Гайцюнішкі

Вёска Гайцюнішкі Дом-крэпасць Нонхартаў Краіна Беларусь Вобласць Гродзенская Раён Воранаўскі Сельсавет Канвелішскі Каардынаты 54°15′07″ пн. ш. 25°26′00″ у. д. Першая згадка 1512 Насельніцтва ▲288 чал. (2009) Часавы пояс UTC+3 Тэлефонны код +375 1594 Аўтамабільны код 4 Гайцюнішкі Гайцюнішкі

Гайцюнішкі на Вікісховішчы

Гайцюні́шкі (трансліт.: Hajciuniški, руск.: Гайтюнишки) — вёска ў Воранаўскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Канвелішскага сельсавета.

Геаграфія

Знаходзіцца за 18 км на паўночны ўсход ад Воранава, 6 км ад чыгуначнай станцыі Беняконі.

На рацэ Жыжма каля вёскі Гайцюнішкі створана сажалка. На паўднёвым захадзе ад вёскі ў Жыжму ўпадае рака Войшалка.

Назва

Назва паселішча згаданая ў 1567 г.: "...з ыменья своего Кгойтенишокъ въ повете Лидскомъ". Ранейшая форма аднаўляецца як Gaiteniškės.

Гісторыя

Вядомыя з XVI стагоддзя, паводле інвентара 1565 года маёнтак належаў Рымшам і складаўся з двара і гаспадарчых пабудоў. У двор уваходзілі тры жылых дома, стайні і гароды. Гаспадарчыя пабудовы, агароджаныя дылямі, мелі двое весніц (варот).

У XVII стагоддзі Гайцюнішкі належаць Нонхартам. Нявядома адкуль гэты род паходзіў і як па сапраўднаму гучала прозвішча. Іх лічылі курляндскай шляхтай, таму што іх прозвішча выглядала як курляндскае. Два родных брата, Пётр і Станіслаў Нонхарты, за вялікія заслугі перад краінай у часе ваенных дзеяняў з Масквой і шведамі, у 1590 годзе атрымалі пацвярджэнне сваяго дваранства, якое яны мелі раней ад імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі. Быў таксама падтверджаны іх герб: «Срэбны якар на чырвоным полі».

Пётр Нонхарт, ажаніўшыся з пратэстанткай Падбярэзскай, займеў пасады віленскага гараднічага і будаўнічага. Як высокакваліфікаваны прафесіянал, быў адпаведна ацанёны і атрымаў Гайцюнішкі. Верагодна, што адзіная дачка Пятра, Сузана, выйшла замуж за Юрыя Храптовіча (1586—1650), ваяводу навагародскага, і перадала яму ў пасаг Гайцюнішкі. Пасля Юрыя, Гайцюнішкі атрымаў у спадчыну яго старэйшы сын Адам Храптовіч, жанаты з Альжбетай Ісайкоўскай.

Пасля Храптовічаў гэтая маёмасць дасталася Шротэрам герба «Любіч», шляхце інфляндскага паходжання, і калі Гайцюнішкі дасталіся Путкамерам. Хутчэй за ўсё гэта быў пасаг Дароты Шротэр, другой жонкі Ваўжынца Путкамера, стольніка інфлянцкага. На пачатку XIX стагоддзя, а можа і раней Гайцюнішкі ўжо былі маёмасцю фон дэр Остэн-Сакенаў. Вераніка Остэн-Сакен, якая выйшла замуж у 1830 годзе за Адама Рымшу герба «Газдава», атрымала маёмасць як свой пасаг. Пасля Веранікі і Адама, усё гэта атрымала ў спадчыну іхняя дачка Алена, жонка Рамуальда Рымшы. Перадапошнім уладальнікам Гайцюнішак быў сын Алены і Рамуальда — Эдвард Рымша (1863—1937), жанаты з Янінай Лавенецкай. Апошнімі ўладальніцамі маёнтка былі яго дзве дачкі: Алена (нарадзілася 19.02.1911 г., была замужам за Янам Гаштаўт-Ажынскім) і Соф'я (нарадзілася 23.06.1913 г., жонка Напалеона Сянкевіча).

Насельніцтва

Год Колькасць 1999 252 2009 288

Славутасці

• Дом-крэпасць Нонхартаў (1613)
• Капліца-пахавальня (1633)
• Парк (XIX ст.)

Галерэя

• Гайцюнішкі на старых здымках
• 
  Дом-крэпасць, 1911
• 
  Дом-крэпасць, 1915
• 
  Капліца-пахавальня, 1930-я
• 
  Капліца-пахавальня, 1934

Літаратура

• Лаўрэш Л. Гайцюнішкі // Наша Слова, № 726. 
• Лаўрэш Л. Страчаная цывілізацыя: Гайцюнішкі і суседнія Падварышкі // Новы Замак. 2025. № 14. С. 198–213.
  • Энцыклапэдыя Гісторыі Беларусі. Мінск. 1994 °C.452
  • Zenon Skuza, Krystyna Wojda. Szlakiem Adama Mickiewicza po Białorusi. Warszawa, 1997. S.37-40.
  • «Ziemia Lidzka» 1998 № 30-31. S. 21-22.
  • Якимович Ю. И. Зодчество Белоруссии XVI — середина XVII в. Минск, 1991. C. 77.

Спасылкі

• radzima.org