Сядзібна-паркавы комплекс Свяцкіх (Полымя)

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Сядзібна-паркавы комплекс
Сядзіба «Беліца»
Рэшткі сядзібнага дома ў 2012 годзе
Рэшткі сядзібнага дома ў 2012 годзе
54°41′07,84″ пн. ш. 29°37′01,42″ у. д.HGЯO
Краіна Беларусь
Аграгарадок Полымя
Архітэктурны стыль неакласіцызм[1]
Аўтар праекта У. Мічкоўскі[1]
Будаўніцтва 1909—1911[1]
Будынкі:
рэшткі парка • рэшткі сядзібнага дома
Статус Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 212Г000750шыфр 212Г000750

Сядзіба «Беліца» (Віцебская вобласць)
Сядзіба «Беліца»
Сядзіба «Беліца»

Сядзібна-паркавы комплекс Свяцкіх — часткова захаваны помнік сядзібна-паркавай архітэктуры ў аграгарадку Полымя Сенненскага раёна, пабудаваны ў 1909—1911 гадах[1].

Сядзіба ў Старой Беліцы, пабудаваная ў пачатку XIX стагоддзя і перабудаваная Каралем Свяцкім у пачатку XX стагоддзя, з'яўляецца помнікам архітэктуры позняга класіцызму.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Сядзібны дом Свяцкіх. Здымак да 1914 года.

Свяцкія пабудавалі, верагодна, у пачатку XIX стагоддзя, цагляны, у стылі класіцызму палац, які пазней быў рэканструяваны і мадэрнізаваны.

У 1909—1911 гадах Караль Свяцкі дабудаваў да левага крыла палаца васьмікутную вежу. З імем гэтага прадстаўніка старадаўняга роду звязаная легенда аб скарбе Напалеона: нібы Караль знайшоў золата і каштоўнасці агульнай вагай амаль 800 пудоў, якія, пакідаючы Маскву, французскі імператар утапіў у Стаялым або, як яго яшчэ завуць, Семлеўскім возеры.

У дваранскім гняздзе Свяцкіх у 19031904 гадах працаваў прыганятым і пачаў сваю творчую дзейнасць Іван Луцэвіч — будучы класік беларускай літаратуры Янка Купала. Напярэдадні 90-годдзя са дня нараджэння паэта на будынку сядзібы была ўсталяваная мемарыяльная дошка.

Пасля кастрычніцкай рэвалюцыі ў палацы месцілася сельскагаспадарчая школа, падчас Другой сусветнай вайны немцы выкарыстоўвалі палац у якасці казармы. Пасля вайны тут была школа, дом культуры, бібліятэка. А ў гаспадарчых пабудовах сядзібы быў спіртзавод саўгаса «Полымя».

У 1976 годзе сядзіба ў Старой Беліцы была прынятая пад дзяржаўную абарону — выканкам Віцебскага абласнага савету дэпутатаў улучыў яе ў «Збор помнікаў БССР. Віцебская вобласць». Кіраўніцтва саўгасу «Полымя» выступіла з ініцыятывай правесці рэканструкцыю помніка архітэктуры, у якім жыў знакаміты паэт. Але з-за адсутнасці фінансавых сродкаў рамонт будынка ажыццёўлены не быў, а мемарыяльную дошку са згадваннем імя Янкі Купалы з будынка сядзібы знялі і змясцілі на захоўванне ў мясцовы сельсавет.

У цяперашні час амаль усе будынкі ў руінах.

29 сакавіка 2009 года паміж Сенненскім райвыканкамам і замежным таварыствам з абмежаванай адказнасцю «БелФ'ючэрс» (Латвія) быў падпісаны пратакол аб намерах адрадзіць сядзібна-паркавы комплекс дваран Свяцкіх і стварыць там культурна-дзелавы цэнтар. Ад адной з некалі найпрыгажэйшых у Беларусі сядзіб захаваліся толькі разваліны сядзібнага дома з васьмікутнай вежай і зарослы, часткова высечаны парк. Плануецца, што былая сядзіба будзе адноўленая з максімальным набліжэннем да арыгіналу. На месцы цяперашніх руін з'явіцца сучасны культурна-дзелавы цэнтр з гасцінічным комплексам і зонай адпачынку — кафэ, саўнай, паляўнічай хаткай. Вышукальніцкія працы павінны былі пачацца ў красавіку, адмыслоўцы Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта павінны правесці ацэнку тэхнічнага стану захаваных частак сядзібы для азначэння аб'ёму будаўнічых прац і выдаткаў на рэканструкцыю. Затым да працы прыступяць латвійскія архітэктары[2].

Архітэктура[правіць | правіць зыходнік]

Рэшткі сядзібнага дома і парка

Паводле першапачатковага плану гэта быў сіметрычны, аднапавярховы будынак, пабудаваны ў плане як падоўжаны прамавугольнік, з высокімі, светлымі паверхамі. Толькі ў цэнтральнай частцы, акцэнтаваны рызалітам, быў двухпавярховы. Фасадам у рызаліце быў порцік з чатырма паўкруглымі тасканскімі калонамі. Над уваходам была ўвянчаны трохкутным шчытом з картушам уладальнікаў. З боку саду цэнтральны рызаліт меў паўкруглую форму.

У 1909—1911 гадах Караль Свяцкі дабудаваў для левага крыла палаца васьмікутную вежу, спраектаваную познаньскім архітэктарам Уладзіславам Мічкоўскім. На першым паверсе вежы быў прасторны ванны пакой, на першым паверсе — вялікая скульптурная майстэрня Станіслава, сына Караля. Кожная цагліна збудаванай Каралем часткі была пазначана яго манаграмай («KS»).

Інтэр'ер[правіць | правіць зыходнік]

Арганізацыя інтэр'еру палаца была першапачаткова двухсекцыйнай, пазней стала нерэгулярны. У агульнай складанасці было 18 памяшканняў рознага памеру.

Сярод калекцый, якія знаходзіліся ў палацы было некалькі каштоўных карцін, у тым ліку пэндзля Валянціна Ваньковіча (стрыечнага дзеда Караля) (карціна, што паказвае Напалеона, які глядзіць на пажар Масквы, ацалела і цяпер знаходзіцца ў калекцыі Нацыянальнага Музея ў Варшаве), Леана Вычулкоўскага(руск.) бел., Рамана Швайніцкага(польск.) бел., Уладзіслава Маеўскага і Артура Бартэльса. Бібліятэка налічвала 3 тысячы тамоў.

Парк[правіць | правіць зыходнік]

Невялікі парк меў характар ландшафтнага сада, закрытага квадратам ліпавых алей, па старапольскім узоры. Па абодва бакі палаца былі вялікія газоны.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Лазука Б.А. Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя // Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя. — Беларусь, 2011. — С. 355. — 430 с. — ISBN 978-985-01-0880-7.
  2. Латвийский инвестор хочет возродить дворянскую усадьбу в Сенненском районе(руск.) 

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]