Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка

Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка
	Гістарычная дзяржава
Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка
	Lietuvos Tarybų Socialistinė Respublika ; Литовская Советская Социалистическая Республика
Сцяг	Герб
	Дэвіз: ««Visų šalių proletarai, vienykitės!» ; (Пралетарыі ўсіх краін, яднайцеся!)»
	Гімн: Гімн Літоўскай ССР
< > 21 ліпеня 1940 — 11 сакавіка 1990
Сталіца	Вільня
Мова(ы)	Літоўская, руская
Афіцыйная мова	літоўская мова і руская
Грашовая адзінка	Савецкі рубель
Плошча	65,2 тыс. км²
Насельніцтва	3.689.779 (1989)
Форма кіравання	Савецкая сацыялістычная рэспубліка
	Медыяфайлы на Вікісховішчы

Літоўская Саве́цкая Сацыялісты́чная Рэспу́бліка, Літоўская ССР — адна з рэспублік Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік. Створана ў 1940 годзе. Сталіца — Вільня.

Гісторыя

Пасля падпісання 28 верасня 1939 года германа-савецкага дагавора аб дружбе, СССР пачаў ціск на Літву каб прымусіць да падпісання савецка-літоўскі дагавора аб узаемнай дапамозе. Паводле гэтага дагавора Літва атрымала каля 6880 квадратных кіламетраў тэрыторыі Віленскага краю (у тым ліку Вільню) у абмен на пяць савецкіх ваенных баз на тэрыторыі Літвы.

14—15 ліпеня 1940 года праведзены выбары ў Народны Сейм (з адзіным спісам блока «Саюз працоўнага народа Літвы»), які 21 ліпеня абвясціў утварэнне Літоўскай ССР і пастанавіў прасіць Вярхоўны Савет СССР прыняць ЛітССР у склад СССР. 3 жніўня 1940 года Вярхоўны Савет СССР задаволіў гэтую просьбу. 1—2 кастрычніка 1940 года ў Гродне адбыліся перамовы дэлегацый ЛітССР і БССР у Гродне, пасля якіх ад БССР былі адарваны і перададзены у склад ЛітССР гарады Друскенікі і Свянцяны, а таксама чыгуначная станцыя Гадуцішкі з навакольнымі вёскамі.

11 сакавіка 1990 года Вярхоўны Савет Літоўскай ССР прыняў дэкларацыю аб аднаўленні незалежнасці Літвы і ў сувязі з гэтым змяніў назву «Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка» на «Літоўская Рэспубліка». 6 верасня 1991 года незалежнасць Літвы прызнаў Дзяржаўны Савет СССР.

Дзяржаўныя сімвалы

Герб ЛітССР уяўляў сабой выяву залатога сярпа і молата на чырвоным фоне, якія асвятляліся залатымі прамянямі ўзыходзячага сонца. Гэтыя сімвалы былі акружаныя вянком з каласоў пшаніцы (справа) і галінак дуба (злева), пераплеценых чырвонымі стужкамі. На стужках былі надпісы: злева — «Visų šalių proletarai, vienykitės!» (з літоўскай: «Пралетарыі ўсіх краін, яднайцеся!»), унізе — «LTSR» (скарочана ад Lietuvos Tarybų Socialistinė Respublika). У верхняй частцы герба знаходзілася пяціканцовая чырвоная зорка — сімвал камунізму. Каларыстыка (чырвоны, залаты) і ўсе элементы былі тыповымі для савецкай геральдыкі і сімвалізавалі сацыялістычны лад, саюз рабочых і сялян, святло камуністычнай будучыні.

Сцяг 1940 года ўяўляў сабой чырвонае палотнішча з залатым сярпом і молатам у верхнім левым куце і залатымі літарамі «LTSR» пад імі. У 1953 годзе сцяг быў зменены. Новы варыянт застаўся чырвоным, але да яго была дададзена белая (у ніжняй частцы) і зялёная (пасярэдзіне) гарызантальныя палосы. У верхнім левым куце на чырвоным фоне засталіся серп і молат, а над імі — чырвоная пяціканцовая зорка, аблямаваная залатым. Чырвоны колер сімвалізаваў рэвалюцыю, белы — традыцыйны для Літвы (паходжанне ад белага вершніка), зялёны — прыроду і багацце краіны. Такім чынам, у сцяг былі ўведзены нацыянальныя колеры (белы і зялёны), але ў спалучэнні з абавязковымі савецкімі сімваламі.

Гімн быў прыняты ў 1950 годзе. Музыку да яго напісаў вядомы літоўскі кампазітар Баляславас Дварэнаса, а словы — літоўскі паэт Антанас Венцлава. Гімн, як і гімны іншых савецкіх рэспублік, праслаўляў Камуністычную партыю, Леніна, савецкую радзіму, сацыялістычную працу і брацтва народаў СССР. Пасля 1990 года, калі Літва аднавіла незалежнасць, гімн Літоўскай ССР быў адменены. У якасці дзяржаўнага гімну сучаснай Літвы зноў стаў выкарыстоўвацца гімн «Tautiška giesmė» (з літоўскай: «Нацыянальная песня»), створаны Вінцасам Кудзіркай яшчэ ў XIX стагоддзі.

Кіраўнікі

Кіраўнікі партыйнага апарату (Першыя сакратары ЦК КП Літвы)

Адміністрацыйны падзел

Асноўнай адзінкай сярэдняга ўзроўню былі раёны (літ.: rajonas). Іх колькасць пасля шэрагу аб’яднанняў склала 44. Асобна ад раёнаў існавалі гарады рэспубліканскага падпарадкавання — найбуйнейшыя цэнтры, якія падпарадкоўваліся непасрэдна ўраду Літоўскай ССР. Такіх гарадоў было 7: Вільня, Коўна, Клайпеда, Шаўлі, Панявеж, Аліта, Уцяна. Ніжэйшымі адзінкамі былі гарады раённага падпарадкавання, пасёлкі гарадскога тыпу і сельсаветы (літ.: apylinkė).

Насельніцтва

У 1975 годзе колькасць насельніцтва дасягнула 3290 тыс. чал.; на 1 студзеня 1976 — 3315 тыс. чал., па апошнім усесаюзным перапісе насельніцтва — 3.689.779 (1989).

Паводле перапісу 1970 года 80,1 % складалі літоўцы (2507 тыс.), 8,6 % — рускія (268 тыс.), 7,7 % — палякі (240 тыс.), 1,5 % — беларусы (45 тыс.), 0,8 % — украінцы; пражывалі таксама латышы, татары, яўрэі і прадстаўнікі іншых нацыянальнасцей.

Правядзенне калектывізацыі і індустрыялізацыі змяніла суадносіны гарадскога і сельскага насельніцтва: у 1959 годзе доля сельскага насельніцтва складала 61,4 %, у 1970 — 49,8 %. У пачатку 1974 года ў гарадах пражывала на 329 тыс. чалавек больш, чым у сельскай мясцовасці. Жанчыны складалі 53 %, мужчыны — 47 % насельніцтва.

Спасылкі

На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка