Льюіс Кэрал

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Льюіс Кэрал
Lewis Carroll
Lewis Carroll 1863.jpg
Імя пры нараджэнні:

Чарльз Латуідж Доджсан
Charles Lutwidge Dodgson

Дата нараджэння:

27 студзеня 1832

Месца нараджэння:

Дарсберы, Чэшыр, Англія

Дата смерці:

14 студзеня 1898

Месца смерці:

Гілфард, Сурэй, Англія

Грамадзянства:

Сцяг Вялікабрытаніі Вялікабрытанія

Род дзейнасці:

пісьменнік, матэматык, логік, філосаф і фатограф

Творы ў Вікікрыніцах.

Льюіс Кэрал (англ.: Lewis Carroll, сапр. Charles Lutwidge Dodgson; 27 студзеня 1832, в.Дарсберы, графства Чэшыр — 14 студзеня 1898, Гілфард, Сурэй) — англійскі пісьменнік, матэматык, логік, філосаф і фатограф.

Біяграфічныя звесткі[правіць | правіць зыходнік]

Сапраўднае імя — Чарльз Лютвідж Доджсан. Нарадзіўся ў шматдзетнай сям'і англіканскага святара. Скончыў каледж у Оксфардзе, атрымаў ступень магістра. У 1855-81 прафесар матэматыкі Оксфардскага ўніверсітэта. У 1861 прыняў сан дыякана і зрабіўся «донам» — членам коледжа Царквы Хрыстовай. Абавязкі гэтай пасады пакідалі яму шмат свабоднага часу. У 1867 наведаў Расію, напісаў «Рускі дзённік».

Выдавец часопісаў і пісьменнік Эдмунд Етс параіў Доджсану ўзяць псеўданім. Той прыдумаў некалькі варыянтаў і папрасіў Етса выбраць лепшы: Эдгар Катвеліс (анаграма сапраўднага імя — Чарльз Лютвідж), Эдгар У. Ч. Вестхіл (таксама анаграма), Луіс Кэрал і Льюіс Кэрал — апошнія 2 псеўданімы былі атрыманы шляхам перакладу імя «Чарльз Лютвідж» на латынь і зноў на англійскую мову. Етс выбраў апошні псеўданім. З таго часу Доджсан падпісваў свае навуковыя працы сапраўдным прозвішчам, а мастацкія творы — псеўданімам. Пры гэтым ён заўсёды адмаўляў, што Доджсан і Кэрал — адзін і той жа чалавек.

Ніколі не ўстапаў у шлюб і не меў дзяцей. Сябраваў з дзяцьмі сваіх знаёмых, расказваў ім казкі, прадумваў дзеля іх інтэлектуальныя задачы. Быў асабіста прывязаны да трох дачок Лідэла — дэкана свайго коледжа. Дзяўчынак звалі Ларына, Эдыт, Рода, Вайолет і Эліс (Аліса). Менавіта апошняя з іх зрабілася правобразам галоўнай гераіні двух найбольш вядомых кніг Доджсана.

Творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Эліс Лідэл, якая потам стала прататыпам Алісы; фатаграфія зроблена Льюісам Кэралам, каля 1859

Матэматычныя працы Кэрала-Доджсана не аказалі значнага ўплыву на навуку. Адукацыя Доджсана абмяжоўвалася толькі антычнай навуковай літаратурай (прынамсі «Асновы» Еўкліда) і некалькімі метадамі і тэорыямі сучаснікаў. Акрамя таго Доджсан быў амаль ізаляваны ад навуковага свету таго часу, мала што ведаў аб новых матэматычных вынаходніцтвах (Нееўклідавай геаметрыі Лабачэўскага і Гаўса, якаснай тэорыі дыферэнцыяльных ураўненій і інш). Тым не меньш у апошні час узрастае цікавасць да матэматычных прац Кэрала, якія змяшчаюць у сябе нестандартныя і малавядомыя ідэі.

Значна большых поспехаў Доджсан дабіўся ў логіцы, разпрацаваўшы графічную тэхніку рашэння лагічных задач, больш зручную, чым дыяграмы Эйлера і Джона Вена. Асноўныя творчы ў гэтай галін — «Сімвалічная логіка» і «Лагічная гульня» (спрошчаны варыянт папярэдняй кнігі, напісаны дзеля дзяцей).

Мастацкія творы Доджсана набылі сусветную папулярнасць. Найбольш вядомы яго казачныя аповесці «Аліса ў Дзівоснай краіне» (1865) і «Скрозь люстэрка» (1871). У паэтыцы аповесцяў, пабудаваных на снах Алісы, дамінуюць прынцыпы «бяссэнсіцы» і інтэлектуальнай гульні; для іх характэрна спалучэнне гратэску, гумару з літаратурнымі алюзіямі і запазычаннямі. Аўтар паэтычнай кнігі «Паляванне буркуна» (1876), рамана «Сільві і Бруна» (ч. 1-2, 1889-93), зборнікаў вершаў, загадак, шматлікіх прац па матэматыцы і логіцы. Пакінуў багатую эпісталярную спадчыну (98721 ліст).

Беларускія пераклады[правіць | правіць зыходнік]

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • John Pudney. Lewis Carroll and his world. Thames and Hudson. London 1976.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]