Іван Міхайлавіч Майскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Іван Міхайлавіч Майскі
Ivan Maisky.jpg
Сцяг Паўнамоцны прадстаўнік / Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол СССР у Вялікабрытаніі
1932 — 1943
Папярэднік Рыгор Якаўлевіч Сакольнікаў
Пераемнік Фёдар Тарасавіч Гусеў
Сцяг Паўнамоцны прадстаўнік СССР у Фінляндыі
1929 — 1932
Папярэднік Сяргей Сяргеевіч Александроўскі
Пераемнік Барыс Яфімавіч Штэйн

Нараджэнне 19 студзеня 1884(1884-01-19)[1][2] ці 1884[3]
Смерць 3 верасня 1975(1975-09-03)[1][2] ці 1952[3]
Месца пахавання
Імя пры нараджэнні Ян Ляхавецкі
Партыя РСДРП з 1903 года
Член у
Адукацыя
Навуковая ступень доктар гістарычных навук
Навуковае званне акадэмік АН СССР
Дзейнасць палітык, дыпламат, гісторык, публіцыст
Месца працы
Узнагароды
Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»
Лагатып Вікісховішча Медыяфайлы на Вікісховішчы

Іва́н Міха́йлавіч Ма́йскі (руск.: Иван Михайлович Майский, сапраўдныя імя і прозвішча — Ян Ляхаве́цкі руск.: Ян Ляхове́цкий; 18841975) — савецкі дыпламат, гісторык і публіцыст.

Доктар гістарычных навук. Правадзейны член АН СССР (30.11.1946)[5].

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Сын ваеннага ўрача — выхадца з ахрышчанай (дзед быў кантаністам) яўрэйскай сям’і[крыніца?], пасля доктара медыцыны, навукоўца. Вучыўся ў гімназіі ў Чарапаўцы, скончыў Омскую мужчынскую гімназію. Затым вучыўся на гісторыка-філалагічным факультэце Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта (выключаны). У 1903 уступіў у РСДРП, меншавік. У перыяд рэвалюцыі 1905—1907 гадоў член Саратаўскага Савета рабочых дэпутатаў.

У пачатку студзеня 1906 г. арыштаваны і адпраўлены ў табольскую ссылку. У 1908 г. эміграваў у Германію, дзе ў 1912 скончыў эканамічны факультэт Мюнхенскага ўніверсітэта, пасля чаго пераехаў у Англію.

Вярнуўся ў Расію ў маі 1917 года. Працаваў членам калегіі міністэрства працы Часовага ўрада. Улетку 1918 г. быў міністрам працы ў Самарскім урадзе КАМУСа. За працу ў эсэраўскім урадзе КАМУСа быў выведзены з меншавіцкага ЦК і выключаны з РСДРП.

Фармальна прызначаны міністрам працы ў калчакаўскім урадзе, Майскі фактычна ў час Грамадзянскай вайны знаходзіўся ў навуковай экспедыцыі ў Манголіі[6].

Паводле слоў самога Майскага, пасля разгону КАМУСа Калчаком ён узімку 1918/1919 знаходзіўся на нелегальным становішчы, а ўвесну 1919 адправіўся ў экспедыцыю ў Манголію, як прадстаўнік іркуцкай канторы Цэнтрасаюза, з мэтай вывучэння замежнагандлёвых перспектыў. Правёў за граніцай 16 ці 17 месяцаў, у верасні 1920, з заканчэннем грамадзянскай вайны ў Забайкаллі і пачаткам ваенных дзеянняў у Манголіі, экспедыцыя вярнулася ў Расію[7][8].

У лютым 1921 года Сіббюро ЦК прыняты ў РКП(б). Быў прызначаны старшынёй толькі што ўтворанага Сібірскага дзяржплана.

З 1922 — на дыпламатычнай працы. Быў кіраўніком аддзела друку Народнага камісарыята замежных спраў (НКЗС). Першы рэдактар часопіса «Звезда». У 1922 годзе выступаў сведкай абвінавачвання на працэсе эсэраў.

К. І. Чукоўскі запісаў у дзённіку 10 студзеня 1925 г. пра Майскага: «Ён былы меншавік і, як усякі былы меншавік, страшна клапоча перабальшавістнічаць бальшавікоў»[9]. «Добра ведае англійскую мову. Мае сякія-такія сувязі ў Англіі па старой сваёй меншавіцкай дзейнасці. Ён там жыў у свой час. Гэта сувязь з’яўляецца яго плюсам і ў той жа час яго мінусам» — з характарыстыкі, дадзенай ЦК у 1926 годзе Майскаму. У 1929—1932 гадах — паўпрад у Фінляндыі.

Падпісанне Дагавора аб ненападзе паміж Фінляндыяй і Савецкім Саюзам. 21 студзеня 1932, Хельсінкі. Злева фінскі міністр замежных спраў Аарна Юр'ё-Коскінен, справа паўпрад Савецкага Саюза ў Фінляндыі Іван Майскі.

21 студзеня 1932 падпісаў савецка-фінскі дагавор аб ненападзе.

У 19321943 надзвычайны і паўнамоцны пасол у Вялікабрытаніі. 30 ліпеня 1941 года падпісаў Пагадненне аб аднаўленні дыпламатычных адносін паміж СССР і ўрадам Польскай Рэспублікі ў выгнанні (больш вядомае як дагавор (пагадненне) «Майскага-Сікорскага» ці «Сікорскага-Майскага»).

У час візіту ў Маскву ў 1942 годзе Уінстан Чэрчыль у гутарцы са Сталінам адзначыў Майскага як добрага дыпламата, на што Сталін пагадзіўся, але дадаў, што «ён занадта балбатлівы і не ўмее трымаць язык за зубамі»[10]. Брытанскія гісторыкі адзначаюць, што Майскі паводзіў сябе ў Лондане вельмі свабодна, але гэтым ён зусім не забяспечваў інтарэсы СССР[11].

У 19431946 намеснік наркама замежных спраў СССР В. М. Молатава[12], удзельнічаў у Ялцінскай канферэнцыі.[13]

Быў старшынёй Міжнароднай рэпарацыйнай камісіі.

У лютым 1953 г. арыштаваны і абвінавачаны па арт. 58 КК РСФСР. Пасля сам Майскі распавядаў пра гэта В. М. Беражкову[14]:

" Гэта было жудасна. Мяне дапытваў сам Берыя. Біў ланцугом і бізуном. Патрабаваў, каб я прызнаўся, што ўвесь час працаваў на Інтэліджэнс сэрвіс. І я ўрэшце прызнаў, што даўно стаў англійскім шпіёнам. Думаў, што калі не расстраляюць, то сшлюць і пакінуць у спакоі. Але мяне працягвалі трымаць у сутарэннях Лубянкі. Не спыняліся і допыты. З іх я неўзабаве зразумеў, што гаворка, уласна, ішла не толькі пра мяне, што Берыя падбіраўся да Молатава... "

Вызвалены ў 1955 і адноўлены ў партыі. У 1960 г. рэабілітаваны[15]. Пісаў працы па гісторыі Іспаніі, успаміны. У 1966 годзе падпісаў ліст 25 дзеячаў культуры і навукі генеральнаму сакратару ЦК КПСС Брэжневу супраць рэабілітацыі Сталіна[16].

Узнагароды[правіць | правіць зыходнік]

Сям’я[правіць | правіць зыходнік]

  • Першая жонка — Вольга Мікіцічна Ляхавецкая (народжаная Быстрыцкая), урач, (разыйшоўся ў 1915 годзе)[17].
    • Дачка — Наталля Іванаўна Майская (1908—?), інжынер-электрык[17].
  • Другая жонка — Ніна Пятроўна Высоцкая[18], народжаная Ярмолава, (разыйшоўся з ёй у канцы 1917 года)[17], член ЦК партыі эсэраў, была замужам за А. Д. Высоцкім, насіла яго прозвішча[19].
  • Трэцяя жонка — Агнія Аляксандраўна Майская (народжаная Скіпіна), народная настаўніца ў Омску, член РСДРП (б) з 1920 года[17].

Сачыненні[правіць | правіць зыходнік]

  • Майский И. М. Германия и война. — [М., 1916].
  • Майский И. М. Политическая Германия. — М., [1917].
  • Майский И. М. В мире германского профессионального движения. — Пг., 1917.
  • Майский И. М. Демократическая контрреволюция. — М.; Пг.: Госиздат, 1923. — 360 с.
  • Майский И. М. Внешняя политика РСФСР, 1917—1922. — М., 1923. — 194 с.
  • Майский И. М. Перед бурей. — М.: ГИХЛ, 1944. — 228 с.
    •  — М.: Молодая гвардия, 1945. — 248 с.
  • Майский И. М. Близко-далеко. — М.: Детгиз, 1961. — 400 с.
  • Майский И. М. Испания. 1808—1917. Архівавана 16 кастрычніка 2017. — М., 1957.
  • Майский И. М. Испанские тетради. Архівавана 4 красавіка 2017. — М.: Воениздат, 1962. — 200 с., 1 вкл.
  • Майский И. М. Воспоминания советского посла в Англии. — М.: Изд-во ин-та международных отношений, 1960. — 144 с.
  • Майский И. М. Путешествие в прошлое. Воспоминания о русской политической эмиграции в Лондоне 1912—1917 гг. — М.: Изд-во Академии наук СССР, 1960.
  • Майский И. М. Кто помогал Гитлеру. Из воспоминаний советского посла. Архівавана 4 красавіка 2017. — М.: Ин-т международных отношений, 1962. — 198 с.
  • Майский И. М. Воспоминания советского посла: В 2-х книгах. — М.: Наука, 1964. — 461+538 с.
  • Майский И. М. Б. Шоу и другие. Воспоминания. — М.: Искусство, 1967. — 200 с. + илл. на вклейках.
  • Майский И. М. Воспоминания советского дипломата. 1925—1945. Архівавана 4 красавіка 2017. — М., 1971.
  • Майский И. М. Люди. События. Факты. — М.: Наука, 1973. — 216 с.
  • Майский И. М. «В политике не приходится быть слишком разборчивым». Письмо И. М. Майского в ЦК РСДРП. 1918 г. // Исторический архив. — 1997. — № 2. — С. 62—75.

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. а б Bibliothèque nationale de France Ivan Mihajlovič Majskij // data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011.
  2. а б Ivan M. Maiski // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.
  3. а б https://www.biografiasyvidas.com/biografia/m/maiski.htm
  4. Майский Иван Михайлович // Майский Иван Михайлович / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.
  5. Аддзяленне гісторыі і філасофіі (гісторыя)
  6. Муриков Г. Шпион выбрал литературу // Литературная Россия. — 2009. — № 37 (18 сентября).
  7. И.М. Майский - В.Г. Короленко. 4 сентября 1921 г.. Документы XX века. Праверана 29 сакавіка 2016.
  8. Майский И. М. Монголия накануне революции. — М.: Изд-во Восточной литературы, 1959. — С. 5
  9. [1] с. 541
  10. It is worthy of note that Churchill, in a conversation with Stalin during a visit to Moscow in 1942, called Maisky a good diplomat. The General Secretary agreed but immediately added, He talks too much and can’t keep a still tongue in his head' アーカイブされたコピー. Архівавана з першакрыніцы 30 студзеня 2009. Праверана 23 снежня 2010..
  11. Дилкс Д. Черчилль, Иден и Сталин: штрихи к политическим портретам // Новая и новейшая история. — 2005. — № 1.
  12. Дипломатия России: от посольского приказа до наших дней. Архівавана з першакрыніцы 20 лютага 2014.
  13. Майский В. — Ляховецкий Иван Михайлович Архівавана 22 кастрычніка 2007.
  14. Бережков В. M. Как я стал переводчиком Сталина. М.: ДЭМ, 1993. Глава седьмая. — С.359
  15. Документы прошлого
  16. Пісьмы дзеячаў навукі і культуры супраць рэабілітацыі Сталіна
  17. а б в г Даведка І. М. Майскага ва Упраўленне кадраў ЦК УКП(б) пра сваю сям’ю.
  18. У дакуменце «Даведка І. М. Майскага ва Упраўленне кадраў ЦК УКП(б) пра сваю сям’ю.» не згадваецца шлюб Н. П. з А. Д. Высоцкім і яе прозвішча па першым мужы ў час замужжа з Майскім, хоць ёсць дакументы, якія гэта пацвярджаюць [2], [3]
  19. Wysocki genealogy and family history Архівавана 31 кастрычніка 2020.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]