Ігнат Ходзька

Ігнат Ходзька
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння	29 верасня 1794(1794-09-29)
Месца нараджэння	Заблошчына, Вілейскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя
Дата смерці	1 жніўня 1861(1861-08-01) (66 гадоў)
Месца смерці	Дзевятні, Свянцянскі павет, Віленская губерня, Расійская імперыя
Пахаванне	Войстамскія могілкі[d]
Грамадзянства	Расійская імперыя
Жонка	Людвіка з Мацкевічаў[d]
Дзеці	Станіслава з Ходзькаў[d]
Альма-матар	Віленскі ўніверсітэт Барунская базыльянская школа Імператарскі Віленскі ўніверсітэт
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці	пісьменнік, землекарыстанне, літаратар
Мова твораў	польская
Грамадская дзейнасць
Член у	Віленская археалагічная камісія Кракаўскае навуковае таварыства[d] Таварыства шубраўцаў
Подпіс
Медыяфайлы на Вікісховішчы

Ігнат Ходзька (польск.: Ignacy Chodźko; 29 верасня 1794(1794-09-29), Заблошчына, Мінская губерня — 1 жніўня 1861(1861-08-01), Дзевятні, Віленская губерня) — пісьменнік і паэт.

Біяграфічныя звесткі

Месца сядзібы ў Заблошчыне, дзе нарадзіўся Ігнат Ходзька

У 10-гадовым узросце пачаў вучыцца ў Барунскай базыліянскай школе, у 1810 адтуль перайшоў у Віленскі ўніверсітэт, які скончыў са ступенню кандыдата філасофіі. Пасля смерці бацькоў І. Ходзька зблізіўся са сваім дзядзькам Янам Ходзькам, вядомым драматургам, заснавальнікам масонскіх лож у Вільні і Мінску, які ў Варшаве ўвёў І. Ходзьку ў колы масонаў і літаратараў. Прыняты ў Таварыства шубраўцаў, дзе быў вядомы пад імем «рыфмаплёта» (Pan Wirszajtos), І. Xодзька апублікаваў у «Wiadomosci brukowe» некалькі артыкулаў, якія і дагэтуль лічацца дасціпнейшымі творамі тагачаснай польскай літаратуры. Тым часам у часопісе «Dziennik Wilenski» друкаваліся і яго вершы (некаторыя перакл. на руск.: «Паэзія славян» Гербеля). Спачатку І. Ходзька — прыхільнік строгага класіцызму ў літаратуры, пасля, пад уплывам А. Адынца і Ю. Корсака, рамантык — пісаў аповесці і паэтычныя аповеды.

Ажаніўшыся з дачкою Міхала Мацкевіча, І. Ходзька ў 1826 г. паступіў на службу па кіраванні Радзівілаўскімі маёнткамі і з гэтага часу займаў разнастайныя грамадскія пасады: працяглы час быў ганаровым апекуном вучылішчаў Свянцянскага павета, у 1858 г. быў членам і віце-прэзідэнтам Камітэта па паляпшэнні побыту сялян Віленскай губерні, у 1861 г. — абраны міравым пасярэднікам.

Памёр 1 жніўня 1861 года ў спадчынным маёнтку Дзявятні. Пахаваны ў радавым склепе-пахавальні на могілках вёскі Войстам.

Сям’я

У шлюбе з Людвікай, дачкой Міхала Мацкевіча, гаспадара суседняга маёнтка Рускае Сяло. Меў дачку Станіславу (~1826-1858), якая ў шлюбе з Генрыкам Свянтэцкім (Henryk Świątecki; 1822—1869), маршалкам Свянцянскага павета, нарадзіла пяцёра дзяцей, у тым ліку Леона Свянтэцкага (пам. 1907) і дачку Марыю. Марыя Свянтэцкая ў Францыі выйшла замуж за Густава Чаховіча, які ў 1863 годзе быў паўстанцкім ваенным начальнікам Свянцянскага павета. У іх нарадзілася дачка Сафія, што пабралася шлюбам з Марсэлем дэ Бравусэ. У іх было трое дзяцей, адна з якіх — дачка Гелена — выйшла замуж за Казіміра Святлодыч-Кісяля і мела дваіх дзяцей — Ганну і Аляксандра. Сям’я Аляксандра Святлодыч-Кісяля зараз жыве ў Францыі

Творчасць

Першая аповесць І. Xодзькі, пад назвай «Poddany» (Прыгонны), была надрукавана ў 1829 г. і звярнула на сябе ўсеагульную ўвагу; за ёй услед выйшаў цэлы шэраг іншых апавяданняў і аповесцей («Samowar», «Ranek przed slubem», «Brzegi Wilii» і інш.), якія прынята адносіць да жанру шляхецкай гавэнды. У 1838 г. з’явілася вядомая аповесць «Domek mojego dziadka», у якой І. Xодзька апісаў сваё дзяцінства (перакл. на руск.: Истор. Веснік, 1880, т. I). У 1840 годзе ў Вільні пачаў выходзіць цыкл гавэндаў І. Xодзькі, пад назвай «Obrazy Litewskie» (Літоўскія малюнкі), якіх да 1850 г. выйшла пяць серый. Асаблівую вядомасць з гэтага цыклу атрымала аповесць «Pamiętniki kwestarza» (Запіскі квестара, 1851; перакл. на руск.: Истор. Вестн., 1880, т. II; бел. перакл. урыўкаў), якая лічыцца найбольш удалым ворам Ходзькі. У гэтым творы праз выдуманую постаць квестара-бернардына Міхала Лаўрыновіча раскрываецца шырокая гістарычная карціна жыцця Літвы і Беларусі канца XVIII — пачатку XIX стагоддзяў.

«Podania Litewskie» (Літоўскія падданні, 1852 і 1854) засведчылі пэўную слабасць Ходзькі як аўтара гістарычнай прозы — тыя вобразы і тыпажы, якім ён сам быў сведка, удаваліся яму значна лепш. «Dwie konwersacye z przeszlosci» (Дзве гутаркі з мінулага), - гэта сціслы арыгінальны нарыс польскай літаратуры. Апроч пералічаных твораў, вядомых сваім поспехам, І. Ходзьку належыць аўтарства шэрагу аповесцей: «Jubileusz», «Duch opiekunczy», «Autor swatem», «Panna respectowa» (1851), «Dworki na Antokolu» (1854), «Zegota z Milanowa Milanowski» (1854), «Pustelnik w Proniunach» (1858) і інш., а таксама элегія «Rocznica» (Гадавіна) — сум І. Ходзькі па памерлай дачцэ.

Беларускія пераклады

• Успаміны квестара: (фрагменты з аповесці) // Край = Kraj: Дыялог на сумежжы культур. Магілёў, 2000.
• Успаміны квестара (Ігнат Ходзька), пераклад з польскае мовы, і камент. Мікалай Валянцінавіч Хаўстовіч, Мн.: «Universitas», 2007.
• Ходзька Ігнат. (пераклад Леаніда Лаўрэша) // Наша слова.pdf № 42 (146), 16 кастрычніка 2024; № 43 (147), 23 кастрычніка 2024.
• Ходзька Ігнат. Баруны. пер. з польскае мовы, і камент. Леаніда Лаўрэша. Издательские решения, — 2025. — 90 с.

Літаратура

• Полаўцаў
  • Rogalski L. Historija literatury polskiej. 1840;
  • «Encyklopedya powszechna» Orgelbranda, t. III.