Глазма

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці

Глазма (glasma ад англ.: glass + plasma) — стан адроннага поля [1], папярэдняе пры сутыкненнях кварк-глюоннай плазме. Складаецца з каляровых токавых трубак[2]. Глазма з'яўляецца асаблівасцю тэарэтычнай мадэлі «кандэнсату каляровага шкла» (англ.: color glass condensate) — падыходу да апісання моцнага ўзаемадзеяння ва ўмовах высокіх шчыльнасцей.

Глазма ўтвараецца пры сутыкненні адронаў адзін з адным (напрыклад, пратонаў з пратонамі, іонаў з іонамі, іонаў з пратонамі). Лічыцца таксама, што ў эвалюцыі Сусвету стан глазмы папярэднічаў кварк-глюоннай плазме, якая існавала ў першыя мільённыя долі секунды адразу пасля Вялікага выбуху. Час існавання глазмы — некалькі йоктасекунд [3].

Кожнае слова тэрміна «кандэнсат каляровага шкла» адносіцца да характарыстык гіпатэтычнай глюоннай хвалі. Слова «кандэнсат» азначае высокую шчыльнасць глюонаў. Слова «каляровы» — да тыпу зарада, які нясуць кварк і глюон ў выніку моцнага ўзаемадзеяння. Слова «шкло» ж адсылае да ўласцівасцей аднайменнага матэрыялу, з якімі можна параўнаць некаторыя асаблівасці паводзін глюонаў.

У цяперашні час асноўныя дадзеныя аб паводзінах глазмы паступаюць з Вялікага адроннага калайдэра[4].

Зноскі

  1. C. Fuchs, H. Lenske, H.H. Wolter Dencity Dependent Hadron Field Theory. arxiv.org (29.06.1995). Праверана 30 лістапада 2012.
  2. И. М. Дремин, А. В. Леонидов Кварк-глюонная среда С. 1172. Успехи физических наук (Ноябрь 2010 года). doi:10.3367/UFNr.0180.201011c.1167. — УФН 180 1167–1196 (2010). Архівавана з першакрыніцы 5 красавіка 2013. Праверана 29 сакавіка 2013.
  3. Игорь Иванов Как расщепляют мгновение. Элементы.ру (29.06.2009). Архівавана з першакрыніцы 8 снежня 2012. Праверана 29 лістапада 2012.
  4. Глазма, похоже, может рождаться в столкновениях протонов и ионов (2012-11-28). Архівавана з першакрыніцы 30 снежня 2013. Праверана 30 снежня 2013.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]