Феадосій Рыгоравіч Дабржанскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Феадосій Рыгоравіч Дабржанскі
Dobzhansky no Brasil em 1943.jpg
Дата нараджэння 25 студзеня 1900(1900-01-25)[1][2][…]
Месца нараджэння
Дата смерці 18 снежня 1975(1975-12-18)[1][2][…] (75 гадоў)
Месца смерці
Грамадзянства
Род дзейнасці evolutionary biologist, генетык, заолаг, навуковы работнік, энтамолаг, выкладчык універсітэта, біёлаг
Навуковая сфера генетыка
Месца працы Каліфарнійскі ўніверсітэт у Дэвісе(руск.) бел.
Альма-матар Кіеўскі ўніверсітэт
Навуковы кіраўнік Рыгор Андрэевіч Лявіцкі(руск.) бел., Юрый Аляксандравіч Філіпчанка(руск.) бел.
Вядомыя вучні Франсіска Хасэ Аяла(руск.) бел.
Узнагароды і прэміі Сілманаўская лекцыя(руск.) бел. (1958),
Нацыянальны навуковы медаль ЗША (1964),
Медаль Франкліна(руск.) бел. (1973)
Commons-logo.svg Феадосій Рыгоравіч Дабржанскі на Вікісховішчы

Феадосій Рыгоравіч Дабржанскі (Дабжанскі, англ.: Theodosius Grigorevich Dobzhansky, Feodosy Grigorevich Dobrzhanskii, T. G. Dobzhansky; 12 (24) студзеня 1900, Няміраў, Падольская губерня18 снежня 1975, Сан-Джасінта, Каліфорнія, ЗША) — савецкі і амерыканскі генетык расійскага паходжання[7][8][9][10][11][12][13], энтамолаг, адзін з заснавальнікаў сінтэтычнай тэорыі эвалюцыі, далёкі праўнук рускага пісьменніка Ф. М. Дастаеўскага [14].

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся ў 1900 годзе ў Няміраве. Бацька Добржанского Рыгор Карлавіч (1862-1918) быў настаўнікам матэматыкі і паходзіў з шляхецкага роду. Маці Сафія Васільеўна Вайнарская (1864-1920) была ўнучатай пляменніцай Ф. М. Дастаеўскага (дачка стрыечнай сястры пісьменніка)[15].

У 1910 годзе сям'я Дабржанскіх пераязджае ў Кіеў. Навучаючыся ў школе Феадосій Рыгоравіч захапляецца калекцыянаваннем матылькоў і прымае рашэнне стаць біёлагам.[16] З 1917 па 1921 год Дабржанскі вучыцца на натуральным аддзяленні фізіка-матэматычным факультэта Кіеўскага універсітэта. З 1921 па 1924 год ён быў аспірантам кафедры заалогіі Украінскай акадэміі навук[7]. У гэтыя гады Феадосій Рыгоравіч пазнаёміўся з цытолагам і цытагенэтыкам Г. А. Лявіцкім(руск.) бел., шмат у чым дзякуючы якому ў Дабржанскага з'явілася цікавасць да генетыкі[7].[17]

У 1924 годзе Дабржанскі пераязджае ў Ленінград, дзе ў 1924-1927 гады працуе асістэнтам на кафедры генетыкі і эксперыментальнай заалогіі Ленінградскага універсітэта пад кіраўніцтвам прафесара Ю. А. Філіпчанка(руск.) бел.[17], а ў 1925-1927 гадах таксама і вучоным спецыялістам Бюро яўгенікі(руск.) бел. і генетыкі Камісіі па вывучэнні прадукцыйных сіл Расіі (КЕПС) АН СССР. У 1925-1927 Дабржанскі удзельнічаў у экспедыцыях па вывучэнні хатняй жывёлы ў Сярэдняй Азіі, Казахстане і на Алтаі[17].

Усяго да моманту пераезду ў ЗША Добржанский апублікаваў 35 навуковых прац па энтамалогіі, генетыцы і заатэхніцы[7].

Пераезд і праца ў ЗША[правіць | правіць зыходнік]

У 1927 годзе Дабржанскі атрымлівае стыпендыю Фонду Ракфелера(руск.) бел. і з'яжджае ў ЗША ў сусветна вядомую лабараторыю Т. Моргана ў Калумбійскім універсітэце. На наступны год ён услед за Морганам пераязджае ў Каліфарнійскі тэхналагічны інстытут. У 1931 годзе Дабржанскі прымае канчатковае рашэнне застацца ў ЗША. У 1936 годзе ён становіцца поўным прафесарам[17].

У 1937 годзе выходзіць у свет адна з галоўных яго прац — кніга «Генетыка і паходжанне відаў» (англ.: Genetics and the Origin of Species), якая стала адным з самых значных прац па сінтэтычнай тэорыі эвалюцыі. У тым жа годзе Дабржанскі атрымлівае амерыканскае грамадзянства. У 1940 годзе ён вяртаецца ў Калумбійскі універсітэт, дзе працуе да 1962 года. У 1943 годзе Дабржанскага абіраюць у Нацыянальную акадэмію навук ЗША. З 1962 па 1971 год ён працуе ў Ракфелераўскім універсітэце, а пасля гэтага ў Каліфарнійскім універсітэце ў Дэвісе.

У 1972 годзе Дабржанскаму была прысвоена ступень[18] ганаровага доктара багаслоўя ад Свята-Уладзімірскай семінарыі ў Крествуде, штат Нью-Ёрк. У тым жа годзе ён выступаў на канферэнцыі Нацыянальнай асацыяцыі настаўнікаў біялогіі з дакладам, апублікаваным у 1973 годзе пад загалоўкам «Нішто ў біялогіі не мае сэнсу, акрамя як у святле эвалюцыі» (англ.: Nothing in Biology Makes Sense Except in the Light of Evolution).

18 снежня [[1975] года Феадосій Рыгоравіч памёр ад вострай сардэчнай недастатковасці.

Сям'я і асабістыя перакананні[правіць | правіць зыходнік]

8 жніўня 1924 года ажаніўся на Наталлі Пятроўне Сіверцавай (1901-22.02.1969), вучаніцы і супрацоўніцы акадэміка І. І. Шмальгаўзэна(руск.) бел.[15]. У Дабжанскагах была адзіная дачка Сафія (1933-1993), якая ў 1955 годзе выйшла замуж за амерыканскага археолага і антраполага Майкла Дугласа Коу.

Добржанский быў праваслаўным хрысціянінам, што не перашкаджала яму ў навуковай дзейнасці і працы са студэнтамі-атэістамі. У ліку яго падапечных быў марксіст Рычард Лявонцін(руск.) бел..

Асноўныя працы[правіць | правіць зыходнік]

Кнігі[правіць | правіць зыходнік]

  • Dobzhansky, Th. 1937. Genetics and the Origin of Species. Columbia University Press, New York. (2nd ed., 1941; 3rd ed., 1951)
  • The Biological Basis of Human Freedom (1954).
  • Dunn, L. C., & Dobzhansky, Th. 1946. Heredity, Race, and Society. The New American Library of World Literature, Inc., New York.
  • Dobzhansky, Th. 1955. Evolution, Genetics, & Man. Wiley & Sons, New York.
  • Dobzhansky, Th. 1962. Mankind Evolving. Yale University Press, New Haven, Connecticut.
  • Dobzhansky, Th. 1967. The Biology of Ultimate Concern. New American Library, New York.
  • Dobzhansky, Th. 1970. Genetics of the Evolutionary Process. Columbia University Press, New York.
  • Genetic Diversity and Human Equality (1973).
  • Dobzhansky, Th., F. J. Ayala, G. L. Stebbins & J. W. Valentine. 1977. Evolution. W. H. Freeman, San Francisco.
  • [Dobzhansky, Th.] 1981. Dobzhansky's Genetics of Natural Populations I-XLIII. R. C. Lewontin, J. A. Moore, W. B. Provine & B. Wallace, eds. Columbia University Press, New York. (reprints the 43 papers in this series, all but two of which were аўтар ніл or co-аўтар ніл by Dobzhansky)

Артыкулы[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 Library of Congress Authorities / пад рэд. Бібліятэка Кангрэса
  2. 2,0 2,1 data.bnf.fr: платформа адкрытых дадзеных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.
  3. http://www.pnas.org/content/94/15/7691.full.pdf
  4. http://link.springer.com/chapter/10.1007%2F978-1-4615-9585-4_1
  5. Theodosius Dobzhansky // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.
  6. Library of Congress Authorities / пад рэд. Бібліятэка Кангрэса
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Захаров И. А. Феодосий Григорьевич Добржанский — 110 лет со дня рождения // Вестник ВОГиС, 2010, Том 14, № 2. — С. 213—222
  8. Сышэдшая з жыцця некалькі гадоў таму Соф'я Дабржыньская, дачка вучонага, успамінае эпісталярную заўвагу вядомага эвалюцыяніста Эрнста Майра аб тым, што Дабжанскі заўсёды лічыў сябе рускім. Яна так скончыла свае ўспаміны: «яго навука складала ўсё яго жыццё... Адзінай краінай, у якой бацька заўсёды адчуваў сябе грамадзянінам, была краіна, якая не ведае межаў, гэта краіна навукі».
  9. Материалы к программе: Из книги Л. И. Корочкина «Биология индивидуального развития» (М., 2002) // Гордон, Тема № 303(91) Парадигма современной генетики, 07.10.2003 г.
  10. Добржанский Феодосий Григорьевич // Онлайн энциклопедия Кругосвет
  11. Конашев М. Б. Эволюция была их божеством // Ежемесячный научно-информационный журнал «В мире науки». — № 6. — июнь 2007 (сохраненная версия из Архива Интернета)
  12. «Код жизни» // Телекомпания «Цивилизация» о телекомпании
  13. ДОБРЖАНСКИЙ Феодосий Григорьевич
  14. Богданов Н. Н., Роговой А. И. Родословие Достоевских: в поисках утерянных звеньев. — Изд. 2-е — М.: «Старая Басманная», 2010. — 256 с. — 300 экз. 
  15. 15,0 15,1 Голубовский М. Д., Добжанский в двух мирах. // Журнал «Вестник». — № 24(231). — 23 ноября 1999
  16. Fransisko J. Ayala Theodosius Dobzhansky // Biographical Memoirs of the National Academy of Sciemces. — 1985. — Т. 55. — С. 163-213.
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 Семён Резник Феодосий Добржанский. Главы из новой книги «Эта короткая жизнь: Николай Вавилов и его время» // Наука и жизнь. — 2016. — № 7. — С. 32-48.
  18. И снова о Феодосии Григорьевиче

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Конашев М. Б. «Невозвращенец» нехотя // Русские учёные и инжинеры в эмиграции / Под редакцией В. П. Борисова. — М.: ПО «Перспектива», 1993. — 192 с. — С. 136-146. — 3000 экз.
  • Бабков в. В. Путевые письма микроэволюция Ф. Г. Добржанского // Вавиловский журнал генетики и селекции (Вестник ВОГиС). — М.: Институт цитологии и генетики СА РАН (Новосибирск), 2007. — Том. 11. — № 2. — С. 463-469. — ISSN 1814-554X

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Wiki letter w.svg На гэты артыкул не спасылаюцца іншыя артыкулы Вікіпедыі,
калі ласка, карыстайцеся падказкай і пастаўце спасылкі ў адпаведнасці з прынятымі рэкамендацыямі.