ЙЦУКЕН

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да навігацыі Перайсці да пошуку
Беларуская раскладка клавіятуры

ЙЦУКЕН — асноўная кірылічная раскладка клавіятуры камп’ютараў і пішучых машынак.

Назва паходзіць ад 6 левых знакаў верхняга шэрагу раскладкі. Правобраз раскладкі з'явіўся ў канцы XIX стагоддзя, у сярэдзіне 50-х гадоў XX стагоддзя раскладка стала падобная на сучасную. Некаторыя змены адбываліся ў 90-я гады XX стагоддзя, звязана гэта было з развіццём і паўсюдным распаўсюджваннем вылічальнай тэхнікі.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Раскладку прыдумалі ў ЗША ў канцы XIX стагоддзя (у Расіі вытворчасць уласных пішучых машынак было наладжана толькі да 1930-м гадам). Канструкцыя друкавалага вузла была досыць адпрацаванай, і важнейшыя літары размясцілі пад паказальнымі пальцамі — у адрозненне ад QWERTY. У той час раскладка афіцыйна называлася «Стандард-клавіятура»[1]. Літары Ц і Э размяшчаліся сярод лічбаў, а лічбы 0, 1 і 3 наогул адсутнічалі, бо лічылася, што іх можна было замяніць літарамі О, І і З[1].

Эканомія некаторых знакаў і літар была распаўсюджанай традыцыяй, якая прасочвалася з моманту стварэння пішучых машынак. У рускіх раскладках часцяком эканомілі літару Ё, кропку з коскай, зорачку і дужкі. Пры гэтым частка знакаў замянялася вонкава падобнымі, як гэта было з лічбамі 0, 1, 3; іншую частку атрымлівалі так званым «састаўным метадам», заключаецца ў тым, што некалькі знакаў друкаваліся сябар па-над аднаго[2].

Раскладкі на аснове ЙЦУКЕН[правіць | правіць зыходнік]

На аснове рускай раскладкі былі створаны раскладкі для ўсіх моў былога СССР, якія выкарыстоўваюць або якія выкарыстоўвалі кірыліцу. На дадзены момант існуюць афіцыйныя (т. е. Падтрымоўваныя вытворцамі праграмнага забеспячэння, такімі як Microsoft) раскладкі для наступных моў: азербайджанскі, башкірскі, беларускі, казахскі, кіргізскі, таджыкскі, татарскі, узбекскі, украінскую, якуцкая. Для астатніх моў існуе мноства самаробных карыстацкіх раскладак, перш за ўсё ў сістэмах GNU/Linux.

Беларуская і ўкраінская раскладкі з'явіліся яшчэ ў сістэме Windows 95. Азербайджанская, казахская, кіргізская, татарская і ўзбекская сталі даступныя пачынаючы з Windows XP. Башкірская і таджыкская — з Windows Vista. Якуцкая — з Windows 7.

Руская[правіць | правіць зыходнік]

KB Russian.svg

Украінская[правіць | правіць зыходнік]

KB Ukrainian.svg

Татарская[правіць | правіць зыходнік]

Рускія літары і дадатковыя сімвалы даступныя па адначасовым націску і ўтрыманню клавішы AltGr (правы Alt) і адпаведнай літары. Гэтая раскладка таксама падыходзіць для туркменскага і калмыцкага.

KB Tatar.svg

Башкірская[правіць | правіць зыходнік]

KB Bashkir.svg

Казахская[правіць | правіць зыходнік]

KB Kazakh.svg

Кіргізская[правіць | правіць зыходнік]

Кіргізскія літары набіраюцца адначасовым націскам і утрыманнем клавішы AltGr (правы Alt) і адпаведнай літары.

KB Kyrgyz.svg

Якуцкая[правіць | правіць зыходнік]

KB Yakut.svg

Таджыкская[правіць | правіць зыходнік]

KB Tajik.svg

Узбекская[правіць | правіць зыходнік]

KB Uzbek Cyrillic.svg

Азербайджанская[правіць | правіць зыходнік]

KB Azeri Cyrillic.svg

Удмурцкая[правіць | правіць зыходнік]

Іжэўскім гісторыкам і лінгвістым Дзянісам Сахарных былі створаны дзве раскладкі клавіятуры для Удмурцкай: асноўная версія выкарыстоўвае для Удмурцкай літар верхні лічбавай шэраг, альтэрнатыўная версія замяняе рэдка выкарыстоўваюцца рускія літары на адпаведныя удмурцкія (па ўзоры татарскай раскладкі)[3].

Марыйская[правіць | правіць зыходнік]

Для марыйскай мовы існуе комі-удмурцко-марыйская раскладка[4].

Мангольская (ФЦУЖЭН)[правіць | правіць зыходнік]

Мангольская раскладка заснавана на мадыфікаванай версіі раскладкі ЙЦУКЕН, названая ФЦУЖЭН, дзе літары адносяцца да рускай мовы замяняюцца літарамі, якія больш выкарыстоўваюцца ў мангольскім мове.

Mongolian keyboard win.png

Іншыя кірылічныя раскладкі[правіць | правіць зыходнік]

Сэрбская[правіць | правіць зыходнік]

QWERTZ Srpska tastatura.jpg

Македонская[правіць | правіць зыходнік]

Адзіная "мёртвая" клавіша выкарыстоўваецца для ўводу македонскіх літар «Ѓ ѓ» і «Ќ ќ», а таксама машынапіснага апострафа (у спалучэнні з клавішай «прабел»): «м. к. á»,«К к»→«Ќ ќ»,«м. к. á»,«прабел» → «'».[5]

Keyboard layout Macedonian.svg

Балгарская[правіць | правіць зыходнік]

Стандартная балгарская раскладка ад 2006 года

Keyboard Layout Bulgarian BDS2.png

Гэтая версія раскладкі даступная ў Windows Vista і вышэй. Загалоўныя версіі літар «Ь» і «Ы» таксама можна набіраць, але толькі пры ўключаным рэжыме Caps Lock. Загалоўную версію літары «Ѝ» можна набіраць з дапамогай дадатковай клавішы, а пры яе адсутнасці - аналагічна літары "Ы" (у рэжыме Caps Lock з заціснутай "Shift").

Фанетычная кірылічная раскладка для балгарскай мовы, ад 2006 года (Таксама вядомая як "ЧШЕРТЪ").

Keyboard Layout Bulgarian Phonetic2.png

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. 1,0 1,1 Менделеев И. П. Новое в области пишущих машин. — 1912. — № 49.
  2. Дмитревская Е. И., Дмитревский Н. Н. Часть 1. Теория машинописи и методика изучения техники письма (с курсом упражнений) // Методика преподавания машинописи. — М., 1948.
  3. Сахарных Д. Удмуртские шрифты и раскладки.
  4. Коми-удмуртско-марийская раскладка клавиатуры.
  5. Схемы для некоторых существующих раскладок клавиатуры.