Анастасія Пятроўна Манцэвіч

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Анастасія Пятроўна Манцэвіч
Дата нараджэння 1899
Месца нараджэння
Дата смерці 1982
Месца смерці
Грамадзянства Сцяг Расіі Расія, Сцяг СССР СССР
Род дзейнасці вучоны
Навуковая сфера археалогія, гісторыя
Месца працы Эрмітаж
Навуковая ступень кандыдат гістарычных навук[d]
Альма-матар

Анастасія Пятроўна Манцэвіч (1899, Санкт-Пецярбург, Расія — 1982, Ленінград) — савецкі навуковец-археолаг беларускага паходжання, кандыдат гістарычных навук, буйны спецыяліст у галіне Паўночнага Прычарнамор'я, скіфскай, фракійскай і антычнай культуры.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзілася ў 1899 годзе ў Санкт-Пецярбургу ў сям'і выхадца з беларускіх сялян вёскі Іказнь, цяпер Браслаўскі раён Віцебскай вобласці, Пятра Паўлавіча Манцэвіча. Стрыечная сястра Флора Манцэвіча.

З 1924 года працавала ў Эрмітажы. Спачатку навуковым супрацоўнікам скіфскай секцыі Эліна-скіфскага аддзялення, а ў 1931 г. — у год арганізацыі Аддзела гісторыі першабытнай культуры — ўзначаліла яе.

У гады Вялікай Айчыннай вайны А. П. Манцэвіч ўдзельнічала ў эвакуацыі калекцый Эрмітажа, у 1941—1942 гг. знаходзілася ў блакадным Ленінградзе. З 1942 па 1944 г. працавала ў шпіталях Ленінградскага фронту і горада Петрапаўлаўска.

У пасляваенныя гады А. П. Манцэвіч пастаянна займалася навуковай апрацоўкай разнастайнага скіфскага матэрыялу, працягвала працу па вывучэнні скіфскіх старажытнасцяў, якія захоўваюцца ў Эрмітажы і здабытых новымі раскопкамі скіфскіх курганоў у Паўночным Прычарнамор'і.

" Яна заўсёды была ў курсе новых археалагічных адкрыццяў, імгненна адгукалася на іх і прапаноўвала свае ацэнкі.[1] "

Доўгі час А. П. Манцэвіч была членам Таварыства дружбы СССР — Балгарыя.

Памерла ў 1982 годзе ў Ленінградзе.

Навуковая дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

Анастасія Пятроўна Манцэвіч, кандыдат гістарычных навук, была буйным спецыялістам у галіне старажытнай гісторыі Паўночнага Прычарнамор'я, бліскучым знаўцам скіфскай, Фракійскай і антычнай культуры. Яе пяру належыць каля 70 работ, надрукаваных у розных савецкіх і замежных выданнях.

Асноўным напрамкам навуковай дзейнасці А. П. Манцэвіч быў ўсебаковы аналіз асобных катэгорый вырабаў скіфскай культуры, сусветна вядомых шэдэўраў элінаў-скіфскай тарэўтыкі, якія захоўваюцца ў Эрмітажы.

А. П. Манцэвіч былі ўласцівыя выдатнае валоданне матэрыялам, шырокая эрудыцыя, веданне і разуменне старажытных рэчаў. Выключнае значэнне ў яе навуковых даследаваннях мелі праблемы франка-скіфскіх сувязяў, узаемаўплыў варварскай і грэчаскай культур.

Яна неаднаразова прадстаўляла савецкую скіфалогію на міжнародных сімпозіумах: у Балгарыі (1962, 1976), Югаславіі (1971), Румыніі (1976), дзе яе даклады нязменна прыцягвалі вялікую ўвагу навукоўцаў.

А. П. Манцэвіч заўсёды шырока дзялілася сваімі ведамі і досведам як са спецыялістамі, так і з навукоўцамі-пачаткоўцамі.

Курган Салоха[правіць | правіць зыходнік]

Асаблівае месца ў творчасці А. П. Манцэвіч займаў Курган Салоха.[2]

Першая праца, прысвечаная датаванню гэтага скіфскага помніка, была апублікаваная ёй у 1945 г. і затым на працягу амаль сарака гадоў А. П. Манцэвіч пастаянна звярталася да розных матэрыялаў кургана, перш за ўсё надаючы ўвагу ўнікальным вырабам старажытных майстроў: залатому грэбеню, параднаму мячу і інш.

У гады Вялікай Айчыннай вайны Анастасія Пятроўна Манцэвіч ўдзельнічала ў эвакуацыі калекцый Эрмітажа.

У пасляваенныя гады А. П. Манцэвіч працягвала сваю плённую працу па вывучэнні скіфскіх старажытнасцяў, якія захоўваюцца ў Эрмітажы і здабытых новымі раскопкамі скіфскіх курганоў у Паўночным Прычарнамор'і. Яна заўсёды была ў курсе новых археалагічных адкрыццяў, імгненна адгукалася на іх і прапаноўвала свае ацэнкі.

Значэнне прац А. П. Манцэвіч[правіць | правіць зыходнік]

Навуковыя інтарэсы А. П. Манцэвіч былі надзвычай шырокія. Акрамя даследавання матэрыялаў самага дарагога ёй скіфскага кургана Салоха, яе заўсёды асабліва цікавілі і былі блізкія сваёй складанасцю і дыскусійнасцю праблемы скіфа-грэчаскіх і скіфа-фракійскіх стасункаў, ўзаемапранікнення элементаў варварскага і элінскага мастацтваў. [2]

Спецыялістам-скифологам добра вядомая настойлівасць з якой А. П. Манцэвіч выяўляла элементы фракійскай культуры ў скіфскіх помніках Паўночнага Прычарнамор'я. Многія з яе «фракійскіх» атрыбуцый не ўяўляюцца скіфолагам цалкам пераканаўчымі, хоць А. П. Манцэвіч была адным з найлепшых знаўцаў скіфскіх рэчаў. Але А. П. Манцэвіч мела, несумненна, рацыю ў адным: ўзаемаўплыў скіфскага і фракійскага свету быў значна больш глыбокім, чым гэта звычайна ўяўлялася.

Знаходкі вялікай колькасці фракійскіх вырабаў у скіфскіх помніках, зробленыя украінскімі археолагамі, пацвярджаюць асноўную навуковую ідэю А. П. Манцэвіч.

Спіс апублікаваных работ[3][правіць | правіць зыходнік]

1927

  • Березанская амфора // ИГАИМК. Л., 1927. Т. 5. С. 283—295.

1931

  • Der Armring aus Kul’-Oba // АА. 1931. H. 4. S. 106—116.

1932

  • Ein Grabfund aus Chersones. L., 1932. 14 S. — (Verhandlungen der Akademie für Geschichte der materiellen Kultur. Bd 2).

1941

  • О скифских поясах // СА. Т. VII. Л., 1941. С. 19-30.

1944

  • О произведениях И. Е. Репина в Кировском художественном музее // Кировская правда. 5 июля 1944. С. 3.

1945

  • О датировке кургана Солоха // СГЭ. [Вып.] 3. Л., 1945. С. 8.

1947

  • Амфоры кургана Солоха // СГЭ. [Вып.] 4. Л., 1947. С. 3-5.

1948

  • Шейные уборы скифского периода // КСИИМК. Вып. 22. М.;Л., 1948. С. 68-73.

1949

  • Золотой гребень из кургана Солоха // Сокровища Эрмитажа. М.;Л., 1949. С. 75-80.
  • К вопросу о торевтике в скифскую эпоху // ВДИ. 1949. № 2. С. 196—220.
  • Серебряная ваза из кургана Чертомлык // Сокровища Эрмитажа. М.;Л., 1949. С. 85-88.
  • Электровая ваза из кургана Куль-Оба // Сокровища Эрмитажа. М.;Л., 1949. С. 81-84.

1950

  • Гребень и фиала из кургана Солоха // СА. Т. XIII. M.;Л., 1950. С. 217—238.

1955

  • Эрмитаж. Первобытная культура. Вып. 1. М., 1955. 62 с. [В соавторстве с Г. П. Гроздиловым, О. И. Давидан, А. А. Иессеном, Б. А. Латыниным, М. З. Паничкиной, К. М. Скалон]. — (Государственный Эрмитаж. Путеводители по выставкам).

1957

  • Ритон Талаевского кургана // История и археология древнего Крыма. Киев, 1957. С. 155—173.

1958

  • Бронзовые пластины из Прикубанья // Изследования в чест на академик Д. Дечев. София, 1958. С. 459—468.
  • Головка быка из кургана VI в. до н.э. на реке Калитве // СА. 1958. № 2. С. 196—202.
  • Предисловие // Б. М. Прилежаева-Барская. В Северном Причерноморье. Историческая повесть. М., 1958. С. 3-7.
  • Серебряный сосуд Мастюгинского кургана // Acta Archaeologica Academiae Scientiarum Hungaricae. Budapest, 1958. T. 9. P. 315—333.

1959

  • Золотой венец из кургана на р. Калитве. К вопросу об агафирсах // Известия на археологическия институт при Българска Академия на науките. Т. XXII. София, 1959. С. 57-79.
  • Горит из кургана Солоха // Тез. докл. науч. сессии, посвящ. итогам работы ГЭ за 1959 г. Л., 1960. С. 16.

1961

  • Бронзовые котлы в собрании Государственного Эрмитажа. (Котёл из кургана Солоха) // Исследования по археологии СССР / Сб. ст. в честь М. И. Артамонова. Л., 1961. С. 145—150.
  • Золотая чаша из Келермесского кургана // Omagiu lui George Oprescu. Bucureşti, 1961. P. 331—339.
  • Рельеф из городища Скельки близ Ольвии. К вопросу о вотивных рельефах на территории Северного Причерноморья // КСИА АН УССР. Вып. 11. Киев, 1961. С. 10-19.
  • Серьги из станицы Крымской // АСГЭ. [Вып.] 2. Л., 1961. С. 154—162.
  • A Kalitva folyö Melletiikurgán // Archaeologiai Értesitö. Budapest, 1961. Köt. 88. 1. P. 77-81.
  • Leningrado // Encyclopedia dell'arte antica. Vol. IV. Roma, 1961. P. 451—456.

1962

  • Золотой гребень из кургана Солоха. Л., 1962. 10 с.
  • Горит из кургана Солоха // ТГЭ. Л., 1962. [Т.] 7. С. 107—121.
  • Рец.: К. Majewski // Archaeologia. 1963. T. 14. P. 214—215.
  • О золотой пластине из кургана Карагодеуашх (к толкованию сюжета) // СГЭ. Л., 1962. [Вып.] 23. С. 41-43.

1963

  • Искусство Болгарии с древнейших времён до наших дней. Каталог выставки. Л., 1963.40 с. [В соавторстве с М. П. Ваулиной, Д. П. Димитровым, Я. В. Доманским и М. Г. Райчевым].
  • Das Relief aus Skelka bei Olbia // Bibliotheca classika orientalis. Documentation der altertumswissen-schaftlichen Liferatur des Sowietunion und der Länder der Volksdemokratie. Bd VIII. Berlin, 1963. H.4. S. 231.

1964

  • О пластине из кургана Карагодеуашх. К толкованию сюжета // АСГЭ. Л., 1964. [Вып.] 6. С. 128—138.
  • О происхождении предметов торевтики из скифских курганов // Тез. докл. на юбил. сессии ГЭ. Секционные заседания. Л., 1964. С. 14-16.

1966

  • Ваза из кургана Куль-Оба // Эрмитаж за 200 лет. (1764—1964). История и состав коллекций, работа музея. М.;Л., 1966. Кат. № 12.
  • Ваза из кургана Чертомлыкского // Эрмитаж за 200 лет. (1764—1964). История и состав коллекций, работа музея. М.;Л., 1966. Кат. № 13.
  • Гребень из кургана Солоха // Эрмитаж за 200 лет. (1764—1964). История и состав коллекций, работа музея. М.;Л., 1966. Кат. № 11.
  • Деревянные сосуды скифской эпохи // АСГЭ. Л., 1966. Вып. 8. С. 23-38.
  • Меч из Келермесского кургана // Эрмитаж за 200 лет. (1764—1964). История и состав коллекций, работа музея. М.;Л., 1966. Кат. № 3.
  • Украшение щита из станицы Костромской // Эрмитаж за 200 лет. (1764—1964). История и состав коллекций, работа музея. М.;Л., 1966. Кат. № 4.

1967

  • О происхождении предметов торевтики из курганов скифской эпохи по материалам * Государственного Эрмитажа // Тез. докл. науч. конф. по вопросам скифо-сарматской археологии. М., 1967. С. 11-13.

1968

  • Об амфорах из кургана Солоха // СГЭ. Л., 1968. [Т.] 29. С. 48-53.
  • Sur l'origine des objets de toreutique retrouvés dans les tumuli de l’époque scythe // Reflets d'humanisme / Édité par l'Association universitaire des voyages d'humanisme. Vol. 39. Bruxelles, 1968. P. 3-19.
  • Рец.: Berciu I. // Revista de referate şi recenzii a centrului de documentare ştiinţifică a Academiei. Alba Iulia, 1970. P. 773—783.

1969

  • Бронзовые пластины из второго Мастюгинского кургана. К вопросу о фракийских шлемах // АСГЭ. Л., 1969. [Вып.] 11. C. 104—113.
  • О щитах скифской эпохи // СА. 1969. № 1. С. 19-30.

Парадный меч из кургана Солоха // Древние фракийцы в Северном Причерноморье // МИА. № 150. М., 1969. С. 96-118.

  • Scythian, Persian and Central Asian art from the Hermitage collection. Leningrad. Tokyo; Kyoto, 1969. P. 3-8, 23-26, 31-33 [вступ. ст. о Скифии, каталог предметов на яп. и англ. яз.].

1970

  • Алебастровые изделия в собрании Эрмитажа // СГЭ. Л., 1970. [Вып.] 31. С. 63-65.

1971

  • Остатки бронзового щита из IV Семибратнего кургана // СГЭ. Л., 1971. [Вып.] 32. С. 64-66.
  • Sur quelques objets du tumulus de Maicop // Apulum. Vol. IX. Alba Iulia, 1971. P. 103—127.

1973

  • Золотой гребень из кургана Солоха. Л., 1973. 6 с.
  • Античная художественная бронза / Каталог выставки. Л., 1973. 140 с. [В соавторстве с З. А. Билимович, С. П. Борисковский, Л. К. Галаниной, О. Я. Неверовым и К. М. Скалон].
  • Древнейшее ожерелье в собрании Государственного Эрмитажа // Archeologia Polona. Vol. XIV. Warszawa, 1973. P. 59-77.
  • Мастюгинские курганы. По материалам из собрания Государственного Эрмитажа // АСГЭ. Л., 1973. [Вып.] 15. С. 12-46.
  • Предметы из бронзы, найденные в кургане Солоха // Античные города Северного Причерноморья и варварский мир / Краткие тез. докл. науч. конф. Л., 1973. С. 22-24.
  • До питания про «Сибiрську» коллекцию Петра I // Археологiя. Киïв, 1973. № 8. С. 9-27.

1974

  • Чертомлыкская ваза и пектораль из Толстой Могилы // Pulpudeva. Sofia, 1974. Vol. I. P. 83-98.
  • [Гребень из кургана Солоха. Статья в японской газете. 1974].

1975

  • К вопросу об изображениях «варваров» на предметах торевтики из курганов Северного Причерноморья // Studia Thracica. Vol. I. Sofia, 1975. P. 112—126.
  • Керамiчна тара з кургану Солоха // Археологiя. Киïв, 1975. № 17. С. 72-86.

1976

  • Изображения «скифов» в ювелирном искусстве античной эпохи // Archeologia. Vol. 26. 1975. Warszawa, 1976. P. 1-45.
  • Находка в Запорожском кургане. К вопросу о сибирской коллекции Петра I // Скифо-сибирский звериный стиль в искусстве народов Евразии. М., 1976. С. 164—193.

1977

  • К вопросу о мечах скифской эпохи // СГЭ. Л., 1977. [Вып.] 42. С. 36-38.
  • Sur l'origine des objets de l’époque scythe d'après les matériaux de l'Ermitage // Jahrbuch für prähistorische und ethnographische Kunst. 1977. Bd 24. S. 69-78.

1979

  • К открытию царской гробницы в Македонии в 1977 г. // СГЭ. Л., 1979. [Вып.] 44. С. 49-51.

1980

  • Золотой нагрудник из Толстой Могилы // Thracia Serdicae. Vol. V. 1980. P. 97-120.
  • Канфар из кургана Солоха. К вопросу о фракийских центрах торевтики // Pulpudeva. Sofia, 1980. Vol. 3. P. 61-72.
  • Об уздечках фракийского типа из кургана Огуз // Actes de IIe Congrès international de Thrakologie. Bucureşti, 1980. Vol. 1. P. 267—293.
  • Открытие царской гробницы у дер. Вергина в северной Греции: Античная Македония // ВДИ. 1980. № 3. С. 152—167.
  • Sur l'origine des objets de toreutique retrouvés dans les tumuli de l’époque scythe // Studies in ancient Jewellery. Louvain, 1980. P. 80-105.
  • Zu den skythisch-thrakischen kulturellen Beziehungen in der Antike (unter besonderer Berücksichtigung der Toreutik) // 3. Internationaler Thrakologischer Kongress. Wien, 1980. S. 130—135.

1982

  • Finds in the Zaporozhe Barrow: New Light on the Siberian Collection of Peter the Great // American Journal of Archaeology. Vol. 86. 1982. P. 469—474.

1987

  • Курган Солоха. Л., 1987. 144 с. (Публикация одной коллекции).
  • Рец.: Hrala I. // Archeologicke rozhledy. Vol. 41. Č. 3. 1989. P. 338—339.

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Погребова H.H. К вопросу о происхождении шедевров торевтики из скифских курганов. * По поводу статей А.П. Манцевич // СА. М., 1953. Т. XVII. С. 285-291.
  • Majewski К. А.П. Манцевич. Золотой гребень из кургана Солоха. Л., 1962 // Archaeologia. 1963. Т. 14. Р. 214-215.
  • Berciu I. Hallstadt. Obiectele de orfèvrerie scitice din USSR (Mancevič A.P. Sur l’origine des objets de toreutique retrouvés dans les tumuli de l’époque scythe. Bruxelles, 1968) // Revista de referate şi recenzii a centrului de documentare ştiinţifică a Academiei. Alba Iulia, 1970. P. 773-783.
  • Hrala I. Манцевич А.П. Курган Солоха. Л., 1987. 144 с. // Archeologicke rozhledy. 1989. Vol. 41. 3. P. 338-339. Смирнова Г.И. А.П. Манцевич (1899-1982) // СГЭ. Л., 1984. [Вып.] 49. С. 91.
  • Moscalu E. Anastasia Petrovna Mantsevici // Studii şi cecretări de istorie veche şi arheologie. Vol. 35. 1. Bucureşti, 1984. P. 91-93.
  • Пиотровский Б.Б., Смирнова Г.И. Предисловие // Манцевич А.П. Курган Солоха. Л., 1987. С. 3-4.
  • Алексеев А.Ю. Послесловие редактора // Манцевич А.П. Курган Солоха. Л., 1987. С. 124-125.
  • Zuev V.Yu. Some aspects of thé personality of A.P. Mantsevich (in commémoration of thé 95th anniversary) // Bulletin de Thracologie. Mangalia, 1995. Vol. II. P. 88-94.
  • В. Ю. Зуев. Материалы к биобиблиографии Анастасии Петровны Манцевич // Археологический сборник Государственного Эрмитажа. 2003. Вып. 36. С. 9–14.
  • Г. И. Смирнова. А. П. Манцевич (1899–1982) // Сообщения Государственного Эрмитажа. 1984. Вып. 49. С. 91.