Агарыкальныя

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Агарыкальныя
Agaricus campestris.jpg
Шампіньён звычайны (Agaricus campestris)
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Agaricales Underw., 1899

Wikispecies-logo.svg
Сістэматыка
на Віківідах
Commons-logo.svg
Выявы
на Вікісховішчы
ITIS  194402
NCBI  5338
EOL  5676
MB  90508
FW  351218

Ага́рыкальныя, агарыкавыя, пласціністыя (Agaricales) — парадак вышэйшых базідыяльных грыбоў з групы гіменаміцэтаў.

Класіфікацыя[правіць | правіць зыходнік]

Адрозніваецца 12 сямействаў, каля 8 тыс. відаў, пашыраных ва ўсіх кліматычных паясах абодвух паўшар’яў. На Беларусі 110 родаў уключаюць 1,5 тысяч відаў. Найбольшыя сямействы: агарыкальныя, ці шампіньёнавыя (Agaricaceae), і балетавыя (Boletaceae), якія вылучаюць у самастойны парадак. Сярод іншых сямействаў: аманітавыя, ці мухаморавыя (Amanitaceae), бальбітыевыя (Bolbitiaceae), гіграфоравыя (Hygrophoraceae), гнаевіковыя (Coprinaceae), макрухавыя (Gomphidiaceae), павуціннікавыя (Cortinariaceae), радоўкавыя (Tricholomataceae), энталомавыя, ці ружовапласціннікавыя (Entolomataceae), свінухавыя (Paxillaceae), страфарыевыя (Strophariaceae), сыраежкавыя (Russulaceae).

Апісанне[правіць | правіць зыходнік]

Пладовыя целы аднагадовыя, звычайна мяккамясістыя, радзей пругкія, маюць шапку і ножку (звычайна цэнтральную). Гіменафор пласціністы або трубчасты, у многіх спачатку прыкрыты прыватным пакрывалам (плеўка з рыхлага спляцення гіфаў), якое пазней разрываецца і застаецца ў выглядзе кольца на ножцы (напр., віды з роду маслякоў); у іншых развіваецца таксама і агульнае пакрывала (спачатку на ўсім пладовым целе, потым застаецца накшталт кубачка-вольвы на ножцы і як шматкі на шапцы, напр., шампіньён ядомы, грыбы з роду вальварыела). Пласцінкі могуць быць свабодныя, прымацаваныя да ножкі краем або зубцом, сыходныя па ножцы і інш. Ножка рознага колеру, кансістэнцыі і формы (цыліндрычная, патоўшчаная, звужаная, гладкая слізістая, укрытая лускавінкамі або валакністая, шчыльная, пустая і інш.), часам бакавая ці яе зусім няма (шапка сядзячая). Споры аднаклетачныя, іх памеры, форма, колер зменлівыя.

Асаблівасці біялогіі[правіць | правіць зыходнік]

Большасць агарыкальных — сапратрофы на глебе, подсціле, драўніне, мікарызаўтваральнікі (забяспечваюць водна-салявое жыўленне дрэў), радзей — паразіты на жывых дрэвах, пладовых целах інш.

Спажыванне[правіць | правіць зыходнік]

Многія (амаль 200 відаў) — каштоўныя ядомыя грыбы: баравік (Boletus), падасінавік (Leccinum aurantiacum), падбярозавік (Leccinum scabrum), маслякі (Suillus), зялёнка (Tricholoma equestre), падзялёнка (Tricholoma portentosum), шампіньён (Agaricus), рыжык (Lactarius deliciosus), вешанка звычайная (Pleurotus ostreatus), грузд (Lactarius), сыраежка (Russula) і інш. Ёсць ядавітыя: мухаморы (Amanita) (чырвоны (Amanita muscaria), жоўта-зялёны (Amanita citrina), парфіравы (Amanita porphyria), пантэрны (Amanita pantherina), бледная паганка (Amanita phalloides) і інш.), апенька несапраўдная серна-жоўтая (Hypholoma fasciculare), пабеленая і белаватая гаварушкі, валаконніцы (земляная (Inocybe geophylla), надарваная (Inocybe lacera) і Келе (Inocybe queletii)), страфарыя Гарнемана (Stropharia hornemannii) і інш.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Агарыкальныя // БЭ ў 18 т. Т. 1. Мн., 1996.