатковай школы ў вёсцы Еськавічы (цяпер Нясвіжскі раён), потым інструктарам Нясвіжскага раённага аддзелу Беларускай народнай самапомачы, забяспечваў бяднейшых навучэнцаў Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі харчаваннем і жытлом. З канца 1943 да сакавіка 1944 году працаваў кіраўніком Беларускага дома культуры ў Нясвіжы.

Пад савецкай уладай[правіць | правіць зыходнік]

Пасля прыходу савецкіх уладаў зарэгістраваўся як настаўнік у Нясвіжскім раённым аддзеле народнай адукацыі і быў прызначаны загадчыкам школы ў вёсцы Высокая Ліпа. Працаваў там толькі 3 тыдні, бо даведаўся пра цікавасць да сябе органаў НКВД. Каб стаць менш заўважным, пакінуў работу ў сферы адукацыі і ў жніўні 1944 году ўладкаваўся сталяром у майстэрню Баранавіцкага дэпо.

На нелегальным становішчы[правіць | правіць зыходнік]

У верасні 1944 пад пагрозай арышту перайшоў на нелегальнае становішча, хаваўся ў лясах Нясвіжскага раёну. У 1946 Раманчук пачынае стварэнне падпольнай арганізацыі «Саюз змагання за незалежнасць Беларусі», а ў 1947 арганізоўвае невялікую партызанскую групу з вялікай сеткай сувязных.

У маі 1947 да Раманчука далучыўся ягоны аднагодак Мікалай Дэмух, былы франтавік, які на нелегальным становішчы знаходзіўся з восені 1946, а вясной 1948Браніслаў Бука, былы жаўнер БКА і Войска Польскага, які ў пачатку 1948 уцёк у лес ад арышту.

На працягу 19471949 група Раманчука здзейсніла шэраг нападаў на партыйна-савецкіх супрацоўнікаў, фінансавых агентаў і служачых унутраных сілаў, а таксама правяла рэквізіцыі на поштах і ў крамах. Сябра СЗНБ Уладзімір Кісель прыгадвае ва ўспамінах пра адзін з выпадкаў, агучаных падчас судовага працэсу СЗНБ у Мінску:

«…у адной з вёсак фінагент забраў карову ў удавы франтавіка, у жанчыны было трое дзяцей. Яна падняла крык, бо карміць дзетак акрамя малака не было чым. Непадалёку ў лесе былі хлопцы з атраду Раманчука (нас абвінавачвалі ў сувязі з ім). Яны пачулі лямант жанчыны. На дарозе з вёскі забілі фінагента, і карова вярнулася да ўдавы. Пасля такіх звестак канваіры адразу па-іншаму пачалі да нас адносіцца, бо яны былі франтавікамі. Адзін потым казаў, што пакінуў у калгасе галодную жонку».

Ліквідацыя атраду і судовы працэс[правіць | правіць зыходнік]

У маі або ўлетку 1949 на хутары ў Нясвіжскім раёне савецкія атрады акружылі атрад Раманчука з сям’ю партызанамі. Пасля зацятага бою чатыры хлопцы застрэліліся. Трое, у тым ліку Раманчук, былі паранены і схоплены.

На допытах Раманчук вёў сябе вельмі мужна. Размаўляў са следчымі па-беларуску і толькі ў прысутнасці перакладчыка. У ходзе следства Раманчуку інкрымінавалася таксама стварэнне «Саюза змагання за незалежнасць Беларусі», распрацоўка яго статуту і праграмы, а таксама прыцягненне ў шэрагі арганізацыі больш за 40 чалавек.

Ад расстрэлу Івана Раманчука выратаваў тагачасны мараторый на смяротную кару ў СССР. Суд прысудзіў яму 25 гадоў, якія Раманчук поўнасцю адседзеў у Варкуце і ў Мардоўскіх канцлагерах.

У ходзе перагляду справы пастановай трыбунала Беларускай ваеннай акругі 10 снежня 1955 абвінавачанне ў стварэнні падпольнай арганізацыі было знята.

Вызваленне[правіць | правіць зыходнік]

У Беларусь вярнуўся ў 1970-я. Жыў у Барысаве, стварыў сям’ю. Памёр у 1987 годзе падчас аперацыі ў шпіталі. Не рэабілітаваны.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Валаханович И. А. Антисоветское подполье на территории Беларуси в 1944—1953 гг. Мн., 2002.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]