Іаган Георг Гаман

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Іаган Георг Гаман
Johann Georg Hamann
Johann Georg Hamann (1730–1788).jpg
Дата нараджэння

27 жніўня 1730(1730-08-27)[1][2]

Месца нараджэння

Кёнігсберг[d], Усходняя Прусія, Каралеўства Прусія[1]

Дата смерці

21 чэрвеня 1788(1788-06-21)[1][2] (57 гадоў)

Месца смерці

Мюнстэр, Германія[3]

Краіна:

Германія

Commons-logo.svg Іаган Георг Гаман на Вікісховішчы

Іаган Георг ГАМАН (ням.: Johann Georg Hamann; 27 жніўня 1730, Кёнігсберг21 чэрвеня 1788, Мюнстэр) — нямецкі філосаф-ірацыяналіст, крытык, пісьменніх; ідэолаг літаратурнага руху "Бура і націск".

Біяграфічныя звесткі[правіць | правіць зыходнік]

Атрымаўшы ў Кёнігсбергу грунтоўную філалагічную адукацыю, Гаман працаваў хатнім настаўнікам у Рызе, а затым адправіўся ў Лондан. Ён вёў бязладнае жыццё, змарнаваў свае і чужыя справы і запаў у глыбокае засмучэнне, з якога быў выведзены чытаннем Бібліі і раптоўным «прасвятленнем», якое напаткала яго ў Лондане. Другую палову свайго жыцця Гаман правёў у сваім родным горадзе, спачатку на службе, потым у адстаўцы, жывучы на сродкі аднаго са сваіх прыхільнікаў.

Карэспандэнт Канта і Гердэра, Гаман ніколі не выкладаў сістэматычна сваіх думак, і амаль усе яго творы складаюцца з дробных артыкулаў, нататак і палемічных выхадак пад эпатажнымі загалоўкамі і дзіўнымі псеўданімамі: Паўночны Чараўнік, Экс-Мандарын і інш.

Светапогляд[правіць | правіць зыходнік]

Гаман прадстаўляў разам з Гердэрам і Якобі рэакцыю супраць школьнага рацыяналізму і дагматызму ў імя вольнага рэлігійнага пачуцця і жывой веры.

Яго «Сібіліны лісткі» (выд. 1819) выкладэены ў форме аракульскіх выслоўяў. У фрагментах «Славутыя думкі Сакрата» (1759) і «Аблокі» (1761) адстойваў прынцыпы веры і непасрэднага пачуцця як асноўныя пры спасціжэнні рэчаіснасці. Лічыў мастацтва вынікам геніяльнай інтуіцыі (фрагмент «Кішэнная эстэтыка», 1761). Крытыкуючы рацыяналізм асветнікаў, у прыватнасці філасофію І. Канта («Метакрытыка пра пурызм розуму», 1784, выд. 1800), развіваў ідэі містычна афарбаванай інтуітывісцкай дыялекгыкі. Абсалютызаваў інтуітыўны момант у творчасці і пазнанні (канцэпцыя «непасрэдных ведаў»).

Паводле І. Г. Гамана, розум (развага) індывідуальны, гістарычны, сітуатыўны; не існуе ўсеагульнага «цвярозага розуму» асветніцкай філасофіі, як і кантаўскага «чыстага розуму»; мова — «першы і апошні орган і крытэрый розуму», звязанасць якога з мовай вызначае межы розуму. Яго ўяўленні пра мову, творчасць генія, спрадвечнасць паэзіі зрабілі ўплыў на нямецкую філасофска-эстэтычную думку (І. Г. Гердэр, літаратурны рух «Буры і націску», І. В. Гётэ).

За афарыстычны адрывісты і цьмяны стыль, падобны на прароцтвы, Гаман празваны Гётэ «паўночным магам».

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #11854523X // Общий нормативный контроль — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 data.bnf.fr: open data platform, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых дадзеных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq data platforma, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj — 2011.
  3. Гаман Иоганн Георг // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. гл. ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Сініла Г. Гаман // БЭ ў 18 т. Т. 5. Мн., 1997. С.10