Грамадзянская вайна ў Нігерыі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
 Грамадзянская вайна ў Нігерыі
Biafra independent state map-ru.svg
Дата 6 ліпеня 196713 студзеня 1970
Месца Б'яфра (поўдзень Нігерыі)
Вынік перамога нігерыйскага федэральнага ўрада
Праціўнікі
Flag of Nigeria.svg Нігерыя
ВялікабрытаніяБрытанскiя добраахвотнiкi
Егіпет Егіпецкія добраахвотнікі
пры падтрымцы:
Flag of the Soviet Union.svg СССР
Flag of Algeria.svg Алжыр
Flag of Sudan.svg Судан
Flag of Syria.svg Сірыя
Flag of Biafra.svg Б'яфра,
Добраахвотнікі з Еўропы
пры падтрымцы:
Flag of France.svg Францыя
Flag of Israel.svg Ізраіль
Flag of Portugal.svg Партугалія
Flag of Niger.svg Нігер
Flag of Chad.svg Чад
Страты
~600 000 ~600 000

Грамадзянская вайна ў Нігерыі (1967—1970), вайна ў Б'яфры, грамадзянская вайна, якая вялася ў ліпені 1967—студзені 1970 паміж узброенымі сіламі федэральнага ўраду Нігерыі, з аднаго боку, і Усходняй вобласці (рэспубліка Б'яфры, пераважна населеная народам Ібо), якая спрабавала выйсці са складу Нігерыі, з другога боку.

У пачатковым перыядзе вайны войскі Б'яфры не раз дасягалі поспехаў, але няроўнасць сіл і слабасць забеспячэння ваеннымі матэрыяламі хутка далі сябе знаць. Пасланыя ў Б'яфру ўрадавыя войскі былі спачатку адбітыя (ліпень 1967), аднак да канца 1967 у новых наступах змаглі захапіць нафтавыя радовішчы і марское ўзбярэжжа Б'яфры. У 1968, пасля прайграных баёў за багаты нафтай раён Оўэры, войскі Б'яфры ўвесь час абараняліся, дасягаючы толькі асобных, мясцовых поспехаў (напр., дзеянні ВПС Б'яфры ў 1969, пачатак контр-наступу ў 1969 і інш.).

Вайна скончылася перамогай урадавых сіл. Усходняя вобласць была рэінтэгравана ў склад Нігерыі.

Колькасць забітых у час ваенных дзенняў ацэньваецца каля 100 тыс.ч., колькасць ахвяр хвароб і голаду (пераважна ва Усходняй вобласці) — ад 500 тыс. да 2 млн.ч. Усходняя вобласць была моцна разбурана вайной, са сваіх месцаў жыхарства ўцякло каля 3 мільёнаў бежанцаў.

Прычыны[правіць | правіць зыходнік]

Прычынамі вайны былі пост-каланіяльная этнічная разнароднасць Нігерыі і этнічныя напружанні і пагромы, скіраваныя супраць народу Ібо, якія асабліва абвастрыліся ў 1966—1967, даходзячы да генацыду.

Непасрэдным повадам стала агалошанне незалежнасці Б'яфры (30.5.1967), на тэрыторыі якой знаходзіліся нігерыйскія запасы нафты, і якая валодала вялікай часткай нігерыйскага марскога ўзбярэжжа.

Ваенныя дзеянні[правіць | правіць зыходнік]

Нігерыйскія ваенныя на грузавіку ў акупаванай часткі Б'яфры

У ліпені 1967 г. федэральныя войскі захапілі горада Боні і Нсука. Сіл для пераходу ў буйны наступ па тэрыторыі iгбо ў іх яшчэ не было — але гэтая сілавая аперацыя фармальна блакавала суперніка, а фактычна — пазбаўляла разведанага радовішча нафты, рэсурсу безумоўна стратэгічнага.

Салдат армii Б'яфры

У пачатку жніўня Б'яфра здзейсніла чарговую стратэгічную памылку. Непадрыхтаванае авантурна наступ праз раней нейтральны цэнтральны рэгіён у бок Лагаса, буйнога порта і сталіцы Нігерыі. Фронт на рацэ Нігер калапсаваць. Афіцэры-iгбо ўзбунтавалася свае федэральныя падраздзялення. З такой дзіркай у абароне перашкодзіць наступу ўжо не выйшла. Горад Орэ ў 150 кіламетрах ад Лагаса апынуўся пад кантролем Б'яфры.

Насельніцтва Лагаса прыйшло ў такую ​​паніку, што стыхійна высеклі каля дваццаці тысяч iгбо — усіх, каго здолелі адшукаць.

У студзенi 1968 года ўрадавыя войскі пачалі наступ з Калабар ў напрамку на Порт-Харкорт. Амаль чатыры месяцы паўстанцам ўдавалася стрымліваць націск, але 19 мая горад паў. Бiафра страціла апошні марскі порт і буйны аэрадром. Пачалася блакада Б'яфра. Фэдэралаў выразалі цэлыя паселішчы і правакавалі масавы голад. Улетку 1968 года па ўсіх кантынентах пракацілася магутная кампанія выкрыцця генацыду хрысціян-игбо. Навіны еўрапейскіх тэлеканалаў пачыналіся з рэпартажаў пра жахі вайны.

Вясной 1969 года б'яфрыйцы распачалі спробу пераламаць ход падзей. У сакавіку яны нанеслі контрудар і акружылі брыгаду нігерыйскай арміі ў толькі што занятым ёю горадзе Аверы. У красавіку Аверы зноў перайшоў пад кантроль Б'яфры. Аднак ужо 22 красавіка 1969 пад ўдарамі федэралаў пала сталіца Б'яфры — Юмуахiя. 16 чэрвеня паў Авгу — галоўны аэрапорт краіны. У Б'яфры засталася ўсяго адна узлётна-пасадачная паласа з цвёрдым пакрыццём, прыдатная для ўзлёту і пасадкі цяжкіх самалётаў. Ўчастак федэральнай шашы Улі-Iхалiа, таксама вядомы як «аэрапорт Анабель», стаў галоўнай мэтай для ўрадавых войскаў.

У маi 1969 г. камандас Б'яфры напалі на нафтавае радовішча ў Квале, пры гэтым было забіта 11 італьянскіх нафтавікоў. Яшчэ 14 італьянцаў, 3 грамадзяніна ФРГ і адзін ліванец былі захопленыя.

Падзенню Б'яфры папярэднічала шырокамаштабны наступ урадавай арміі пад камандаваннем генерала Абасанджа. Аперацыя распачалася 22 снежня 1969 года. Яе мэтай было рассеч двума сустрэчнымі ўдарамі з поўначы і поўдня тэрыторыю, якая знаходзілася пад кантролем паўстанцаў. Да аперацыі прыцягваліся войскі агульнай колькасцю 180 тысяч чалавек з цяжкай артылерыяй, авіяцыяй і браневікамi.

Для парыраванне удару ў непрызнанай рэспублікі ўжо не заставалася ні сіл, ні сродкаў. Колькасць арміі Б'яфры складала да таго часу каля 70 тысяч байцоў. У першы ж дзень фэдэралаў прарвалі фронт, а 25 снежня паўночная і паўднёвая групоўкі злучыліся. Тэрыторыя паўстанцаў апынулася рассечана напалам.

Заключнае нігерыйскае наступ, названае «Спадарожны вецер», было пачата 7 студзеня 1970. 9 студзеня 1970 года паў Аверы, 10 студзеня захоплена ўзлётная паласа «Анабель», 11 студзеня - паў Улi.

13 студзеня 1970 г. армія Б'яфры капітулявала.

Удзел авiацыi[правіць | правіць зыходнік]

В-26 ВПС Б'яфры

ВПС Б'яфра мелi адзін B-25 «Мітчэл» , тры лёгкіх бамбавіка B-26, некалькi T.6 «Тэксан». Пару транспартных самалётаў захапілі ў Нігерыі, і, разам з «Дакотай» з Порт-Харкорт, ператварылі ў імправізаваныя бамбавікі.

У пачатку 1967 года ў распараджэнні ВПС федэральнага ўрада Нігерыі лічыліся пяць транспартаў «Дакота», каля дваццаці «Дорна До. 27 » і некалька вучэбна-трэніровачных P.149-D. З пачаткам баявых дзеянняў атрымалася закупіць МіГ-15, МіГ-17 і чэхаславацкія вучэбна-трэніровачныя самалёты «Дэльфін».

Улетку 1967 года б'яфрыйския ваенна-паветраныя сілы здзяйснялі авіаналеты на Лагос. ВПС Нігерыі бамбардзіравалі ў асноўным б'яфрыйские парты і аэрадромы, каб спыніць замежную дапамогу Б'яфры. Большую частку баявых вылетаў ВПС Нiгерыi ажыццявілі егіпецкія добраахвотнікі.

Прапаганда[правіць | правіць зыходнік]

Абодва бакі шумна дэкларавалі свае поспехі ў прапагандысцкіх выступах. Не менш актыўна гучалі абвінавачванні ў выкарыстанні праціўнікам замежных наймітаў.

Нацыянальная гордасць і страх за жыццё спарадзілі ў Б'яфры зусім небывалы маштаб лаяльнасці ўладам. «Радыё Б'яфры» магло спакойна выкарыстоўваць побач як ілжывыя зацвярджэння аб немінучым хуткім прызнанні дзяржавы сусветнай супольнасцю, так і гэтак жа ілжывыя страшылкі пра запланаваны ўдары брытанскіх ВПС напалмам па гарадскіх кварталах.

Міжнародная падтрымка[правіць | правіць зыходнік]

Федэральны ўрад Нігерыі меў дыпламатычную падтрымку і абмежаваную падтрымку ваеннымі матэрыяламі ад Вялікабрытаніі, нядаўняй метраполіі. З 1968 інтэнсіўную праграму вайсковай падтрымкі федэралістаў, лучна з прысылкай ваенных саветнікаў, разгарнуў Савецкі Саюз.

Б'яфра мела пэўную дыпламатычную падтрымку ў Афрыцы, абмежаваную і несістэматычную падтрымку вайсковымі матэрыяламі ад Францыі. На баку Б'яфры ваявалі еўрапейскія і амерыканскія найміты (Гл. таксама: Карл Густаў фон Розен).

ЗША занялі нейтральную пазіцыю ў гэтым канфлікце, забараніўшы пастаўкі ваенных матэрыялаў бакам канфлікта.

Многія грамадскія і царкоўныя арганізацый аказвалі сістэматычную гуманітарную дапамогу грамадзянскаму насельніцтву Б'яфры.

Сучасная сiтуацыя[правіць | правіць зыходнік]

У пачатку XXI стагоддзя на тэрыторыі былой Б'яфры зноў успыхнуў канфлікт. Розныя этнічныя групоўкі, найбольш моцнымі з якіх з'яўляюцца Рух за вызваленне дэльты Нігера і Рух за выжыванне народа аганi у 2004 годзе пачалі новую вайну супраць урада. Сепаратысты практыкуюць нападу на свідравыя платформы і праходзяць суда, узяцце ў закладнікі замежнікаў, атакі на паліцэйскія ўчасткі.

Спасылкi[правіць | правіць зыходнік]