Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Фёдар Дастаеўскі
руск.: Фёдор Михайлович Достоевский
Dostoevsky 1872.jpg
Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі (1872)
Імя пры нараджэнні:

Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі

Дата нараджэння:

11 лістапада (30 кастрычніка) 1821

Месца нараджэння:

Масква

Дата смерці:

9 лютага (28 студзеня) 1881

Месца смерці:

Пецярбург

Грамадзянства:

Расія

Род дзейнасці:

празаік

Фёдар Міха́йлавіч Дастае́ўскі (руск.: Фёдор Михайлович Достоевский; 30 кастрычніка (11 лістапада) 1821, Масква — 28 студзеня (9 лютага) 1881, Пецярбург) — вялікі расійскі пісьменнік і філосаф.

Паходжанне[правіць | правіць зыходнік]

Па ўласных словах Дастаеўскага, ён паходзіў з літоўскага шляхецкага роду Дастаеўскіх[1].

Жыццё і творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Фёдар Міхайлавіч Дастаеўскі нарадзіўся 30 кастрычніка 1821 года ў Маскве. Быў другім з 7 дзяцей. Бацька, Міхаіл Андрэевіч, працаваў у шпіталі для бедных. Маці — Марыя Фёдараўна — паходзіла з купецкага роду.

Калі Дастаеўскаму было 15, яго маці памерла ад сухотаў і бацька адправіў старэйшых сыноў, Фёдара і Міхаіла (які пасля таксама стаў пісьменнікам) у Пецярбург, у пансіён К. Ф. Кастамарава.

Пісьменнік хварэў эпілепсіяй і першы прыступ здарыўся ва ўзросце сямі гадоў.

1837 г. — год смерці яго маці, год смерці А. Пушкіна, творчасцю якога ён (разам з братам) зачытваўся з дзяцінства, год пераезду ў Пецярбург і паступлення ў ваенна-інжынернае вучылішча. У 1839 годзе ён атрымлівае вестку аб расправе над бацькам. За год да пакідання ваеннай кар'еры Дастаеўскі ўпершыню перакладае і выдае «Яўгенію Грандэ» Бальзака (1843). Выходзіць у свет яго першы твор, «Бедныя людзі», і ён адразу становіцца знакамітым. Але наступная кніга, «Двайнік», натыкаецца на неразуменне. Пасля публікацыі «Белых начэй» ён быў арыштаваны (1849) у сувязі са «справай Петрашэўскага». Суд і суровы прысуд да смяротнага пакарання (16 лістапада 1849) на Сямёнаўскай плошчы быў абстаўлены як трагіфарс (інсцэніроўка пакарання). У апошні момант асуджаным абвясцілі аб памілаванні, прызначыўшы пакаранне ў выглядзе катаржнай працы. Адзін з прысуджаных да кары, Грыгор'еў, звар'яцеў.

Наступныя 4 гады Дастаеўскі правёў на катарзе ў Омску. У 1854 годзе за добрыя паводзіны ён быў вызвалены з катаргі і адпраўлены радавым у сёмы лінейны сібірскі батальён. Служыў у крэпасці ў Сяміпалацінску і даслужыўся да лейтэнанта. Тут у яго пачаўся раман з Марыяй Дзмітрыеўнай Ісаевай, жонкай былога чыноўніка па адмысловых даручэннях, к моманту знаёмства — беспрацоўнага п'яніцы. У 1857 годзе, неўзабаве пасля смерці яе мужа, ён ажаніўся на 33-летняй удаве. Іменна перыяд зняволення і вайсковай службы быў паваротным у жыцці Дастаеўскага: з вальнадумца ён ператварыўся ў глыбока кансерватыўнага і вельмі рэлігійнага чалавека.

У 1859 годзе Дастаеўскія пакідаюць Сяміпалацінск, а ў 1860 годзе Дастаеўскі з жонкай і прыёмным сынам Паўлам вяртаецца ў Пецярбург, але тайнае назіранне за ім не спыняецца да канца яго дзён. У перыяд з 1860 па 1866 гг.: ён працуе з братам ва ўласным часопісе, піша раманы «Занатоўкі з мёртвай хаты», «Зняважаныя і абражаныя», «Зімнія нататкі аб летніх уражаннях» і «Занатоўкі з падполля».

Паездка за мяжу з маладой эмансіпаванай асобай Апалінарыяй Суславай, спусташальная гульня ў рулетку, пастаянныя спробы здабыць грошы і ў той жа час — смерць жонкі і брата ў 1864 годзе. Гэты час, калі Дастаеўскі адкрыў для сябе Захад і пачаў ненавідзець яго.

У бязвыхадным матэрыяльным становішчы Дастаеўскі піша раздзелы «Злачынства і пакарання», пасылаючы іх адразу ў часопісны набор, і яны друкуюцца з нумара ў нумар. У гэты ж час ён абавязаны напісаць «Гульца», на што ў яго не хапае фізічных сіл. Параіўшыся з сябрамі, Дастаеўскі бярэ маладую стэнаграфістку, якая дапамагае справіцца з задачай. Раман «Злачынства і пакаранне» скончаны і аплачаны вельмі добра, але каб гэтых грошай у яго не адабралі крэдыторы, пісьменнік выязджае за мяжу са сваёй памочніцай Ганнай Рыгораўнай, яго новай жонкай. Сніткіна ўладкавала жыццё пісьменніка, узяла на сябе ўсе эканамічныя пытанні яго дзейнасці, а з 1871 года Дастаеўскі назаўжды кідае рулетку.

У 1868 г. напісаны раман «Ідыёт».

Апошнія гады жыцця неверагодна плённыя: 1872 — «Нячысцікі», 1873 — пачатак «Дзённіка пісьменніка» (серыя фельетонаў, нарысаў, палемічных нататак і гарачых публіцыстычных нататак), 1875 «Падлетак», 1876 — «Рахманая», 18791880 — «Браты Карамазавы».

Нягледзячы на тую вядомасць, якую Дастаеўскі атрымаў у канцы свайго жыцця, сапраўды вечная, сусветная слава прыйшла да яго пасля смерці. Напрыклад, Фрыдрых Ніцшэ прызнаваў, што Дастаеўскі адзіны, хто здолеў яму растлумачыць, што такое чалавечая псіхалогія.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Артыкул Алеся Кажэдуба «Родом от Данилы Ртищева» на сайце «Литературной газеты»: Анна Григорьевна Достоевская написала в 1897 г. священнику в село Достоево на Брестчине: «Мой покойный муж Фёдор Михайлович Достоевский много раз говорил мне, что его род происходит из (исторической) Литвы от пинского маршалка Достоевского, избранного в сейм в 1598 г. Пётр Достоевский и его потомки жили в Достоеве».

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Дастаеўскі Фёдар Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. С. 60—61.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Шаблон:Дастаеўскі Шаблон:Экранізацыі Фёдара Дастаеўскага Шаблон:Руская філасофія