Дзяржынская (гара)
 | |
| Вышыня | 345 м |
|---|---|
| Размяшчэнне | Мінскае ўзвышша |
| Каардынаты | 53°51′ пн. ш. 27°04′ у. д.HGЯO |
  Дзяржынская гара | |
Дзяржы́нская гара́ (трансліт.: Dziaržynskaja hara, з 1958) або Скі́рмантава гара́[1], таксама Свята́я гара́[2][1] — найвышэйшы пункт Мінскага ўзвышша і Беларусі, месціцца каля вёскі Скірмантава Дзяржынскага раёна, за 20 км на поўнач ад Дзяржынска, за 30 км на паўднёвы захад ад Мінска.
Вышыня над узроўнем мора складае 345 м. Над узроўнем бліжэйшых рэк пагорак узвышаецца на 40—50 м.
Гара складзена з марэны сожскага зледзянення, укрыта лёсападобнымі пародамі (суглінкамі і супескамі), сфарміраванымі ў час апошняга, паазерскага зледзянення. Мае выгляд буйнога пакатага ўзвышэння. Паўднёва-заходнія схілы больш выразныя, стромкасцю да 5°, пад лесам; паўночныя і ўсходнія спадзістыя, да 2—1,5°, разараныя. Адносныя перавышэнні 30—35 м/км².
Каля падэшвы знаходзяцца вытокі Пцічы, Іслачы, Сулы і Усы. Выток Іслачы, ракі даўжынёй 102 км, за 1,4 км на паўночны ўсход ад вяршыні гары.
Назва
[правіць | правіць зыходнік]Назва Скірмантава гара (часам Скірмунтава гара) паходзіць ад імя або прозвішча Скірмонт, Скірмунт і аднайменнай вёскі побач гары.
Ёсць народнае паданне пра паходжанне назвы, паводле яго, тут адбылася бітва паміж войскам князя Скірманта і татарамі. Спачатку біліся два асілкі: Скірмант і татарын. Біліся конна, потым пешшу, асілак Скірмант перамог татарына. Пасля бітвы асілкаў пачалі біцца войскі, у выніку татары былі разбітыя. Але на месцы бітвы засталося шмат загінулых ваяроў і зброі. У гонар пераможцаў — войска Скірманта, паселішча і гару назвалі Скірмантавай. Таксама ёсць пазнейшая народная версія, звязаная з бітвай расійскіх і французскіх войскаў у вайну 1812 года, дзе расійскія войскі перамаглі[3].
За часамі Расійскай імперыі была распаўсюджана назва Святая гара, у 1958 годзе савецкія ўлады надалі гары ідэалагічную назву ў гонар бальшавіцкага дзеяча Фелікса Дзяржынскага.
Крыніцы
[правіць | правіць зыходнік]- 1 2 Сакральныя ўзгоркі Беларусі 2021, с. 12.
- ↑ Святая гара // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 275. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
- ↑ Сакральныя ўзгоркі Беларусі 2021, с. 79.
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік] |
Дзяржынская (гара) на Вікісховішчы |
|---|
- Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. У 5-і т. / Рэд. кал.: П. У. Броўка і інш. — Мн.: Гал. рэд. БелСЭ, 1979. — Т. 2. — 752 с. — 15 000 экз.
- Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — С. 188. — 522 с. — 10 000 экз.
- Дзяржынская гара // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
- Горные вершины равнинной Беларуси / В. Э. Пасанен, Е. А. Дикусар, В. Е. Подлисских. — Минск: ГУ «Республиканский учебно-методический центр физического воспитания населения», 2014. — 224 с: ил. — ISBN 978-985-7054-10-7
- Валерый Вінакураў, Людміла Дучыц, Эдвард Зайкоўскі, Ігар Капылоў, Аляксандр Карабанаў, Ірына Клімковіч. Сакральныя ўзгоркі Беларусі. — Мінск: Беларуская навука, 2021. — 267 с. — ISBN 978-985-08-2791-3.