Перайсці да зместу

Базель

З Вікіпедыі, свабоднай энцыклапедыі
Горад
Базель
Basel
Герб[d] Сцяг
Герб[d] Сцяг
Краіна
Каардынаты
Кіраўнік
Першая згадка
374
Плошча
  • 23,85 км² (2005)[2]
Вышыня цэнтра
260 м
Водныя аб’екты
Насельніцтва
  • 173 552 чал. (31 снежня 2022)[3]
Часавы пояс
Тэлефонны код
061
Паштовыя індэксы
4000[4], 4001[4], 4002[4], 4005[4], 4009[4], 4010[4], 4018[4], 4019[4], 4020[4], 4030[4], 4031[4], 4040[4], 4051[4], 4052[4], 4053[4], 4054[4], 4055[4], 4056[4], 4057[4], 4058[4], 4059[4], 4070[4], 4075[4] і 4091[4]
Аўтамабільны код
BS
Афіцыйны сайт
bs.ch (ням.)(фр.)(італ.)(англ.)
Базель на карце Швейцарыі
Базель (Швейцарыя)
Базель
Базель (Швейцарыя)
Базель

Базель (ням.: Basel, фр.: Bâle) — горад у Швейцарыі. Адміністрацыйны цэнтр кантону Базель-Штат. Трэці (пасля Цюрыху і Жэневы) горад у Швейцарыі па колькасці жыхароў. Знаходзіцца на перасячэнні межаў Швейцарыі, Германіі і Францыі.

Старажытныя паселішчы захаваліся ў наваколлі Базеля з часоў існавання Рымскай імперыі. Найбольш вядомае селішча Аўгуста Раўрыка знаходзіцца ў 20 кіламетрах ад сучаснага Базеля ўверх па Рэйне. Але знойзденыя і больш старажытныя кельцкія селішчы, нават з фартыфікацыямі ў асяродзі сучаснага горада. На месцы самога горада на ўзгорку, праз які цячэ Рэйн, быў заснаваны замак.

Першыя здагадкі пра Базель сустракаюцца ў дакументах з 374 г.

З 999 г. да эпохі Рэфармацыі Базелем кіравалі біскупы. Герб горада ў выглядзе посаха ўвасабляе памяць аб гэтым перыядзе.

У 1225—1226 гадах быў пабудаваны мост цераз Рэйн і заснаваны «Малы Базель», дзеля абароны гэтага моста.

У 1356 годзе буйны землятрус разбурыў шмат у горадзе і асяродзі, у тым ліку і некалькі замкаў князёў. Тады горад прапанаваў альтэрнатыву аднаўленьню замкам — двары ў горадзе ў абмен на ваенную абарону.

На працягу XV стагоддзя Базель з'яўляўся цэнтрам хрысціянскай каталіцкай палітыкі. У горадзе засядаў Базельскі сабор (1431—1449), на якім у 1439 годзе быў абраны Антыпапа Фелікс V.

У 1495 годзе Базель быў уключаны у Верхне-Рэйнскую імперскую акругу. Але ў 1500 г., і фактычна ў 1501 г. горад выйшаў са складу Свяшчэннай Рымскай імперыі і далучыўся да Швейцарскай канфедэрацыі ў якасці 11 кантона.

У 1536 г. ў Базелі выдаецца першае выданне трактату Джона Кальвіна «Навучанне хрысціянскай веры», што дало пачатак Кальвінізму.

Акрамя культурнага, Базель з'яўляецца і палітычным цэнтрам.

У 1897 у Базелі адбыўся Сусветны яўрэйскі кангрэс на якім была заснавана Сусветная яўрэйская арганізацыя. Названая арганізацыя зрабіла буйны уплыў на стварэнне дзяржавы Ізраіль.

У 1912 у Базелі адбыўся Другі Інтэрнацыянал у сувязі з пачаткам Першай балканскай вайны.

Планіроўка і архітэктура

[правіць | правіць зыходнік]

Рэйн падзяляе Базель на Вялікі (ням.: Grossbasel, на левым, узвышаным, беразе, дзе знаходзяцца гістарычны цэнтр, асноўныя помніхі архітэктуры, захаваліся тыповыя рысы старажытнага гандлёва-рамесніцкага горада) і Малы (ням.: Kleinbasel, Новы горад на правым, нізінным, беразе з прамысловай зонай). Яны звязаны 5 мастамі і 3 паромнымі пераправамі. На поўначы ад Базеля гавань Хюнінген з партовымі пабудовамі. Сярод помнікаў архітэктуры: раманска-гатычны сабор (закладзены ў 1019, будаваўся да XV ст.), цэрквы: гатычныя Санкт-Марцін (1356—98), Санкт-Петэр (XIV ст.), дамініканская прапаведніцкая (1356); неараманскія Санкт-Паўль (1898—1901), Санкт-Антоніус (1925—27) і інш.; Базельская ратуша з фрэскамі XVI ст. У 1962—63 пабудаваны комплекс Школы мастацтва і рамёстваў (арх. Г. Баўр). На Саборнай плошчы дамы ў стылі барока, готыкі і класіцызму, шматлікія старажытныя фантаны, у т.л. Фішмарктбрунен (XIV ст.).

Панарама Базеля

Вядомыя асобы

[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі