Глазма

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці

Глазма (glasma ад англ.: glass + plasma) — адзін са станаў матэрыі[1]: стан адроннага поля [2], папярэдні пры сутыкненнях кварк-глюоннай плазме. Складаецца з каляровых токавых трубак[3]. Глазма з'яўляецца асаблівасцю тэарэтычнай мадэлі «кандэнсату каляровага шкла» (англ.: color glass condensate) — падыходу да апісання моцнага ўзаемадзеяння ва ўмовах высокіх шчыльнасцей.

Глазма ўтвараецца пры сутыкненні адронаў адзін з адным (напрыклад, пратонаў з пратонамі, іонаў з іонамі, іонаў з пратонамі). Лічыцца таксама, што ў эвалюцыі Сусвету стан глазмы папярэднічаў кварк-глюоннай плазме, якая існавала ў першыя мільённыя долі секунды адразу пасля Вялікага выбуху. Час існавання глазмы — некалькі йоктасекунд [4].

Кожнае слова тэрміна «кандэнсат каляровага шкла» адносіцца да характарыстык гіпатэтычнай глюоннай хвалі. Слова «кандэнсат» азначае высокую шчыльнасць глюонаў. Слова «каляровы» — да тыпу зарада, які нясуць кварк і глюон ў выніку моцнага ўзаемадзеяння. Слова «шкло» ж адсылае да ўласцівасцей аднайменнага матэрыялу, з якімі можна параўнаць некаторыя асаблівасці паводзін глюонаў.

У цяперашні час асноўныя дадзеныя аб паводзінах глазмы паступаюць з Вялікага адроннага калайдэра[5].

На 2012 год навукоўцы могуць толькі апісаць тое, што адбываецца, але не растлумачыць яго[6].

Раджу Венугопалан[7], адзін з кіраўнікоў групы Брукхейвенскай нацыянальнай лабараторыі, якая прадказала існаванне глазмы, мяркуе, што за яе ўласцівасцямі стаіць квантавая заблытанасць глюёнаў[8].

Зноскі

  1. Игорь Иванов Детектор CMS обнаружил необычные корреляции частиц. Элементы.ру (22.09.2010). Архівавана з першакрыніцы 8 снежня 2012. Праверана 29 лістапада 2012.
  2. C. Fuchs, H. Lenske, H.H. Wolter Dencity Dependent Hadron Field Theory. arxiv.org (29.06.1995). Праверана 30 лістапада 2012.
  3. И. М. Дремин, А. В. Леонидов Кварк-глюонная среда С. 1172. Успехи физических наук (Ноябрь 2010 года). doi:10.3367/UFNr.0180.201011c.1167. — УФН 180 1167–1196 (2010). Архівавана з першакрыніцы 5 красавіка 2013. Праверана 29 сакавіка 2013.
  4. Игорь Иванов Как расщепляют мгновение. Элементы.ру (29.06.2009). Архівавана з першакрыніцы 8 снежня 2012. Праверана 29 лістапада 2012.
  5. Глазма, похоже, может рождаться в столкновениях протонов и ионов (2012-11-28). Архівавана з першакрыніцы 30 снежня 2013. Праверана 30 снежня 2013.
  6. Будни ЦЕРНа: в коллайдере получили материю, из которой родилась Вселенная. Slon.ru.
  7. Raju Venugopalan - Nuclear Theory Group.
  8. Вести.Ru: На Большом адронном коллайдере, возможно, получен новый тип материи. vesti.ru.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]