Вялікія Навасёлкі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Вёска
Вялікія Навасёлкі
Вялікія Навасёлкі. Сядзіба Кастравіцкіх. Сядзібны дом.jpg
Палац пры сядзібе Кастравіцкіх
Краіна
Вобласць
Раён
Сельсавет
Каардынаты
Насельніцтва
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 1716
Аўтамабільны код
5
Вялікія Навасёлкі на карце Беларусі ±
Вялікія Навасёлкі (Беларусь)
Вялікія Навасёлкі
Вялікія Навасёлкі (Мінская вобласць)
Вялікія Навасёлкі

Вялі́кія Навасёлкі[1] (трансліт.: Vialikija Navasiolki, руск.: Великие Новосёлки) — вёска ў Дзяржынскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Дзяржынскага сельсавета.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Сядзіба Кастравіцкіх. Руіны стайні.

Гістарычны маёнтак Навасёлкі знаходзіўся ў Менскім павеце Менскага ваяводства. У розныя часы землі маёнтка знаходзіліся ў валоданні Гальшанскіх, Гладкіх, Аколавых, Багуфалаў, Гарноўскіх, Скіндараў, Аўсядоўскіх, Ратомскіх, Жыдовічаў, Камароўскіх, Умецкіх, Радзівілаў, Ждановічаў, Калечыцаў, Юндзілаў, Даноўскіх, Жукавецкіх, Кастравіцкіх.

У XV стагоддзі мясцовыя землі належылі княскаму роду Гальшанскіх. На думку беларускага даследчыка Ф. В. Чарняўскага, у канцы XV стагоддзя Аляксандр Юр’евіч Гальшанскі, кашталян віленскі і староста гарадзенскі, надаў землі ў Навасёлках баярыну і сотніку гарадзенскаму Грынцу Гладкаму, нашчадкі якога валодалі імі да другой паловы XVII стагоддзя.

У XVI стагоддзі землі ў маёнтку Навасёлкі былі падзелены паміж прадстаўнікамі некалькіх шляхецкіх родаў. Уладальнікамі частак маёнтку з’яўляліся Гладкія, Багуфалы, Аколавы, Гарноўскія, Радзівілы.

У 1584 годзе частка зямель з прыгоннымі сялянамі была нададзена Рыгору Ждановічу ад Мікалая Радзівіла, ваяводы віленскага. Навасельскія землі Ждановічаў менаваліся зямля Семенчоўшчызна, зямля Тарайкоўская, зямля Малдрычына, зямля Чарамовічы, зямля Грыбчоўская, зямля Какорэчынская, зямля Дашкоўская, Ляхаўшчына. Фальварк Яцкоўшчына, прыналежны да Навасёлак быў у валоданні Багуфалаў і Ждановічаў.

У пачатку XVII стагоддзя частка зямель Гладкіх была перададзена ў заставу пану Даніэлю Скіндару. Частка Навасёлак, якая належала Ждановічам, пазней стала менавацца засценкам Навасёлкі і ляжала паміж землямі Гладкіх і Аравінка-Аўсядоўскіх, якія аселі ў Навасёлках у XVII стагоддзі. Аляксандр Аўсядоўскі быў жанаты на прадстаўніцы роду Скіндараў, ад сваякоў жонкі атрымаў частку маёнтка ў заставу. У сваю чаргу праз шлюб з Аўсядоўскай частка зямель перайшла ў валоданне Ратомскіх. Сярод саўладальнікаў маёнтка ў XVII стагоддзі таксама былі Юндзілы (праз шлюб з Гладкай), Даноўскія. Гаруцішкі, якія ўваходзілі ў склад Навасёлак, належылі Таргоням-Жыдовічам.

30 красавіка 1638 года Ян Ждановіч перадаў застаўнае права на валоданне грунтамі ў Навасёлках Цімафею Калечыцу. Частка фальварка Яцкоўшчына была перададзена ад Аколавых Жукавецкім. У 1668 годзе Стэфан Крыштафавіч Гладкі прадаў частку сваіх зямель Багуфалам, 4 кастрычніка 1673 года астатнія землі пад назвай Аколава (Аколаўшчына), Яцкоўшчына, Граблеўшчына былі прададзены ад Стэфана Гладкага Стэфану Кастравіцкаму, скарбніку мсціслаўскаму.

Асобныя часткі Навасёлак былі далучаны да Койданаўскага графства Радзівілаў. Так, у 1670-я гады XVII стагоддзя Шымакоўшчыну трымаў за службу лоўчым пан Станіслаў Ждановіч. У канцы стагоддзя яна была далучана да вёскі Леднікі пры фальварку Уса, пазней менавалася засценак Бойдакі.

З канца XVI стагоддзя памежныя грунты Навасёлак займаліся койданаўскімі баярамі князёў Радзівілаў і ўключаліся ў інвентары койданаўскай маёмасці. Лес і поле Вуглы паноў Багуфалаў былі заселены Варонічамі, Калечыцамі, Міхалоўскімі, якія заснавалі шляхецкі засценак Пяткевічы. У той частцы Навасёлак, якая ў XVIII стагоддзі стала менавацца засценкам (сучасныя Малыя Навасёлкі) у другой палове XVII—XVIII стагоддзях зямлю трымалі радзівілаўскія зямяне і шляхта Ждановічы, Шунейкі, Шацілы, Антановічы, Каржанеўскія. У 1695 годзе сярод мясцовых жыхароў Станіслаў Кршчановіч, былы падстароста койданаўскі і праз шлюб з Зофеяй Івіцкай Станіслававай Вяжэвічавай застаўны трымальнік маёнтка Дабрынёва.

У 1932—1954 гадах — цэнтр Навасёлкаўскага сельсавета.

Славутасці[правіць | правіць зыходнік]

Магіла Каруся Каганца
  • Сядзіба Кастравіцкіх: сядзібны дом, дом для рабочых, стайня, брама, бровар, парк, флігель
  • Магіла Каруся Каганца

Страчаная спадчына[правіць | правіць зыходнік]

  • Каталіцкая капліца Святога Станіслава на могілках

Зноскі

  1. Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Чарняўскі Ф. В. Стэфан Гладкі — пісар земскі Менскага ваяводства ў 1571—1617 гг. // Архіварыус. Зборнік навуковых паведамленняў і артыкулаў. Выпуск 10. Мінск: НГАБ, 2012. С. 247—266.
  • Ф.319-2-1198, Арк. 1-5 НГАБ, справа аб дваранскім паходжанні роду Ждановічаў.
  • НГАБ. КМФ5-1-1696. Інвентар маёнтку Койданава 1588 г.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]