Латышска-беларуская практычная транскрыпцыя

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Літара / літара-
спалучэнне
Вымаўленне ў латышскай мове Заўвагі Перадача Прыклады
А а [а] на пачатку слова і пасля большасці зычных А а Aloja – Алоя

Arbidani – Арбідані

Irlava – Ірлава

Dundaga – Дундага

Kandava – Кандава

Kukšas – Кукшас

пасля ķ, ļ, ņ, ģ я Beļava – Бэлява

Viļaka – Віляка

Oliņas – Оліняс

Liepiņas – Ліепіняс

Ai ai (aī) [ай] на пачатку слова і пасля большасці зычных Ай ай Aijaži – Айяжы

Turaida – Турайда

Eglaine – Эглайнэ

Vecsaikava – Вэцсайкава

Cesvaīne – Цэсвайнэ

пасля ķ, ļ, ņ, ģ яй -
Au au [ау] на пачатку слова і пасля большасці зычных Аў аў Auleja – Аўлэя

Launkalne – Лаўнкалнэ

Rauna – Раўна

Raudauka – Раўдаўка

пасля ķ, ļ, ņ, ģ яў Ļaudona – Ляўдана

Beļauski – Бэляўскі

av [ау] пасля большасці зычных аў Abavciems – Абаўціемс

Dzirnavkalns – Дзірнаўкалнс

Gravziedi – Граўзіеды

пасля ķ, ļ, ņ, ģ яў Pļavmuiža – Пляўмуйжа
Ā ā [аа] на пачатку слова і пасля большасці зычных А а Ārciems – Арціемс

Ānmēmele – Анмэмэлэ

Blāzma – Блазма

Vāne – Ванэ

Spāre – Спарэ

пасля ķ, ļ, ņ, ģ я Varakļāni – Варакляні

Vilņāji – Вілняі

B b [б] Б б Abavnieki – Абаўніекі

Biksti – Біксты

Bērze – Бэрзэ

Buiva – Буйва

Brizule – Брызулэ

C c [ц] Ц ц Mazsalaca – Мазсалаца

Vecaduliena – Вэцадуліена

Jērcēni – Ерцэні

Brenci – Брэнці

Benckalni – Бэнцкалні

сh [х] Х х Treuchi – Трэўх
Č č [ч] Ч ч Inčukalns – Інчукалнс

Grenči – Грэнчы

Kščeva – Кшчэва

Červonka – Чэрванка

Černoste – Чэрнастэ

D d [д] Д д Kandava – Кандава

Dunalka – Дуналка

Valdeķi – Валдэкі

Rude – Рудэ

Dižstende – Дыжстэндэ

Medņi – Мэдні

E e [э] на пачатку слова і пасля большасці зычных Э э Eglaine – Эглайнэ

Emburga – Эмбурга

Priekule – Прыекулэ

Krūte – Крутэ

Sermite – Сэрмітэ

Savenieki – Савэніекі

Remte – Рэмтэ

пасля ķ, ļ, ņ, ģ е Ķevele – Кевэлэ

Zaļenieki – Заленіекі

Вruņene – Бруненэ

Ķieģeļceplis – Кіегельцэпліс

Ei ei [эй] на пачатку слова і пасля большасці зычных Эй эй Eikaži – Эйкажы

Greiveri – Грэйвэры

Meirāni – Мэйрані

Kapteines – Каптэйнэс

Reizeni – Рэйзэні

Beibeži – Бэйбэжы

Leimaņi – Лэймані

пасля ķ, ļ, ņ, ģ ей Ķeiži – Кейжы

Janķeizari – Янкейзары

eu [эу] эў Treuchi – Трэўхі
ev [эу] пасля большасці зычных эў Daniševka – Данішэўка
пасля ķ, ļ, ņ, ģ еў Krievgaļi – Крыеўгалі
Ē ē [ээ] на пачатку слова і пасля большасці зычных Э э Ērberģe – Эрбэрге

Lēdas – Лэдас

Tēvenāni – Тэвэнані

Kapsēde – Капсэдэ

Dzērvenieki – Дзэрвэніекі

Naukšēni – Наўкшэні

пасля ķ, ļ, ņ, ģ е Ķēči – Кечы

Šķēde – Шкедэ

Spuņģēni – Спуньгені

Ģērmaņi – Германі

F f [ф] Ф ф Faltopa – Фалтапа

Feimaņi – Фэймані

Felicianova – Фэліціянава

Sofikalns – Софікалнс

G g [г] выбухны Г г Gulbene – Гулбэнэ

Gobgrava – Гобграва

Daugavpils – Даўгаўпілс

Kuldīga – Кулдыга

Ogre – Огрэ

Ģ ģ [д’] у канцы слова і перад зычнымі Гь гь -
перад галоснымі г Briģi – Брыгі

Ģērķēni – Геркені

Ērberģe – Эрбэрге

H h [г] фрыкатыўны Х х Behova – Бэхава
I i [і] на пачатку слова і пасля большасці зычных І і Indrani – Індрані

Karogi – Карагі

Smilgas – Смілгас

Ungurpils – Унгурпілс

Ozoli – Озолі

Dzeņi – Дзэні

Sauļi – Саўлі

Pidriķis – Підрыкіс

Ķeņģi – Кеньгі

пасля d і t, r, č, ž, š ы Dikļi – Дыклі

Matīši – Матышы

Katvari – Катвары

Lenči – Лэнчы

Limbaži – Лімбажы

Vireši – Вірэшы

іа [іа] пасля большасці зычных ія Felicianova – Фэліціянава
пасля d і t, r, č, ž, š ыя -
Ie ie [іе] на пачатку слова і пасля большасці зычных Іе іе Ievāji – Іеваі

Niedras – Ніедрас

Odziena – Одзіена

Liezere – Ліезэрэ

Druviena – Друвіена

Rujiena – Руіена

пасля d і t, r, č, ž, š ые Metriena – Мэтрыена

Priedes – Прыедэс

іu [іу] на пачатку слова і пасля большасці зычных іў Liuža – Ліўжа
пасля d і t, r, č, ž, š ыў -
Iv iv (īv) [іу] на пачатку слова і пасля большасці зычных іў Ivgolova – Іўгалава

Kivdolova – Кіўдалава

Livzi – Ліўзі

Līvbērze – Ліўбэрзэ

пасля d і t, r, č, ž, š ыў -
Ī ī [іі] на пачатку слова і пасля большасці зычных І і Īvaņi – Івані

Līgatne – Лігатнэ

Bīriņi – Бірыні

Nītaure – Нітаўрэ

Ķīšupe – Кішупэ

Jurģīši – Юргішы

пасля d і t, r, č, ž, š ы Matīši – Матышы

Tīreļi – Тырэлі

Rīteri – Рытэры

Žīguri – Жыгуры

Rudzišī – Рудзішы

J j [й] й Lejnieki – Лэйніекі

Andrejkalns – Андрэйкалнс

Dūjlejas – Дуйлэяс

Ja ja (jā) [йа] пасля зычных ’я Tjapši – Т’япшы

Krišjāņi – Крыш’яні

на пачатку слова і пасля галосных Я я Jaundundaga – Яўндундага

Jātele – Ятэлэ

Piedruja – Піедруя

Lejaciems – Лэяціемс

Silajāņi – Сілаяні

Je je (jē) [йе] пасля зычных ’е Janjelgava – Ян’елгава

Jaunjēcēni – Яўн’ецэні

на пачатку слова і пасля галосных Е е Jēkabpils – Екабпілс

Skujene – Скуенэ

Ji ji [йі] пасля зычных ’і Snapji – Снап’і

Aizupji – Айзуп’і

на пачатку слова і пасля галосных І і Kajiciems – Каіціемс

Miezaji – Міезаі

Jо jо [йо] пасля зычных ’ё Hamjonki – Хам’ёнкі
на пачатку слова і пасля галосных Ё ё Joniški – Ёнішкі

Majori – Маёры

Ju ju (jū) [йу] пасля зычных ’ю Slapjuma – Слап’юма

Garjuri – Гар’юры

на пачатку слова і пасля галосных Ю ю Jumprava – Юмправа

Jurģīši – Юргішы

Jūrkalne – Юркалнэ

K k [к] К к Rūkas – Рукас

Korģene – Коргенэ

Ratnieki – Ратніекі

Krivi – Крыві

Kārtuži – Картужы

Kūdums – Кудумс

Ķ ķ [т’] у канцы слова і перад зычнымі Кь кь Fridriķmuiža – Фрыдрыкьмуйжа
перад галоснымі К к Kaķiši – Какішы

Ķesterciems – Кестэрціемс

Ķūgi – Кюгі

L l [л] Л л Juglas – Юглас

Rozula – Розула

Lendzi – Лэндзі

Lode – Лодэ

Ludaži – Лудажы

Lāde – Ладэ

Liepupe – Ліепупэ

Glūda – Глуда

Vilpulka – Вілпулка

Ļ ļ [л’] у канцы слова і перад зычнымі Ль ль Kiegeļceplis – Кіегельцэпліс

Oļgina – Ольгіна

Zaļmuiža – Зальмуйжа

Buļļukalns – Бульлюкалнс

перад галоснымі Л л Buļļukalns – Бульлюкалнс

Karļi – Карлі

Beļava – Бэлява

Skaļupes – Скалюпэс

Kļocki – Клёцкі

Varakļāni – Варакляні

M m [м] М м Mazbrenguļi – Мазбрэнгулі

Nurmiži – Нурміжы

Umurga – Умурга

More – Морэ

Mežmuiža – Мэжмуйжа

Māršēni – Маршэні

Mēdzūla – Мэдзула

Mūris – Мурыс

Mīlakšas – Мілакшас

Limbaži – Лімбажы

N n [н] Н н Noras – Норас

Nurmi – Нурмі

Naukšēni – Наўкшэні

Vainiži – Вайніжы

Stiene – Стыенэ

Nēķene – Нэкенэ

Nītare – Нітарэ

Jaunāmuiža – Яўнамуйжа

Inte – Інтэ

Ņ ņ [н’] у канцы слова і перад зычнымі Нь нь Meņģele – Мэньгелэ

Viņki – Вінькі

Tiņģere – Тыньгерэ

перад галоснымі Н н Ņukši – Нюкшы

Puņas – Пуняс

Svariņi – Сварыні

Bruņene – Бруненэ

O o [уо] на пачатку слова і пасля большасці зычных у 1-ым складзе О о Odziena – Одзіена

Ozoli – Озалі

Koknese – Кокнэсэ

пасля большасці зычных у 2-ім і далейшых складах а Aglona – Аглана

Vecogre – Вэцагрэ

Robežkrogs – Робэжкрагс

Gospori – Госпары

Koroļevščina – Коралеўшчына

пасля ķ, ļ, ņ, ģ незалежна ад пазіцыі ў слове ё Ķoņi – Кёні

Kļocki – Клёцкі

Augļova – Аўглёва

Vajņode – Вайнёдэ

oi [ой] ой Soidi – Сойды
ou [оу] оў -
ov [оу] на пачатку слова і пасля большасці зычных у 1-ым складзе оў -
пасля большасці зычных у 2-ім і далейшых складах аў Rogovka – Рогаўка

Petrovka – Пэтраўка

Brokovski – Брокаўскі

пасля ķ, ļ, ņ, ģ ёў -
P p [п] П п Pabaži – Пабажы

Pokrata – Пократа

Vilpulka – Вілпулка

Ungurpils – Унгурпілс

Petrovka – Пэтраўка

Spāre – Спарэ

Pērkoni – Пэркані

Kapūne – Капунэ

Prinkas – Прынкас

R r [р] Р р Rauna – Раўна

Rozes – Розэс

Bregža – Брэгжа

Rimstavas – Рымставас

Krugstagrogs – Кругстаграгс

Rīdzene – Рыдзэнэ

Rēveļi – Рэвэлі

Rūzori – Рузары

S s [с] С с Mazsalaca – Мазсалаца

Sofikalns – Софікалнс

Suntazi – Сунтазі

Sigulda – Сігулда

Piksāri – Піксары

Sērmūkši – Сэрмукшы

Rozes – Розэс

Anspoki – Анспакі

Š š [ш] Ш ш Višķernieki – Вішкерніекі

Aščuki – Ашчукі

Naukšēni – Наўкшэні

Katleši – Катлэшы

Dekšārēs – Дэкшарэс

T t [т] Т т Tenteni – Тэнтэні

Amata – Амата

Turaida – Турайда

Taurene – Таўрэнэ

Stūrīši – Стурышы

Ligatne – Лігатнэ

U u [у] на пачатку слова і пасля большасці зычных У у Urga – Урга

Rundāni – Рундані

Dubuļi – Дубулі

Skuki – Скукі

Prusaki – Прусакі

Guta – Гута

Punduri – Пундуры

Kuiķule – Куйкюлэ

пасля ķ, ļ, ņ, ģ ю Kuiķule – Куйкюлэ

Zaķumuiža – Закюмуйжа

Zaļumi – Залюмі

Jāņuciems – Янюціемс

пасля галосных ў Jaundundaga – Яўндундага
ui [уй] на пачатку слова і пасля большасці зычных уй Puikules – Пуйкулэс

Buiva – Буйва

Muižnieki – Муйжніекі

пасля ķ, ļ, ņ, ģ юй -
Ū ū [уу] на пачатку слова і пасля большасці зычных У у Ūdri – Удры

Brūveri – Брувэры

Lūznava – Лузнава

Kūdums – Кудумс

Tūja – Туя

пасля ķ, ļ, ņ, ģ ю Ķūģi – Кюгі

Glažšķūnis – Глажшкюніс

Ģūģeri – Гюгеры

пасля галосных ў -
V v [в] В в Varve – Варвэ

Viesturi – Віестуры

Viršukalns – Віршукалнс

Vārtnieki – Вартніекі

Vērene – Вэрэнэ

Z z [з] З з Rozes – Розэс

Rozula – Розула

Ridzene – Рыдзэнэ

Mazsalaca – Мазсалаца

Ž ž [ж] Ж ж Antuži – Антужы

Mežotne – Мэжатнэ

Tožas – Тожас

Žubes – Жубэс

Rožzari – Рожзары

Прыметнікі[правіць | правіць зыходнік]

У беларускай мове адтапанімічныя прыметнікі ад латышскіх геаграфічных назваў утвараюцца па беларускіх словаўтваральных мадэлях. Пры гэтым па магчымасці максімальна захоўваецца структурная цэласнасць тапоніма як матывуючай асновы адтапанімічнага прыметніка. У абсалютнай большасці выпадкаў адтапанімічныя прыметнікі афармляюцца суфіксам -ск.

Калі тапонім заканчваецца на галосны, у адтапанімічным прыметніку назіраецца адпадзенне канцавога галоснага, уласцівага тапоніму, і суфікс -ск далучаецца да асновы тапоніма. Пры гэтым сустракаюцца наступныя разнавіднасці ўтварэння адтапанімічных прыметнікаў:

пасля літар н, з ужываецца камбінацыя суфіксаў -ен + -ск, напрыклад, РэзэкнэРэзэкненскі раён, АлукснэАлуксненскі раён, ЛудзаЛудзенскі раён;
пасля літар к, р ужываецца камбінацыя суфіксаў -аў + -ск, напрыклад, ВалкаВалкаўскі раён, ОгрэОграўскі раён;
пасля літар в, л ужываецца камбінацыя суфіксаў -ій + -ск, напрыклад, БалвіБалвійскі раён, ПрэйліПрэйлійскі раён.
  • Калі аснова тапоніма заканчваецца на спалучэнне ск, у адтапанімічным прыметніку пры далучэнні суфікса -ск да асновы спалучэнне ск не дублюецца і пішацца толькі адзін раз, напрыклад, БаўскаБаўскі раён.

Калі тапонім заканчваецца на зычны с, суфікс -ск далучаецца непасрэдна да тапоніма. Пры гэтым на стыку канцавога зычнага с геаграфічнай назвы з суфіксам -ск адбываецца сцяжэнне зычных, напрыклад, ЦэсісЦэсіскі раён, СалдусСалдускі раён, ТукумсТукумскі раён, ЕкабпілсЕкабпілскі раён, ДаўгаўпілсДаўгаўпілскі раён.

Пры ўтварэнні прыметнікавых форм ад тапонімаў адлюстроўваюцца характэрныя для беларускай мовы чаргаванні гукаў, у прыватнасці:

гж, напрыклад, РыгаРыжскі раён, КулдыгаКулдыжскі раён
вў, напрыклад, КраславаКраслаўскі раён, ЕлгаваЕлгаўскі раён.

У асобных выпадках назіраюцца чаргаванні цвёрдых зычных з мяккімі, напрыклад, ДобэлэДобэльскі раён, АйзкраўклэАйзкраўкльскі раён.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]