Свабода

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Свабода
Базавыя паняцці
Свабода волі

Пазітыўная свабода
Негатыўная свабода
Правы чалавека

Гвалт · Цэнзура
Свабода паводле тэм
Палітычная

Асабістая
Акадэмічная
Эканамічная


Сходаў · Асацыяцый
Перамяшчэння
Масавай інфармацыі
Рэлігіі і веравання
Слова і выказвання
Інфармацыі
Сумлення · Творчасці

Свядомасці · Цела
Рэйтынгі
Эканамічнай свабоды
Cвободы словы
Дэмакратыя
Каштоўнасці
Законнасць · Роўнасць

Свабода · Правы чалавека
Права на самавызначэнне

Кансэнсус · Плюралізм
Тэорыя
Тэорыя дэмакратыі
Разнавіднасці
Афінская

Буржуазная
Імітацыйная
Кансацыянальная
Ліберальная
Мажарытарная
Парламенцкая
Плебісцытарная
Прадстаўнічая
Пратэкціўная
Прамая
Сацыялістычная
Сацыяльная
Суверэнная
Хрысціянская

Электронная

Свабо́да — у абсалютным сэнсе, напрамак падзей такім чынам, што воля кожнай дзейснай асобы ў гэтых падзеях не падвергнулася гвалту з боку волі іншых.

Свабода — у самім агульным сэнсе, наяўнасць магчымасці выбару, варыянтаў зыходу падзеі. Адсутнасць выбару, варыянтаў сыходу падзеі раўнасільна адсутнасці волі.

Свабода ёсць адзін з відаў праявы выпадковасці, накіроўванае свабодай волі (усвядомленая свабода) або стахастычным законам (непрадказальнасць сыходу падзеі, неўсвядомленая свабода). У гэтым сэнсе, паняцце «свабода» процілегла паняццю «неабходнасць».

У этыцы «свабода» звязаная з наяўнасцю свабоднай волі чалавека. Свабода волі накладае на чалавека адказнасць і абавязвае ў заслугу яго слова і ўчынкі. Учынак лічыцца маральным толькі ў тым выпадку, калі ён здзяйсняецца свабоднай воляй, з'яўляецца вольным волевыяўленнем суб'екта. У гэтым сэнсе этыка накіраваная на ўсведамленне чалавекам сваёй волі і звязанай з ёй адказнасцю.

У праве свабода звязаная не проста з адказнасцю суб'екта за свае дзеі, якая разумее яго свабоду волі, але і з мерай адказнасці — ступені наяўнасці свядомасці або непрытомнасці ўчынку. Выпрацоўка гэтай меры адказнасці за дзею выклікана патрабаваннем справядлівасці, справядлівай адплаты — меры пакарання.

У праве — замацаваная ў канстытуцыі або іншым заканадаўчым акце магчымасць вызначаных паводзін чалавека (напрыклад, свабода слова, свабода веравызнання і г. д.). Катэгорыя «свабода» блізкая да паняцця «права» ў суб'ектыўным сэнсе, аднак апошняе мяркуе наяўнасць больш або меней выразнага юрыдычнага механізму для рэалізацыі і звычайна карэспандуючага абавязку дзяржавы або іншага суб'екта здзейсніць якое-небудзь дзеянне (напрыклад, падаць працу ў выпадку права на працу). Наадварот, юрыдычная свабода ня мае выразнага механізму рэалізацыі, ёй карэспандуе абавязак устрымлівацца ад здзяйснення якіх-небудзь парушаючых дадзеную свабоду дзеянняў.[1]

Свабода — сродак для дасягнення мэты і сэнсу жыцця чалавека. У язычнікаў ідэалы свабоды паслужылі асновай стварэння дэмакратычнага грамадства, класічным прыкладам якога сталі Афіны ў Старажытнай Грэцыі. У апошнія стагоддзі да гэтых ідэалаў вярнулася і сучаснае грамадства.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Крыніцы[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Большой юридический словарь Под ред. А. Я. Сухарева, В. Е. Крутских. М., 2007, ISBN 978-5-16-002606-0

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]