Янаш Бояі

З пляцоўкі Вікіпедыя
(Пасля перасылкі з Янаш Больяі)
Перайсці да: рух, знайсці
Янаш Больяі
венг.: Bolyai János
Bolyai János (Márkos Ferenc festménye).jpg
Дата нараджэння

15 снежня 1802({{padleft:1802|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:15|2|0}})

Месца нараджэння

Колажвар

Дата смерці

27 студзеня 1860({{padleft:1860|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:27|2|0}}) (57 гадоў)

Месца смерці

Марашвашархей

Грамадзянства

Аўстрыйская імперыя

Навуковая сфера

Нееўклідава геаметрыя

Вядомы як

адзін са стваральнікаў нееўклідавай геаметрыі

Янаш Бо́яі (венг.: Bolyai János; 15 снежня 1802, Клуж-Напока - 27 студзеня 1860, Марашвашархей) — венгерскі матэматык, адзін з першаадкрывальнікаў нееўклідавай геаметрыі (вядомай цяпер як геаметрыя Лабачэўскага). Надзейна выбудаваная, паслядоўная і несупярэчлівая альтэрнатыўная геаметрыя, якая можа адпавядаць структуры Сусвету, дапамагла вызваліць матэматыкаў, каб яны змаглі звярнуцца да вывучэння абстрактных канцэпцый безадносна да якіх-небудзь сувязей з фізічным светам.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся ў трансільванскім горадзе Колажвары (цяпер - румынскі Клуж-Напока) ў сям'і Жужаны Бенкі і вядомага матэматыка Форкаша Бояі, які перадаў сыну асновы матэматычных ведаў.

У 13-гадовым узросце Янаш авалодвае матэматычным аналізам і сумежнымі абласцямі тэарэтычнай механікі.

З 1818 па 1822 г. навучаўся у Вайскова-інжынерным каледжы ў Вене, у якім прайшоў за 4 гады семілетні курс. У каледжы захапіўся даследаваннем аксіёмы паралельнасці Еўкліда, па выніках якога паміж 1820 і 1823 гг. напісаў вялікую працу "Апендыкс", дзе выклаў суцэльную сістэму нееўклідавай геаметрыі (незалежна ад Лабачэўскага). Праца была выдадзена ў 1832 г. як дадатак да матэматычнага падручніка, складзенага бацькам.

11 гадоў Янаш Бояі прысвяціў арміі, лічыўся выдатным афіцэрам. Валодаў 9 мовамі, уключаючы кітайскую і тыбецкую. Ніколі не паліў і не спажываў алкаголь.

З 1834 г. па 1852 г. знаходзіўся ў грамадзянскім шлюбе з Разаліей Кібедзі Орбан, меў ад яе двух дзяцей.

У 1848 г. Бояі дазнаўся, што Лабачэўскі яшчэ ў 1829 г. надрукваў падобную працу. Разачараваны, Янаш кідае навуковыя даследаванні.

Пасля смерці матэматыка было знойдзена больш за 2000 аркушоў незавершаных матэматыных рукапісаў.

У гонар Янаша Бояі названы ўніверсітэт у г. Клуж-Напока, а таксама астэроід № 1441 і кратар на Месяцы.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]