Глазма

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search

Глазма (glasma ад англ.: glass + plasma[1]) — адзін са станаў матэрыі[2]: стан адроннага поля [3], папярэдні пры сутыкненнях кварк-глюоннай плазме. Лічыцца, што ў эвалюцыі Сусвету стан вачэй мы папярэднічала кварк-глюонной плазме, якая існавала ў першыя мільённыя долі секунды адразу пасля Вялікага Выбуху[4].

Глазма з'яўляецца асаблівасцю тэарэтычнай мадэлі «кандэнсату каляровага шкла» (англ.: color glass condensate) — падыходу да апісання моцнага ўзаемадзеяння ва ўмовах высокіх шчыльнасцей[5]. Складаецца з каляровых токавых трубак[6]. Таксама "кандэнсатам каляровага шкла" называецца стан матэрыі, папярэдняе глазме[7].

Апісанне[правіць | правіць зыходнік]

Глазма ўтвараецца пры сутыкненні адронаў адзін з адным (напрыклад, пратонаў з пратонамі, іонаў з іонамі, іонаў з пратонамі). Лічыцца таксама, што ў эвалюцыі Сусвету стан глазмы папярэднічаў кварк-глюоннай плазме, якая існавала ў першыя мільённыя долі секунды адразу пасля Вялікага выбуху. Час існавання глазмы — некалькі йоктасекунд [8].

Кожнае слова тэрміна «кандэнсат каляровага шкла» адносіцца да характарыстык гіпатэтычнай глюоннай хвалі. Слова «кандэнсат» азначае высокую шчыльнасць глюонаў. Слова «каляровы» — да тыпу зарада, які нясуць кварк і глюон ў выніку моцнага ўзаемадзеяння. Слова «шкло» ж адсылае да ўласцівасцей аднайменнага матэрыялу, з якімі можна параўнаць некаторыя асаблівасці паводзін глюонаў.

У цяперашні час асноўныя дадзеныя аб паводзінах глазмы паступаюць з Вялікага адроннага калайдэра[9].

На 2012 год навукоўцы могуць толькі апісаць тое, што адбываецца, але не растлумачыць яго[10].

Раджу Венугопалан[11], адзін з кіраўнікоў групы Брукхейвенскай нацыянальнай лабараторыі, якая прадказала існаванне глазмы, мяркуе, што за яе ўласцівасцямі стаіць квантавая заблытанасць глюёнаў[12].

Зноскі

  1. Элементы - новости науки: Детектор CMS обнаружил необычные корреляции частиц.
  2. Игорь Иванов Детектор CMS обнаружил необычные корреляции частиц. Элементы.ру (22 верасня 2010). Архівавана з першакрыніцы 8 снежня 2012. Праверана 29 лістапада 2012.
  3. C. Fuchs, H. Lenske, H.H. Wolter Dencity Dependent Hadron Field Theory. arxiv.org (29 чэрвеня 1995). Праверана 30 лістапада 2012.
  4. Новости NEWSru.com :: На Большом адронном коллайдере, возможно, получен новый вид материи. Архівавана з першакрыніцы 21 красавіка 2014.
  5. Появляются первые комментарии теоретиков про недавнее открытие CMS. Элементы.ру.
  6. И. М. Дремин, А. В. Леонидов Кварк-глюонная среда С. 1172. Успехи физических наук (Ноябрь 2010 года). doi:10.3367/UFNr.0180.201011c.1167. — УФН 180 1167–1196 (2010). Архівавана з першакрыніцы 5 красавіка 2013. Праверана 29 сакавіка 2013.
  7. Йоктосекунды: 2. Столкновение тяжелых ядер.
  8. Игорь Иванов Как расщепляют мгновение. Элементы.ру (29 чэрвеня 2009). Архівавана з першакрыніцы 8 снежня 2012. Праверана 29 лістапада 2012.
  9. Глазма, похоже, может рождаться в столкновениях протонов и ионов (28 лістапада 2012). Архівавана з першакрыніцы 30 снежня 2013. Праверана 30 снежня 2013.
  10. Будни ЦЕРНа: в коллайдере получили материю, из которой родилась Вселенная. Slon.ru.
  11. Raju Venugopalan - Nuclear Theory Group.
  12. Вести.Ru: На Большом адронном коллайдере, возможно, получен новый тип материи. vesti.ru.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]