Логіка

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Грэгар Райш, «Логіка прэзентуе свае цэнтральныя тэмы», Маргарыта Філасофіка, 1503/08 (?). Сабакі veritas і falsitas гоняць труса problema, логіка з мячом syllogismus спяшаецца следам за сабакамі. Злева ўнізе ў пячоры — Парменід, з якім лагічная аргументацыя прыходзіць у філасофію.

Ло́гіка (ад грэч. λογική — слова, паняцце, розум) — сукупнасць навук, якія вывучаюць законы і правілы мыслення, спосабы развіцця і спасціжэння ведаў.

Прадмет[правіць | правіць зыходнік]

Паводпе Арыстоцеля, гэта навука пра формы правільнага мыслення. І. Кант называў такую навуку фармальнай логікай. У сучасным уяўленні фармальная логіка — навука аб законах высноўных ведаў, якія атрыманы з раней устаноўленых і правераных ісцін без звароту ў кожным канкрэтным выпадку да вопыту, а толькі ў выніку прыцягаення законаў і правіл мыслення; яе прадмет — даследаванне разважанняў (вывадаў і доказаў) з пункту погляду іх лагічнай формы (структуры) незалежна ад канкрэтаага зместу суджэнняў, што ў яго ўваходзяць. Дакладная фармалізацыя схем, якія вывучае логіка, здзяйсняецца ў межах матэматычнай логікі.

Пры аналізе лагічных працэсаў усе «асобныя» логікі карыстаюцца мовай сімвалаў і формул, якая будуецца ў адпаведнасці з агульнмі для ўсіх сістэм прынцыпамі логікі.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

У гістарычным развіцці логіка прайшла некалькі этанаў. Фрагменты лагічных даследаванняў вядомы ў старажытнаіндыйскай і старажытнакітайскай філасофіі. У старажытнай Грэцыі логіка зарадзілася ў ранняй філасофіі і раэвівалася пад уплывам аратарскага мастацтва.

Традыцыйная арыстоцелеўская логіка стала першай ступенню логікі высноўных ведаў, якая вывучае агульначалавечыя формы думак (паняцці і суджэнні), формы сувязі думак у разважанні (высновы), зафіксаваныя ў фармальна-лагічных законах (закон тоеснасці, закон супярэчнасці, прынцып выключанага трэцяга). Арыстоцель першы ўжыў метады фа-мальнага аналізу мыслекня на аснове прынцыпу яго несупярэчлівасці, сфармуляваў правілы злічэння выказванняў, усебакова даследаваў адну з пашыраных форм розумазаключэнняў — сілагізм, стварыў закончаную тэорыю сілагістыкі, увёў знакавую сістэму лагічных пераменных.

Прадстаўшкі мегарскай школы аналізавалі ўмоўныя і раздзяляльныя розумазаключэнні, увялі паняцце імплікацыі, вызначылі ідэю тэарэмы аб дэдукцыі і інш. Іх лагічныя ідэі развігы ў школе стоікаў.

У раннім сярэдневяхоўі логіка ях самастойная навука развівалася ў краінах арабскай культуры, дзе філасофія заставалася адносна незалежнай ад рэлігіі. У Еўропе складвалася ў асноўным схаластычная логіка ях царкоўна-школьная дысцыпліна, якая прыстасавала элементы перыптэтычнай логікі для абгрунтавання і сістэматызацыі хрысціянскага веравучэння. У 12—13 ст., калі творы Арыстоцеля былі кананізаваны царкоўнай артадоксіяй, узнікла сярэдневяковая («несхаластычная») логіка, асновы якой закладзены «Дыялектыкай» П. Абеляра. У творах У. Шэрвуда, Дунса Скота, Пятра Іспанскага, У. Окама, Ж. Бурыдана атрымалі развіццё палажэнні аб сферы дзеяння лагічных аперацый, адрозненні паміж формай і зместам, абгрунтаваны многія вядомыя цялер законы логікі выказванняў, тэорыя дэдукцыі і інш.

У эпоху Адраджэння логіку разглядалі як аснову «штучнага» мыслення і супрацыіастаўлялі ёй логіку «натуральнага мыслення», пад якой звычайна разумелі інтуіцыю і ўяўленне. У новы час патрэбы прыродазнаўства і тэхнікі выкліхалі крытыку арыстоцелеўскай (у схаластычным тлумачэнні) логікі, паслужылі стымулам у распрацоўцы індукцыйнай логікі, вучэння аб метадзе, праблем метадалогіі новай (эксперыментальнай) навукі аб прыродзе (Ф. Бэкан, Р. Дэкарт). І. Кант лічыў больш важнай за звычайную, традыцыйную логіку, трансцэндэнтальную логіку, якая даследуе ў формах мыслення тое, што забяспечвае ведам апрыёрны (давопытны) характар. Г. Гегель на ідэалістычнай, а К. Маркс і Ф. Энгельс на матэрыялістычнай аснове стварылі вучэнне аб агульных законах і формах мыслення — дыялектычную логіку.

З другой паловы 19 ст. пачаўся якасна новы этап развіцця логікі, звязаны з актуальнымі задачамі абгрунтавання і даследавання лагічных асноў матэматыкі, выкарыстаннем матэматычных метадаў пры вырашэнні лагічных праблем.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Дубянецкі С. Логіка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1999. — 560 с.: іл. ISBN 985-11-0155-9 (т. 9), ISBN 985-11-0035-8.

Шаблон:Логіка