Кармэн (опера)

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Опера
Кармэн
фр.: Carmen
1875 Carmen poster.jpg
Плакат да прэм'еры, 1875
Кампазітар

Жорж Бізэ

Аўтар(ы)
лібрэта

Анры Мяльяк[d] і Людовік Галеві[d]

Мова лібрэта

французская мова

Крыніца сюжэту

Навела Праспера Мерымэ «Кармэн»

Жанр

опера камік[d]

Колькасць дзеяў

4 дзеяння

Год стварэння

1874

Першая пастаноўка

3 сакавіка 1875

Месца першай пастаноўкі

Парыж

«Кармэ́н» — опера Жоржа Бізэ ў 4 актах, лібрэта Мельяка і Галеві па матывах аднайменнай навелы Праспера Мерымэ.

Гісторыя стварэння, прэм'ера і першыя водгукі[правіць | правіць зыходнік]

Жорж Бізэ пачаў працаваць над размоўнай операй «Кармэн» ў 1874 годзе. Прэм'ера «Кармэн» адбылася ў Францыі ў Парыжы ў тэатры «Апера-Камік» 3 сакавіка 1875 года і скончылася поўным правалам. Нават парыжане, якія лічыліся дасведчанымі гледачамі, апынуліся не гатовымі да падобнага рэалізму на сцэне. Сталічныя французскія газеты спаборнічалі ў вострасці крытычных водгукаў пра оперу «Кармэн».

Менавіта негатыўныя рэцэнзіі стварылі «Кармэн» велізарную папулярнасць. Толькі на сцэне парыжскай Камічнай оперы і толькі ў прэм'ерны сезон прайшло прынамсі пяцьдзясят спектакляў. Тым не менш, «Кармэн» надоўга знікла з парыжскіх падмостак і была адноўлена толькі ў 1883 годзе у рэдакцыі Эрнэста Гіро (Гіро замяніў гутарковыя дыялогі рэчытатывамі, а таксама дадаў некалькі балетных сцэн, выкарыстаўшы музыку з іншых твораў Жоржа Бізэ). У значнай ступені вяртанню оперы на парыжскую сцэну спрыяла трыўмфальнае шэсце оперы «Кармэн» па гарадах Еўропы, Расіі і Амерыкі.

Опера «Кармэн» і дагэтуль з'яўляецца адным з самых папулярных тэатральных твораў[1].

У 1967 годзе Радзівонам Шчадрыным з выкарыстаннем музычнага матэрыялу оперы была напісана «Кармэн-сюіта».

Дзеючыя асобы[правіць | правіць зыходнік]

Галі-Мар'і — першы выканаўца партыі Кармэн. Фатаграфія студыі Надара
Партыя Голас Выканаўца на прэм'еры
3 сакавіка 1875
Дырыжор: Адольф Дэлофр
Кармэн мецца-сапрана ці сапрана Селесціна Галі-Мар'е
Дон Хазэ тэнар Поль Леры
Эскамілья барытон Жак Буі
Мікаэла сапрана Маргарыта Шапюі
Суньіга бас Эжэн Дзюфрыш
Маралес барытон Эдмон Дзювернуа
Фраскіта сапрана Аліса Дзюкас
Мэрсэдэс мецца-сапрана Эстэр Шэвалье
Данкайра барытон П'ер-Арман Патэль
Рэмендада тэнар Барна
Лілас-Пасцья без спеву M. Nathan
Праваднік без спеву М. Тэст
Афіцэры, салдаты, вулічныя хлапчукі, працаўніцы цыгарнай фабрыкі,
маладыя людзі, цыганы і цыганкі, кантрабандысты, тарэадоры, пікадоры, народ

Кароткі змест[правіць | правіць зыходнік]

Дзеянне адбываецца ў Іспаніі, прыкладна 1830 год

Дзеянне першае[правіць | правіць зыходнік]

У Севільі, каля цыгарэтнай фабрыкі, спыніўся драгунскі эскадрон. Салдаты любуюцца прыгожымі дзяўчынамі — працаўніцамі фабрыкі. У пошуках драгуна Хазэ прыходзіць Мікаэла, але салдаты кажуць ёй, што Хазэ ў іншым эскадроне і што хутка той эскадрон прыйдзе ім на змену. Мікаэла сыходзіць. Неўзабаве адбываецца змена эскадрона. Капітан Суньіга, гутарачы з сяржантам Хазэ, выражае захапленне працаўніцамі цыгарэтнай фабрыкі, але Хазэ адзіны, хто не цікавіцца імі — у яго ёсць нявеста Мікаэла, якая яму мілейшая за ўсіх.

Чуецца фабрычны званок і дзяўчыны выходзяць на вуліцу на перапынак. Усе яны трымаюць у роце цыгарэты. Іх тут жа акружаюць мужчыны. Але вось з'яўляецца тая з іх, якую чакаюць з асаблівым нецярпеннем — цыганка Кармэн. Яна прызвычаілася да таго, што ўсе мужчыны вакол не адрываюць ад яе погляду, сама ж яна атрымоўвае асалоду ад здзекавання з іх, з іх пачуццяў. Ніхто, у тым ліку і яна сама, не можа ведаць, хто сёння стане аб'ектам яе ўвагі, а хто заўтра. Аднак ёй не падабаецца, што Хазэ — адзіны, хто не звяртае на яе ніякай увагі, і яна кідае яму пад ногі кветку. Ізноў звініць званок і дзяўчыны вяртаюцца назад на працу.

Вяртаецца Мікаэла і перадае Хазэ прывітанне ад яго маці, якая чакае яго ў вёсцы. Паміж імі адбываецца ўзаемнае любоўнае прызнанне. Пасля сыходу Мікаэлы з фабрыкі даносіцца шум. Апынулася, што сярод працаўніц узнікла сварка з панажоўшчынай, адна з іх параніла іншую. Вінаватай апынулася Кармэн. Капітан Суньіга загадвае Хазэ пільнаваць Кармэн, а сам адпраўляецца за ордарам на яе арышт. Аднак за гэты час Кармэн удаецца, скарыстаўшыся ўсім сваім абаянне, спакусіць Хазэ, і ён расслабляецца. Калі Суньіга прыносіць ордар на арышт Кармэн, Хазэ дапамагае ёй бегчы з-пад варты.

Дзеянне другое[правіць | правіць зыходнік]

Прайшло два месяцы. У карчме «Лілас Пасцья» Кармэн з сяброўкамі Фраскітай і Мэрсэдэс скокамі забаўляе наведвальнікаў. Тут жа і капітан Суньіга. Ён паведамляе, што Хазэ за тое, што дапамог ёй бегчы, адбыў турэмны тэрмін і разжалаваны ў салдаты, а цяпер выйшаў на свабоду і хутка прыйдзе да Кармэн. Акружаны натоўпам уваходзіць тарэадор Эскамілья і таксама дзівіцца прыгажосці і абаянню Кармэн. Пасля зачынення карчмы для звычайных наведвальнікаў у ёй застаюцца толькі кантрабандысты — Данкайра, Рэмендада, Кармэн, Фраскіта і Мэрсэдэс. Яны збіраюцца ісці на чарговую справу, толькі Кармэн адмаўляецца. Яна хоча дачакацца Хазэ, у якога цяпер закахана. Тады кантрабандысты прапануюць ёй прыцягнуць Хазэ да сваіх спраў. Хазэ прыходзіць, аднак неўзабаве здалёк пачуўся гук трубы, якая заклікае яго ў казарму на вячэрнюю паверку. Кармэн ізноў выкарыстоўвае ўсё сваё акцёрскае майстэрства, каб Хазэ застаўся з ёй. Ён доўга вагаецца паміж салдацкім абавязкам і каханнем да яе. Але тут здараецца выпадак, які расстаўляе ўсё па сваіх месцах: вяртаецца капітан Суньіга і загадвае Хазэ вяртацца ў казарму. Хазэ адмаўляецца выканаць загад і агаляе шпагу. Так ён становіцца дэзерцірам і вымушаны застацца з Кармэн і з кантрабандыстамі. Данкайра і Рэмендада абяззбройваюць Суньігу і адводзяць з сабой, каб ён не падняў трывогу і тым самым не сарваў іх справы з кантрабандай.

Дзеянне трэцяе[правіць | правіць зыходнік]

У горах недалёка ад мяжы пасля яшчэ некаторага часу. Кантрабандысты на чарговай справе. Аднак Кармэн ужо астудзела да Хазэ, ды і яму сабе не па душы такое рамяство. Паміж ім і Кармэн пачаліся спрэчкі. Кантрабандысты ідуць да мяжы, пакінуўшы Хазэ на варце. Перасільваючы страх, у горы ў пошуках Хазэ прыходзіць Мікаэла. Яна бачыць, як Хазэ ў кагосьці страляе і хаваецца. Аднак Хазэ прамахнуўся, і перад ім узнікае Эскамілья, які прызнаецца яму, што таксама шукае Кармэн і што ён усё ведае пра самога Хазэ. Супернікі гатовыя высвятліць адносіны на кінжалах, але тым часам вяртаюцца кантрабандысты за пакінутым таварам, дуэль спыняецца. Забраўшы тавар, кантрабандысты хочуць ісці, але заўважаюць Мікаэлу і жадаюць забіць дзяўчыну, але Хазэ ратуе яе. Паміж Хазэ і Эскамілья адбываецца бурнае высвятленне адносін, ён гатовы накінуцца на яго, але Мікаэла паведамляе, што маці Хазэ пры смерці і чакае яго, і ён спыняецца. Цяпер ён пойдзе да маці, але потым ён клянецца знайсці Кармэн і давесці гэту гутарку да канца.

Эскамілья сыходзіць, запрашаючы ўсіх у Севілью на бой быкоў, які ён прысвеціць Кармэн.

Дзеянне чацвёртае[правіць | правіць зыходнік]

Плошча перад цыркам у Севільі. Ідуць падрыхтоўкі да бою быкоў. Плошча поўная народа, вакол пануе весялосць. Нарэшце з'яўляецца Эскамілья. Натоўп ледзь не на руках уносіць яго ў цырк. Фраскіта і Мэрсэдэс папярэджваюць Кармэн, што за ёй сочыць Хазэ. Але яна не баіцца сустрэчы з ім. Усё збіраюцца ў цырку, а Хазэ знаходзіць Кармэн і заступае ёй дарогу. Ён нагадвае ёй пра тое, як раней яна яго кахала, і просіць вярнуцца да яго, затым слёзна моліць і, нарэшце, пагражае. Але ўсё дарма. Кармэн больш не кахае яго. І ўрэшце гэта канчаткова даводзіць Хазэ да поўнай роспачы: ён забівае Кармэн. Яго арыштоўваюць.

Эдуард Манэ. Эмілія Амбр у ролі Кармэн


У астраноміі[правіць | правіць зыходнік]

У гонар галоўнай гераіні оперы названы астэроід (558) Кармэн , адкрыты ў 1905 годзе.

Зноскі

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Шаблон:Оперы Бізэ Шаблон:Кармэн