Гільда Прамудры

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Гільда Прамудры
фр.: Gildas le Sage
Партрэт
Род дзейнасці гісторык, пісьменнік
Дата нараджэння 500[1]
Месца нараджэння
Дата смерці 29 студзеня 570(0570-01-29)
Месца смерці
Дзеці Allgo[d] і Saint Eigrad[d]
Commons-logo.svg Гільда Прамудры на Вікісховішчы

Гі́льда Прамудры, часам Гі́льдас (лац.: Gildas Sapiens, стар.-ірл. Gillas, брэт.: Gweltas; памёр каля 569/570) — брытанскі святы, памяць 29 студзеня.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

У першую чаргу Гільда вядомы сваім сачыненнем «Пра пагібель Брытаніі» (De Excidio Britanniae). «Пра пагібель Брытаніі» — гэта вялікі ліст-пропаведзь на лацінскай мове ў 110 главах. У ім аўтар аналізуе прычыны маральнага заняпаду сваіх сучаснікаў: главы 3-25 змяшчаюць кароткі нарыс гісторыі Брытаніі ў IVI стагоддзях нашай эры і з'яўляюцца ўнікальнай гістарычнай крыніцай, асабліва ў тым, што тычыцца гісторыі заваявання ўсходу Брытаніі англасаксамі. Выкарыстоўваючы вялікія цытаты са Старога і Новага Запаветаў, перш за ўсё з кніг прарока Ісаі і Ераміі, а таксама з пасланняў апостала Паўла, Гільда паказвае, што свецкія і духоўныя ўлады брытаў не адказваюць евангельскім ідэалам. Гільда таксама згадвае «нешматлікіх» верных сыноў царквы і з хвалой адклікаецца пра манаскі рух, які зараджаецца ў яго эпоху.

Мяркуючы па гэтай кнізе, Гільда атрымаў бліскучую адукацыю, быў знаёмы з творамі Вергілія, Авідзія, і царкоўных пісьменнікаў: Касіяна, Ераніма. Заклік да маральнага адраджэння, які змяшчаўся ў «Пра пагібель Брытаніі», аказаў вялікі ўплыў на сучаснае Гільду грамадства, прычым не толькі на брытаў у самой Брытаніі і Брэтані, але і на ірландцаў: каля 600 года Святы Калумбан у пасланні да Папы Рыгора Вялікага спасылаўся на Гільду, як на аўтарытэт па пытаннях царкоўнай дысцыпліны. Да нас таксама дайшлі ўрыўкі з пасланняў Гільды, якія змяшчаліся ў корпусе ірландскага кананічнага права; яны прысвечаны пытанням манаскай дысцыпліны. Акрамя таго, Гільдзе прыпісваецца «Пенітэнцыялій», дзе ўсталяваны правілы пакаяння, галоўным чынам таксама для манахаў. «Лорыка» — малітва-абярэг, сачыненне якой прыпісваецца Гільду, насамрэч з'яўляецца пазнейшым ірландскім творам. Хутчэй за ўсё, на момант напісання «Пра пагібель Брытаніі» Гільда з'яўляўся дыяканам; у напісаным каля 800 года ірландскім мартыралогу — «Календары Энгуса», ён успамінаецца як біскуп, аднак дзе менавіта магла знаходзіцца яго дыяцэзія, незразумела. Паводле валійскай традыцыі, Гільда быў жанатым чалавекам, і яго сыны Гвінак і Нуітан прызнаны ва Уэльсе мясцовашанаванымі святымі. Акрамя таго, у генеалогіях згадваюцца і яго ўнукі (Увелі і Філі), таксама святыя.

Захаваліся тры жыціі Гільды, складзеных у Брэтані і Уэльсе. Усе яны створаны не раней за XIXII стагоддзі і іх дакладнасць выклікае сумнеў. Паводле звестках гэтых жыціяў, Гільда быў сынам пікцкага князя па імі Кау, атрымаў адукацыю на поўдні Уэльса, у школе святога Ільтуда, пасля прапаведаваў у Шатландыі і Ірландыі, дзе змагаўся з рознымі ерасямі і язычніцтвам, здзейсніў паломніцтва ў Рым і Равену. Паводле Першага, брэтонскага жыція, Гільда асеў у Брэтані, дзе заснаваў абацтва Руі (Saint-Gildas-de-Rhuys). Паводле другога, Гільда сканаў у Гластанберы на поўдні Вялікабрытаніі, дзе і быў пахаваны.

Выданні[правіць | правіць зыходнік]

Асноўныя выданні[правіць | правіць зыходнік]

  • Gildae de Excidio Britanniae, fragmenta, liber de paenitentia, accidit et Lorica Gildae/Ed. H. Williams. London, 1899—1901 (Cymmrodorion Record Series, № 3). [1]
  • Gildae Sapientis De excidio et conquestu Britanniae ac flebili castigatione in reges principes et sacerdotes // MGH AA XIII (Chronica minora, vol, III fasc. 1), Berolini, 1898, repr. 1961.
  • Gildas. The Ruin of Britain and other works. Ed. and transl. by M. Winterbottom. (History from the Sources. Gen. ed. J. Morris, 7). London, Chichester, 1978.

Зноскі

  1. (unspecified title) Праверана 20 кастрычніка 2020.
  2. http://sscrmnl.edu.ph/st-gildas-the-wise/
  3. http://www.earlybritishkingdoms.com/kids/gildas.html

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Чехонадская Н. Ю. 2001: Святой Гильда и падение Римской Британии: Авт. дисс… к.и.н. М.
  • Brooks D. A. Gildas’ De Excidio. Its revolutionary meaning and purpose // Studia Celtica. Vol. XVIII/XIX. 1983—1984. P. 1-10.
  • Cameron A. F. Saint Gildas and Scyld Scefing // Neuphilologische Mitteilungen. Bd. LXX (2). 1969. P. 240—246.
  • Chadwick O. Gildas and the monastic order // Journal of Theological Studies. New Ser. Vol. V. 1954. P. 78-80.
  • Gildas: New approaches / Ed. M. Lapidge, D. Dumville. Woodbridge, 1984 (Studies in Celtic History, V).
  • Kerlouégan F. Le De Excidio Britanniae de Gildas: Les destinées de la culture latine dans l'Ile de Bretagne au VIe siècle. Paris, 1987.
  • Lot F. De la valeur historique du De excidio et conquestu Britanniae de Gildas // Medieval studies in memory of G. Schoepperle-Loomis. Paris, 1927. P. 3-38
  • O'Sullivan T. D. The De Excidio of Gildas. Its authenticity and date. Leiden, 1978
  • Stevens C. E. Gildas Sapiens // English Historical Review. Vol. 56. 1941. № 223. July. P. 353—373.
  • Thompson E. A. Gildas and the history of Britain //Britannia. Vol. 10. 1979. P. 203—206; Vol. 11. 1980. P. 344.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]