Бегемот

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Бегемот
Hippopotamus amphibius - Homosassa Springs Wildlife State Park, Florida - 2010-01-13.jpg
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Hippopotamus amphibius (Linnaeus, 1758)

Падвіды
  • Hippopotamus amphibius amphibius (Linnaeus, 1758)
  • Hippopotamus amphibius capensis Desmoulins, 1825
  • Hippopotamus amphibius kiboko Heller, 1914
  • Hippopotamus amphibius tschadensis Schwarz, 1914
  • Hippopotamus amphibius constrictus Miller 1910
Арэал
выява

  Сучасная вобласць распаўсюджання

  Былая вобласць распаўсюджання

Ахоўны статус
Status iucn3.1 VU ru.svg Знаходзяцца ва ўразлівым становішчы
Уразлівыя
IUCN 3.1 Vulnerable : 10103
Wikispecies-logo.svg
Сістэматыка
на Віківідах
Commons-logo.svg
Выявы
на ВікіСховішчы
ITIS   625024
NCBI   9833
EOL   311532

Бегемот, або гіпапатам[1] (Hippopotamus amphibius) — буйное, ўсяеднае (у асноўным траваеднае) млекакормячае з атрада парнакапытных, Падатрад свінападобных (нежвачных), сямейства бегемотавыя. Да цяперашняга часу захавалася два віды, якія належаць да гэтага сямейства. Другі, акрамя гіпапатама, від - карлікавы бегемот (Choeropsis liberiensis).

Навуковая назва з'яўляецца лацінізаванай формай грэчаскага слова ἱπποπόταμος, што азначае «рачны конь». Нягледзячы на гэтую назву, бегемот звязаны таксонаметрычным сваяцтвам не з конямі, а з кітападобнымі і, крыху больш аддалена, са свіннямі і пекары.

Слова «бегемот» мае біблейскае паходжанне.

Самка звычайнага бегемота з дзіцянём

У свеце вядома два віды бегемотаў - звычайны (часцей называецца проста бегемотам) і карлікавы (малавядомы від).

Знешні выгляд, фізіялогія[правіць | правіць зыходнік]

Знешнасць своеасаблівая, бывае цяжка ўявіць роднасць бегемота з іншымі капытнымі. Вышыне не болей за 1,5 м (вышыня карлікавага - 70-80 см), але маса дасягае 3-3,5 тон (у карлікавага - 200-250 кг). То бок вага бегемота супастаўляльная з вагай слана - з-за таго, што гіпапатам - даволі "укормлены" звер.

Тулава вельмі тоўстае, галава вялізная, шыя кароткая (знешне падаецца, быццам яна адсутлічае ў прынцыпе), морда доўгая і шырокая адначасова, пашыраецца на канцы. Вочы і вушы маленькія, прычым вочы і ноздры размешчаны на верхняў частцы галавы.

Пашча шырокая, разцы вялікія (40-50 см). Ногі кароткія і тоўстыя, сканчаюцца кароткімі пальцамі з маленькімі капытцамі. Хвост вельмі кароткі. Цела пакрытае тоўстай голай скурай шэраг колеру. Скура добра рэренеруе, раны і драпіны гояцца вельмі хутка. Глыбокіх ран нанесці немагчыма: за скурай хаваецца тоўсты тлушчавы пласт, які абараняе ўнутраныя органы.

Пот у бегемота чырвонага колеру, таму ў спякоту здаецца, быццам жывёла заліваецца крывёю.

Страваварэнне[правіць | правіць зыходнік]

Бегемот не можа паўторна пераварваць ежу, у адрозненні ад жуйных, яго страўнік мае складаную структуру - 3 камеры. Пабочным прадуктам страваварэння з'яўляецца вялікая колькасць газаў, ад якіх жывёла пазбаўляецца, шырока адкрываючы пашчу.

Арэал[правіць | правіць зыходнік]

Абодва віды жывуць у Афрыцы. Звычайны бегемот вядзецца па ўсім кантэненце, за выключэннем крайняй поўначы, арэал карлікавага абмежаваны трапічным поясам (Нігерыя, Ліберыя, Сьера-Леонэ, Гвінея). Бегемоты моцна прывязаныя да вады, таму сустракаюцца толькі па берагах рэк с няхуткай плынню і на балотах. Жывуць статкамі па 10-30 галоў (многія дарослыя самцы трымаюцца асобна).

Лад жыцця[правіць | правіць зыходнік]

Большасць часу бегемоты альбо сілкуюцца на беразе (звычайна ў цёмны час сутак), альбо адпачываюць у вадзе (днём). На беразе бегемоты павольныя і рухаюцца няспешным крокам. У месцах, дзе жывёле бываюць часта, яны пратоптваюць сцежкі, прычым глыбіня каляіны можа дасягаць палуметра. У выпадку небяспекі бегемоты бягуць да вады з хуткасцю да 40 кіламетраў у гадзіна. Калі бегемот гоніцца за чалавекам, то можа бегчы ў некалькі разоў хутчэй за сваю ахвяру. У вадзе бегемоты добра плаваюць, перабіраючы нагамі па дну. За той час, что яны могуць правесці пад вадою (3-5 хвілін, не вынырваючы) яны нават спяць у воднай тоўшчы, аўтаматычны падымаючыся на паверхню дзеля ўдыха.

Статак бегемотаў

Звычайна бегемоты флегматычныя, у статку рэдка бываюць канфлікты. Але гэта падманны спакой. Бегемот можа хутка расправіцца з ільвом, нават з кракадзілам ці чалавекам, якога прыняў за ворага. У той жа час зафіксавана шмат выпадкаў, калі бегемоты праяўлялі кранальны клопат аб антылопах і зебрах, ратучы іх ад кракадзілаў. Такія паводзіны выходзяць за межы біялагічнай мэтазгоднасці, і вучоныя досей не могуць растлумачыць іх.

Рацыён[правіць | правіць зыходнік]

Сілкуецца бегемот выключна травой. За суткі можа з'есці да 40 кг зеляніны.

Бегемот і чалавек[правіць | правіць зыходнік]

У старажытнасці[правіць | правіць зыходнік]

Паляванне афрыканскіх абарыгенаў на бегемота

Мясцовае насельніцтва не часта палявала на бегемотаў, гэта амаль не дазваляла прымітыўная зброя. Аднак ужо ў старажытным Егіпце на яго палявалі з дапамогай гарпуной, бо бегемот спустошваў палі. Сцэры паляваннях знойдзены на насценных роспісах у магільні Тутанхамона. Увасабляў "Вялікую Маці" Аменці, "падаўніцу вод". Вялізны жывот бегемота нагадваў цела цяжарнай жанчыны, таму дэман-абаронца Таўрэт (Таўрт, Таварэт, Таэрыс) "вялікая" малявалася ў выглядзе бегемота з жаночымі грудзямі, які трымаў "са-шлейф" (папірус ці амулет, якія сімвалізаваў абарону, бяспеку жанчын і дзяцей). Фігуры Таўрэт усталёўваліся на ложку дзеля бласлаўлення будучай маці. Чырвоны гіпапатам сімвалізаваў бога Сэта, а бядро чырвонага бегемота - фалітычную нагу Сэта, яго сілу, мужнасць. Нярэдка Сэта суправаджала багіня-гіпапатам. Ужо ў Старажытным Царстве існавала свята, на якое фараон забіваў белага бегемота. Пры гэтым лічылася, што фараон - гэта Гор, якія забівае Сэта. У храме Эдфу многія роспісы паказваюць, як Гор забівае грэшнікаў у абліччы бегемотаў.

У старажытных іўдзеяў Бегемот увасбаляе сілы зямлі, у супрацьвес Левіафану, што ўвасабляе сілы мора, і Зіз, што сімпалізавала сілу паветры. Кніга Іова апісвала "бегемота" як пражэрлівую пачвару, падобную да гіпапатама. Чакалася, што ў "канцы свету" ён прыйдзе як увасабленне зла.

XIX-XX стст[правіць | правіць зыходнік]

Свайго росквіту паляванне на бегемотаў дасягнула ў час каланізацыі Афрыкі. Бегемот стаў крыніцай не толькі ядомага мяса, але і цвёрдай скуры, высокакласнай косткі, якая па сваіх уласцівасцях набліжалася да слановай. У выніку арэал жыцця бегемотаў скараціўся ў дзесяткі разоў.

У няволі бегемоты жывуць у заапарках і размнажаюцца. У няволі працягласць жыцця бегемота дасягае 50 гадоў, на волі - 30-40. Сёння карлікавыя бегемоты вельмі рэдкія і знаходзяцца пад аховай.

Паводле статыстыкі, бегемот сярод усіх афрыканскіх жывёл з'яўляецца лідэрам па колькасці забітых ім людзей. Спецыяльнае даследванне зафіксавала на тэрыторыі адной толькі Кеніі 4493 інцыдэнтаў, калі бегемот праяўляў агрэсію да чалавека.

Гл.таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Напісанне Бегемот, Гіпапатам у адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах., Т.2. Мн., 1996, С.370

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Chris & Tilde Stuart: Field Guide to the Larger Mammals of Afrika. Struik, 2000, ISBN 1-86872-534-0
  • Ronald M. Nowak: Walker’s Mammals of the World. Johns Hopkins University Press, 1999 ISBN 0-8018-5789-9
  • Almuth Behrmann: Das Nilpferd in der Vorstellungswelt der Alten Ägypter, Bern 1989, ISBN 3-631-48964-1

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Бегемот (русск)