Тадэвуш Тышкевіч

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Тадэвуш Тышкевіч
Tadevuš Tyškievič. Тадэвуш Тышкевіч (XIX).jpg
POL COA Leliwa.svg
Герб «Ляліва»
Нараджэнне 1774(1774)
Бельвядэр (Падубіс), Жамойць, Вялікае Княства Літоўскае
Смерць 1852(1852)
Парыж, Францыя
Месца пахавання
Род Тышкевічы
Бацька граф Станіслаў-Антоні Тышкевіч (1727—1801)
Маці Людвіка Белапятровіч
Жонка графіня Юзэфа Салагуб
Веравызнанне каталік
Дзейнасць інжынер у грамадзянскім будаўніцтве
Званне брыгадны генерал
Бітвы
Узнагароды
кавалерскі крыж ордэна Virtuti Militari
Commons-logo.svg Тадэвуш Тышкевіч на Вікісховішчы

Тадэвуш Тышкевіч (польск.: Tadeusz Tyszkiewicz, руск.: Тадеуш Станиславович-Антониевич Тышкевич), 6(17).9.17743(15).4.1852), — дзяржаўны і ваенны дзеяч ВКЛ і Расійскай імперыі.

Паходжанне і сям'я[правіць | правіць зыходнік]

Належаў да каталіцкага шляхецкага роду Тышкевічаў гербу «Ляліва», прадстаўнікі якога ў XVI—XVIII стст. адносіліся да праслойкі магнатаў Рэчы Паспалітай. Адносіўся да "украінскай" (бярдычаўскай) галіны роду Тышкевічаў.

Нарадзіўся ў сям'і графа Станіслава-Антонія Тышкевіча (1727—1801) і Людвікі Белапятровіч. Бацька Станіслаў Антоні займаў сенатарскія пасады мсціслаўскага кашталяна (1775—1783) і жамойцкага кашталяна (1783—1795) і быў двойчы жанаты — з Ганнай-Евай Белазор і Людвікай Белапятровіч.

Тадэвуш Тышкевіч у 1816 ажаніўся з графіняй Юзэфай з Салагубаў Патоцкай, для якой гэта быў ужо другі шлюб. Першым мужам Юзэфы быў генерал польскіх войск граф Станіслаў Патоцкі.

Выхаванне і адукацыя[правіць | правіць зыходнік]

Скончыў Віленскую школу-пансіён, вучыўся ў Варшаўскім піярскім калегіуме.

Службовая дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

З 1790 служыў у конным гвардзейскім Мірскім палку, з 1792 харунжы Пінскай пяцігорскай (легкаконнай) брыгады войска ВКЛ. Удзельнік вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1792. Падчас паўстання 1794 быў ад'ютантам Якуба Ясінскага, які даручыў Тышкевічу ўзначаліць адзін з паўстанцкіх атрадаў у Вільні. Удзельнік абароны Прагі (прадмесце Варшавы), потым эмігрыраваў у Галіцыю (Аўстрыйская імперыя).

З 1801 у Парыжы, дзе скончыў ваенную школу інжынераў і артылерыстаў. У 1805 пераехаў у Варшаву, у 1806 сфарміраваў там конны атрад. Удзельнік аўстра-французскай вайны 1809 (узнагароджаны ордэнам «Віртуці Мілітары»).

Тадэвуш Тышкевіч

У вайну 1812 ваяваў на баку французаў, генерал кавалерыйскай брыгады 5-га корпуса Юзафа Панятоўскага (1763—1813), удзельнічаў у баях пад Мірам, Смаленскам, у Барадзінскай бітве. Паранены, пад Мядынню ўзяты ў палон і вывезены ў Астрахань. У 1814 вярнуўся ў Варшаву.

10 снежня 1813 граф Вінцэнт Антоніевіч-Казіміравіч Тышкевіч (1756—1816), вялікі рэферэндарый і кавалер ордэнаў Рэчы Паспалітай, граф на Лагойску і Свіслачы, міліянер, ажэнены з пляменніцай апошняга польскага караля і вялікага князя літоўскага Марыяй-Тэрэзай Панятоўскай (1761—1831), зацвердзіў тэстамент. Не маючы дзяцей, Вінцэнт Тышкевіч свае багатыя маёнткі перадаваў сваякам: Лагойск адпісаў графу Пію Тышкевічу (1756—1858), Белаполле – украінскім Тышкевічам, а Свіслач – графу Юзафу Тышкевічу (1724—1815), старосце вялятыцкаму, але апошні адмовіўся ад Свіслачы на карысць Тадэвуша Тышкевіча (1774—1852), з украінскай (бярдычаўскай) галіны роду Тышкевічаў.

Тадэвуш Тышкевіч прыняў у валоданне Свіслацкае графства (з цэнтрам у Свіслачы) у Ваўкавыскім павеце Літоўска-Гродзенскай губерні, дзе вырашыў пасяліцца.

З 1820 сенатар Царства Польскага, увайшоў у склад сеймавага суда, які 1828 вёў следства над членамі Патрыятычнага таварыства.

Падчас паўстання 1830—1831 гадоў, калі апошняе разгарнулася і ў літоўска-беларускіх губернях, графу Тадэвушу Тышкевічу было прапанавана ўзначаліць там паўстанне. Тышкевіч згадзіўся ўзначаліць Часовы паўстанцкі ўрад Літвы, створаны пры штабе паўстання ў Варшаве, і войскі. У чэрвені 1831 на чале паўстанцкіх войск Тадэвуш Тышкевіч штурмаваў Вільню, але беспаспяхова. Пасля паразы паўстання выехаў у Прусію, адтуль — у Дрэздэн, а ў пачатку 1832 — у Парыж, дзе стала пачаў жыць і скончыў жыццё.

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Гарбачова, В.В. Паўстанне 1830—1831 гадоў на Беларусі / В.В. Гарбачова. — Мінск : БДУ, 2001. — 186 с.
  • Гарбачова, В.В. Удзельнікі паўстання 1830—1831 гг. на Беларусі : бібліягр. слоўн. / В.В. Гарбачова. — Мінск : БДУ, 2006. — 400 с.
  • Патоцкі, Л. Успаміны пры Тышкевічаву Свіслач, Дзярэчын і Ружану / Л. Патоцкі ; укл., прадм., камент., А.М. Філатавай. Пер. з польск. І.У. Саламевіча. — Мінск : Полымя, 1997. — 270 с.