Міхаэль Эндэ

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Міхаэль Андрэас Гельмут Эндэ
ням.: Michael Andreas Helmuth Ende
Sculpture Momo Ulrike Enders Michael-Ende-Platz Hanover Germany.jpg
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння: 12 лістапада 1929(1929-11-12)[1][2][…]
Месца нараджэння:
Дата смерці: 28 жніўня 1995(1995-08-28)[1][2][…] (65 гадоў) ці 29 жніўня 1995(1995-08-29)[6] (65 гадоў)
Месца смерці:
Пахаванне:
Грамадзянства:
Бацька: Edgar Ende[d][5]
Жонка: Mariko Satō[d] і Ingeborg Hoffmann[d]
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці: пісьменнік, дзіцячы пісьменнік, сцэнарыст, пісьменнік-фантаст, аўтар
Валодае мовамі: нямецкая[2]
Мова твораў: нямецкая
Узнагароды:
Подпіс: Michael-Ende-Unterschrift.png
michaelende.com
Творы на сайце Lib.ru
Commons-logo.svg Выявы на Вікісховішчы

Міхаэль Андрэас Гельмут Эндэ (ням.: Michael Andreas Helmuth Ende; 12 лістапада 1929, Гарміш-Партэнкірхен — 28 жніўня 1995, Фільдэрштат-Банландэн) — нямецкі дзіцячы пісьменнік. Творы адрозніваюцца філасофскай накіраванасцю і адрасаваны шырокім колам чытачоў, у тым ліку па-за межамі дзіцячай аўдыторыі. Аўтар сусветнавядомых «Бясконцай гісторыі», «Джыма Гузіка і Лукаса-машыніста», «Момо», па якіх сёння зняты фільмы, поўнаметражныя мультфільмы, мультсерыялы.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся 2 лістапада 1929 г. у мястэчку Гарміш, у Германіі, у сям'і мастака-сюррэаліста Эдгара Эндэ. Пазней карціны бацькі натхнялі пісьменніка. У 1935 г. нацысцкі ўрад абвясціў працы многіх таленавітых мастакоў, у тым ліку Эдгара Эндэ, «Дэгенератыўным мастацтвам». Сям'я цярпела ад беднасці. Бацька і маці часта спрачаліся.

У школе Міхаэль Эндэ вучыўся дрэнна, нават застаўся на другі год. Ён пазнаёміўся з Матыясам Мікалаем, сынам гандляра кнігамі, ад якога пераняў зацікаўленасць да мастацтва і нават пачаў пісаць вершы.

У 1945 г. 16-гадовага Эндэ прызвалі ў нямецкую армію. Па адной з версій, яго так і не накіравалі на фронт па наступнай прычыне. Калі афіцэр СС спытаў яго, кім ён жадае зрабіцца, Эндэ адказаў: «Святаром». Афіцэр зморшчыўся і пайшоў прэч.

Пасля вайны пачынае жыць незалежна ад сям'і. У 1949 г. інтарэс да мастацтва прыводзіць Эндэ ў мюнхенскую школу Falkenberg. Вывучыўшыся на акцёра, ён атрымлівае ў 1951 г. дыплом і працуе ў тэатры ў Рэндсбургу (Шлезвіг-Гальштэйн). Пазней пакідае тэатр каб аддацца заняткам літаратурай.

У 1953 г. сям'я Эндэ распадаецца: бацька пакідае маці дзеля маладой студэнткі з мастацкага факультэта. Маці няўдала спрабуе скончыць жыццё самагубствам.

У 1960 г. Эндэ выдае свой першы буйны твор — дзіцячую аповесць «Джым Гузік і Лукас-машыніст», за якім быў працяг — «Джым Гузік і Чортавы Тузін». На самой справе гэта была адна аповесць, але з-за вялікіх памераў пісьменніку прапанавалі падзяліць яе на 2 часткі. Кнігі пра негрыцянскага хлопчыка Джыма Гузіка і яго сябра — бывалага вандроўніка Лукаса — прадаваліся дрэнна, але атрымалі Нямецкую прэмію дзіцячых кніг. Сёння лічацца класікай дзіцячай літаратуры.

У 1973 г. выходзіць кніга «Мома» — фармальна дзіцячая аповесць, а па сутнасці філасоўская прытча-алегорыя аб сэнсе чалавечага жыцця.

У 1979 г. была выдадзена «Бясконцая гісторыя» — найбольш знакаміты твор Міхаэль Эндэ, а ў 1984 г. — «Люстэрка ў люстэрку», які зрабіўся свайго роду прымірэннем паміж Міхаэлем Эндэ і яго бацькам. У 1989 г. выходзіць аповесць-казка «Чароўны напой», прысвечаны сучасным экалагічным праблемам. У 1992 г. быў выдадзены зборнік твораў «Турма свабоды». На той час Міхаэль Эндэ ўжо хворы на рак страўніка.

Памёр у 1995 годзе, ва ўзросце 65 гадоў.

Пры жыцці Міхаэля Эндэ былі экранізаваныя «Момо» і «Бясконцая гісторыя», а таксама «Джым Гузік і Лукас-машыніст» (мінісерыялы 1961, 1976 гг.). Усе 3 фільмы, знятыя па «Бясконцай гісторыі», выклікалі абурэнне пісьменніка. Пасля яго смерці рэжысёр Бруна Б'янкі зняў мультсерыял «Вуншпунш» па кнізе «Чароўны напой» — аб прыгодах ката Мяўрыцыа і ворана Якаба, якія змагаюцца са сваімі гаспадарамі — чараўніком Бубонікам і ведзьмай Тыраніяй. Пазней Бруна Б'янкі здымае і мультсерыял «Джым Батан» па кнігах пра негрыцянскага хлопчыка Джыма Гузіка.

Асноўныя творы[правіць | правіць зыходнік]

  • Фокуснік (Der Gaukler) — зборнік вершаў, 1947
  • Султан ростам з два (Sultan hoch zwei) — тэатральная п'еса, не апублікаваная, 1950
  • Брыдкія (Die Hässlichen) — п'еса, не апублікаваная, 1955
  • Півоневы ліхтар (Die Päonienlaterne) — японская гісторыя пра духаў, радыёп'еса, не апублікаваная; 1959
  • Джык Гузік і Лукас-машыніст (1960)
  • Момо (1973)
  • Бясконцая гісторыя (1979)
  • Люстэрка ў люстэрку (1984)
  • Чароўны напой (1989)
  • Турма свабоды (1992)

Экранізацыі[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #118530259 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 9 красавіка 2014.
  2. 2,0 2,1 2,2 data.bnf.fr: платформа адкрытых дадзеных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.
  3. 3,0 3,1 Michael Ende // Internet Speculative Fiction Database — 1995. Праверана 9 кастрычніка 2017.
  4. http://www.debate.org/reference/michael-ende
  5. 5,0 5,1 http://www.telegraph.co.uk/books/authors/the-neverending-story-celebrated-with-a-google-doodle/
  6. Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000 Праверана 29 жніўня 2019.
  7. http://web.archive.org/web/20170324033124/http://jeugdliteratuur.org/auteurs/michael-ende

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]