Сяргей Дзмітрыевіч Мяркураў

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Сяргей Дзмітрыевіч Мяркураў
Фатаграфія
Дата нараджэння: 26 кастрычніка (7 лістапада) 1881
Месца нараджэння:
Дата смерці: 8 чэрвеня 1952(1952-06-08)[1][2][3] (70 гадоў)
Месца смерці:
Месца пахавання:
Грамадзянства:
Род дзейнасці: мастак, скульптар
Вучоба:
Партыя
Узнагароды:
Commons-logo.svg Працы на Вікісховішчы


Сяргей Дзмітрыевіч Мяркураў (арм.: Մերկուրով Սերգեյ Դմիտրիի), (1881—1952) — савецкі армянскі скульптар-манументаліст. Дырэктар ДМВМ імя А. С. Пушкіна ў 19441949 гадах[5].

Акадэмік АХ СССР (1947)[6][7][8].

Народны мастак СССР (1943). Лаўрэат дзвюх Сталінскіх прэмій першай ступені (1941, 1951). Член УКП (б) з 1945 года.

Аўтар шматлікіх манументаў І. В. Сталіну (у тым ліку трох самых буйных на тэрыторыі СССР — у Ерэване (1950), на ўваходзе ў Канал імя Масквы (1937) і на ВДНГ (1939))[9][10] і У. і. Леніну[11]. Давёў да высокага мастацтва тэхніку пасмяротнай маскі[12].

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Раннія гады[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся Сяргей Мяркураў 26 кастрычніка (7 лістапада) 1881 года ў горадзе Аляксандропаль (цяпер Гюмры у Арменіі) у сям'і прадпрымальніка армяніна-халкіданіта.

У 1901 годзе скончыў рэальную вучылішча ў Тыфлісе і паступіў у Кіеўскі політэхнічны інстытут, але быў неўзабаве выключаны за ўдзел у палітычных хваляваннях.

Увосень 1902 года Мяркураў працягнуў адукацыю ў Швейцарыі на факультэце філасофіі Цюрыхскага ўніверсітэта. Тады ж упершыню быў на палітычных дэбатах з удзелам У. І. Леніна. Працягваючы вывучаць філасофію, Мяркураў стаў вучнем швейцарскага скульптара Адольфа Меера (Adolf Mayer). Неўзабаве па радзе апошняга Мяркураў паступіў у Мюнхенскую Акадэмію майстэрстваў, дзе вучыўся да 1905 года ў прафесара Вільгельма Рюмана (Wilghelm von Ruman). З восені 1905 года па 1907 год Мяркураў жыў і працаваў у Парыжы. У гэты перыяд Мяркураў пазнаёміўся са скульптурнымі працамі француза А. Радэна і бельгійца К. Меньё, што знайшло адлюстраванне ў яго ўласных працах.

Расія[правіць | правіць зыходнік]

С. Д. Мяркураў сканчае працу над статуяй Л. М. Талстога. 1913 г.

У 1907 годзе, ужо быўшы скульптарам, Мяркураў вярнуўся ў Расію. Жыл у Тыфлісе і Ялце, увосень 1910 года пераехаў у Маскву і 7 лістапада быў запрошаны зрабіць пасмяротную маску Л. М. Талстога[13].

План «манументальнай прапаганды»[правіць | правіць зыходнік]

12 красавіка 1918 года СНК прыняў дэкрэт «Пра помнікі рэспублікі», а 30 ліпеня 1918 года зацвердзіў спіс імёнаў гістарычных дзеячаў, манументы якіх належыла ўсталяваць у гарадах Расіі. Да гэтага моманту ў майстэрні Мяркурава ўжо былі дзве гатовыя гранітныя статуі з гэтага спіса — Ф. М. Дастаеўскага, выкананая ў 1914 годзе на заказ мільянера Шарова, і Л. М. Талстога, выкананая ў 1912 годзе. Скульптура Дастаеўскага была задумана Мяркуравым у 1905 годзе, тады ён выляпіў каля 20 бюстаў пісьменніка, перш чым перайсці да матэрыяла статуі — шведскага граніта. Мадэллю для статуі Дастаеўскага быў А. М. Вярцінскі. Пра гэта кажуць сашчэпленыя ў жарснай немачы, як у П'еро Вярцінскага, рукі статуі[14].

Мяркураў прапанаваў Массавету гэтыя ўжо гатовыя статуі і адмысловая камісія, што ўзначальвалася А. В. Луначарскім, ухваліла іх па ўяўленні памагатага наркама маёмасцей рэспублікі Н. Вінаградава. Гэта быў першы вялікі поспех Мяркурава пры новай уладзе[15].

Сяргей Мяркураў у 1920-я гады быў членам масонскай ложы «Адзінае працоўнае братэрства»[9].

Перыяд культу асобы[правіць | правіць зыходнік]

Мяркураў стаў адным з першых скульптараў-манументалістаў, якія рэгулярна атрымоўвалі дзяржаўныя заказы на статуі Леніна і Сталіна. Ён стварыў велізарную колькасць гэтых манументаў. Яму прыналежыць першасць у стварэнні трох самых гіганцкіх па памерах: манумент у Ерэване вышынёй 49 метраў разам з пастаментам; у Дубне помнікі Леніну і Сталіну па два бакі ад уваходу ў Канал імя Масквы; і на ВСГВ у Маскве. Мастацтвазнаўцы эпохі з павагай адзначалі «асіра-вавілонскую» моц гэтых помнікаў. Але з сярэдзіны 1940-х гадоў скульптурныя выявы правадыроў саступалі месца працам іншых аўтараў — Томскага, Вучэціча і іншых. У 1952 годзе падчас рэканструкцыі ВСГВ у Маскве быў дэмантаваны манумент Сталіну, які абвальваўся.

У эпоху хрушчоўскай «адлігі» многія манументы Сталіну былі дэмантаваны ці знішчаны, з іх у Маскве захаваліся два — у Парку мастацтваў «Музеён» і ў двары ГТГ у Лаўрушынскім завулку.

Аж да Перабудовы Мяркураў быў вядомы ў гісторыі савецкай скульптуры як неперасягнены майстар стварэння выяў Леніна, многія з якіх не захаваліся. Але самы вялікі помнік Леніну захаваўся ў Дубне. У 2011 годзе быў адкрыты «новы» манумент Леніну ва Уфе — дакладная копія з аналагічнага помніка на Цвярскім плошчы.

Член УКП (б) з 1945 года.

С. Д. Мяркураў памёр 8 чэрвеня 1952 года. Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках (пляцоўка № 2).

Зноскі

  1. Меркуров Сергей Дмитриевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.
  2. Sergei Dmitrievich Merkurov // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.
  3. Sergey Merkurov // SNAC — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.
  4. Меркуров Сергей Дмитриевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.
  5. «Музей в годы войны»
  6. Меркуров С. Д.
  7. Дом-музей Сергея Меркурова
  8. Меркуров Сергей Дмитриевич
  9. 9,0 9,1 Меркуров Сергей Дмитриевич
  10. Меркуров, Сергей Дмитриевич
  11. Памятники
  12. Скульптор Сергей Меркуров
  13. Скульптура Музей Л. Н. Толстого
  14. Фёдор Достоевский, он же Александр Вертинский «Аргументы и Факты»
  15. Царям, героям, творцам, учёным…

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]