Розніца паміж версіямі "Шумер"

Jump to navigation Jump to search
24 байты дададзена ,  3 гады таму
няма тлумачэння праўкі
Старажытныя паселішчы на землях поўдня [[Месапатамія|Месапатаміі]] вядомы з VI тыс. да н.э (так званы [[Убейдскі перыяд]]. З 2-й пал. IV тыс. да н.э. вылучаецца асабіста [[шумеры|шумерскі]] этап. У сваю чаргу, ён падзяляецца на наступныя перыяды:
* Перыяд ранняга [[Урук]]а ([[3500 да н.э.|3500]] - [[3100 да н.э.|3100]] гг. да н. э.), калі адбываліся будаўніцтва [[ірыгацыя|ірыгацыйных]] сістэм і каналаў на поўдні Месапатаміі, станаўленне [[Горад-дзяржава|гарадоў-дзяржаў]], іх [[гандаль|гандлёвая]] і [[культура|культурная]] экспансія. Шумерскія артэфакты гэтага перыяда ўжо сустракаюцца ад [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]] да [[Афганістан]]а. Перыяд супадае з заканчэннем цёплага і вільготнага [[клімат]]ычнага оптымума.
* Перыяд ранніх дынастый (першая палова III тыс. да н.э.) характэрызуецца ўнутранай барацьбой ў гарадах паміж абшчынай, родава-храмавай арыстакратыяй і вярхоўным правіцелем. Найбольш важнымі гарадскімі цэнтрамі сталі Эрэду, Урук, [[Ур]], [[Лагаш]], Хафаджа, Ашнунак, [[Кіш (Шумер)|Кіш]], [[Ума]], [[Ніпур]] і інш. Узводзіліся абарончыя збудаванні, храмы ў гонар багоў, палацавыя комплексы, будаваліся новыя ірыгацыйныя сістэмы, прымаліся [[законЗакон (права)|законы]]ы. Паміж гарадамі-дзяржавамі вялася барацьба за сельскагаспадарчыя ўгоддзі і ірыгацыйныя сістэмы. Гэтаму садзейнічалі [[прырода|прыродныя]] катастрофы, што вялі да разбурэння ірыгацыйных сістэм і перасыхання каналаў. Барацьба прыводзіла да часовых узвышэнняў аднаго з гарадоў. Першасная палітычная перавага першай дынастыі Кіша перайшла да першай дынастыі Урука, а потым да першай дынастыі Ура. 3 сярэдзіны [[25 стагоддзе да н.э.|XXV]] ст. да н.э. ўсталявана гегемонія правіцеляў Лагаша. Яна была страчана пасля няўдалай спробы сацыяльных рэформ [[Уруінімгіна|Уруінімгіны]] і фактычнага паражэння ў [[2313 да н.э.|2313]] г. да н.э. ад правіцеля Умы. Аднак узвышэнне дзяржавы Ума было нядоўгім. Яна і іншыя гарады Шумера былі захоплены [[Сарган Старажытны|Сарганам Вялікім]].
* Перыяд [[Акад]]а (другая палова [[24 стагоддзе да н.э.|XXIV]] - [[22 стагоддзе да н.э.|XXII]] стст. да н.э.), калі шумерскія гарады-дзяржавы былі падпарадкаваны [[Акад]]ам. [[Акадцы]] з'яўляліся суседнім народам [[Семіты|семіцкага]] паходжання, якія падзялялі многія культурныя дасягненні шумераў. Шумер захаваў [[шумерская мова|моўную]] і культурную самастойнасць, а гарады-дзяржавы — пэўную аўтаномію. Аднак панаванне Акада прывяла да цэнтралізацыі ўлады. Важную [[рэлігія|сакральную]] ролю ў гэты перыяд адыгрываў Ніпур, што прывяло да канфлікта з Акадам. Каля [[2200 да н.э.|2200]] г. да н.э. ніпурцы звярнуліся за дапамогай да горцаў-[[гутыі|кутыяў]] і абвясцілі іх правадыра вярхоўным уладаром. Вайна паміж Акадам і кутыямі прывяла да заняпада першага, але Шумер таксама моцна пацярпеў ад ваенных дзеянняў. Каля [[2109 да н.э.|2109]] г. да н.э. кутыі былі выгнаны ўрукскім правіцелем [[Утухенгаль|Утухенгалем]].
* [[Трэцяя дынастыя Ура]] (каля [[2111 да н.э.|2111]] - [[2004 да н.э.|2004]] гг. да н.э.) — стварэнне цэнтралізаванай дзяржавы пад уладай правіцеляў Ура. Яна была пашырана на ўсю Месапатамію. Перыяд трэцяй дынастыі Ура часцяком называюць шумерскім адраджэннем. Правіцелі Ура дэкларавалі вяртанне да традыцыйных шумерскіх парадкаў, але запазычылі дэспатычную ўладу, больш уласцівую ўладарам Акада. Яны пацярпелі паражэнне ў вайне з [[Элам]]ам. Адзіная дзяржава распалася. Дамінаванне ў Месапатаміі паступова перайшло да [[Вавілон]]а, дзе ўмацавалася дынастыя [[амарэі|амарэйскага]] паходжання.
autoeditor
32 250

правак

Навігацыя