Календжын

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Календжын
(Kalenjin)
Pokot Woman.jpg
Агульная колькасць 6358113 (2019 г.)
Рэгіёны пражывання Flag of Kenya.svg Кенія 
Мова календжынскія мовы
Рэлігія анімізм, хрысціянства
Блізкія этнічныя групы масаі, карамаджонг, себеі, датога

Календжын (саманазва Kalenjin) — усходнеафрыканскі народ. Жывуць пераважна на захадзе Кеніі. Агульная колькасць (2019 г.) — 6 358 113 чалавек.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Календжын уяўляюць сабою групу паўднёвых нілоцкіх племянных аб'яднанняў з блізкімі мовамі і культурнымі рысамі. Продкі паўднёвых нілотаў пачалі міграцыю з даліны Ніла ва Усходнюю Афрыку з 1 тысячагоддзя да н. э. Некаторыя племянныя аб'яднанні календжын называюць сваёй даўняй радзімай рэгіён вакол гары Элган. Так або інакш, яны фарміраваліся як асобныя этнічныя супольнасці ўжо на тэрыторыі Кеніі і паўночнай Уганды. Да XIX ст. група жывёлагадоўцаў лумбва займала тэрыторыі ад гары Кенія да межаў з сучаснай Танзаніяй. Астатнія продкавыя групы календжын насялялі паўднёвы захад Кеніі.

На мяжы XVIII ст. і XIX ст. серыя засух і эпізаотый выклікала міграцыю паўднёвых нілотаў з традыцыйных тэрыторый на поўдзень. Яна спарадзіла вострыя ваенныя канфлікты з іншымі народамі, што цягнуліся да 1870-х гг. і былі спынены толькі падчас усталявання брытанскай каланіяльнай адміністрацыі. Войны брытанскіх каланіялістаў з групай нанды цягнуліся да 1905 г. У каланіяльных дакументах розныя групы паўднёвых нілотаў, што пазней склалі календжын, называліся нілота-хаміцкімі або нанды-моўнымі. Агульную назву календжын упершыню выкарыстала супольнасць маладых нілотаў, накіраваная для атрымання адукацыі ў Элдарэт. Яна значыла літаральна «у вуснах людзей», у больш шырокім сэнсе — людзей, якія разумеюць мову адзін аднаго.

Пасля II Сусветнай вайны з ліку календжын высунуўся шэраг палітыкаў, што ўдзельнічалі ў антыкаланіяльным руху. Найбольш вядомым з іх з'яўляецца Дэніэл арап Моі, другі прэзідэнт незалежнай Кеніі. У нашы дні календжын уяўляюць сабою трэці па ліку народ Кеніі, шырока прадстаўлены ў палітычным, эканамічным і культурным жыцці краіны.

Склад[правіць | правіць зыходнік]

Календжын — супольнасць некалькіх паўднёвых нілоцкіх груп з блізкімі мовамі:

  • Агіэк
  • Кеё
  • Кіпсігі
  • Лембу
  • Мараквет
  • Нанды
  • Покат
  • Сабаот
  • Сенгвер
  • Туген
  • Тэрык

Найбольшай з іх з'яўляюцца кіпсігі. У 2019 г. іх колькасць дасягала 1 905 983 чалавек.

Асаблівасці культуры[правіць | правіць зыходнік]

Календжын здаўна сумяшчалі заняткі ручным земляробствам і адгоннай жывёлагадоўляй. У мінулым каровы з'яўляліся сімвалам багацця і вызначалі сацыяльную ролю мужчыны ў грамадстве. Сустракаюцца як вялікія пашыраныя, так і малыя нуклеарныя сем'і. Адлік сваяцтва па мужчынскай лініі. Значную ролю адыгрываюць родавыя арганізацыі на чале старэйшын. Календжын практыкуюць мужчынскае і жаночае абразанне. Вядомы звычай пастухоў календжын перамяшчацца бегам па саванне. Многія сучасныя календжын ужываюць гэты навык у прафесійным спорце, пры гэтым дасягаюць значных вынікаў. Так, на сусветных Алімпійскіх гульнях 2008 г. бегуны-календжын забяспечылі Кенію 6 залатымі медалямі.

Фальклор надзвычай разнастайны. Папулярнасцю карыстаюцца і публікуюцца гістарычныя паданні, казкі і легенды. У другой палове XX ст. узнікла прафесійная літаратура. У Кеніі і за яе межамі шырока вядомы пісьменнік Пол Купчумба.

У нашы дні вернікі адносяцца да розных плыняў хрысціянства, аднак захоўваюцца і некаторыя традыцыйныя анімістычныя вераванні, застаюцца важнымі рытуалы, звязаныя з ініцыяцыяй.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]