Лудза

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Горад
Лудза
лат.: Ludza
Сцяг Герб
Сцяг Герб
Ludza Panorama.jpg
Краіна
Статус
краявы горад
Рэгіён
Край
Каардынаты
Заснаваны
Першае згадванне
Ранейшыя назвы
да 1920 Люцын
Плошча
10,53 км²
Насельніцтва
Шчыльнасць
827.9 чал./км²
Часавы пояс
Тэлефонны код
+371 657
Паштовы індэкс
LV-5701[2]
Код ATVK
0680201[3]
Афіцыйны сайт
Лудза на карце Латвіі
Лудза (Латвія)
Лудза

Лудза (лат.: і латг.: Гук Ludza), да 1920 года Люцын (польск.: Lucyn) — невялікі горад у Латгаліі на ўсходзе Латвіі. Насельніцтва паводле дадзеных 2004 года складае 10.247. Горад перасякае траса міжнароднага значэння Рыга — Масква. Чыгуначная станцыя на лініі Рэзэкнэ — Вялікія Лукі.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Гарадскі герб з Пагоняй, 1843 г.

Сярэднявечча[правіць | правіць зыходнік]

Першы пісьмовы ўспамін пра Люцын датуецца 1173 альбо 1177 годам. Да 1399 года тут збудавалі замак, які стаў фарпостам Лівонскага ордэна на ўсходзе.

У 1481 годзе войскі Маскоўскай дзяржавы захапілі і зруйнавалі замак (адноўлены толькі ў 1525 годзе). У 1552 годзе замак зноў зруйнавалі маскоўскія захопнікі.

Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім[правіць | правіць зыходнік]

30 жніўня 1559 года Лівонскі ордэн перайшоў пад пратэктарат Вялікага Княства Літоўскага. У 1566 годзе Люцын увайшоў ва ўтворанае Задзвінскае княства. У часы Інфлянцкай вайны (1558—1582) мястэчка наведаў кароль і вялікі князь Стэфан Батары, па загаду якога замак умацавалі і размясцілі ў ім тысячную залогу. З XVI ст. тут існаваў драўляны касцёл (упамінаецца ў 1599 годзе).

У 1677 годзе Люцын увайшоў у склад Інфлянцкага ваяводства. У 1687 годзе ў мястэчку збудавалі новы драўляны касцёл (згарэў у 1736 годзе, адбудаваны ў 1738 годзе).

Пад уладай Расійскай імперыі[правіць | правіць зыходнік]

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе Люцын апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, дзе стаў цэнтрам Люцынскага павета Віцебскай губерні[4]. У 1777 годзе ён атрымаў статус горада ад расійскай імператрыцы Кацярыны II. 21 верасня 1781 года афіцыйна зацвердзілі гарадскі герб Люцына з Пагоняй[5]. На 1881 год у горадзе было 754 будынкі, дзейнічалі касцёл, лютэранская кірха, царква, сінагога і 4 іўдзейскія малітоўныя дамы.

У Першую сусветную вайну 22 лютага 1918 года Люцын занялі войскі Германскай імперыі.

Найноўшы час[правіць | правіць зыходнік]

1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі Люцын увайшоў у склад Беларускай ССР[6]. У 1920 годзе бальшавікі перадалі горад Латвіі. У 1922—1925 гадах у горадзе дзейнічала Люцынская дзяржаўная беларуская гімназія.

У 1940 годзе Лудза апынулася ў складзе Латвійскай ССР. У Другую сусветную вайну з 3 ліпеня 1941 да 23 ліпеня 1944 года горада знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха. У 2009 годзе Лудза стала цэнтрам края.

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

  • XIX стагоддзе: 1864 год — 3530 чал., з іх 1200 каталікоў, 416 праваслаўных, 54 раскольнікі, 37 пратэстантаў і 1778 іўдзеяў[7]; 1880 год — 5258 чал.; 1897 год — 5140 чал., з іх 1151 беларусаў, 678 рускіх, 237 латышоў, 228 палякаў, 22 украінцы, 11 немцаў і 2801 іўдзей
  • XX стагоддзе: 1989 год — 11 853 чал., з іх 46,29% латышоў, 45,73% рускіх, 2,79% беларусаў, 1,75% украінцаў, 1,27% палякаў, 0,62% літоўцаў і 1,55% іншых
  • XXI стагоддзе: 2016 год — 8718 чал.

Культура[правіць | правіць зыходнік]

Дзейнічае Лудзенскі краязнаўчы музей.

Славутасці[правіць | правіць зыходнік]

  • Замак (XIV ст.)
  • Капліца Святога Тадэвуша (1738)
  • Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1938—1993)
  • Лютэранская кірха (1872)
  • Малельня стараверская (1923)
  • Сінагога (XIX ст.)
  • Царква саборная Прачыстай Багародзіцы (1843—1845)

Галерэя[правіць | правіць зыходнік]

Вядомыя асобы[правіць | правіць зыходнік]

У Лудзе пахаваная беларуская пісьменніца Вольга Нікановіч-Сахарава (1884—1943).

Зноскі

  1. Central Statistical Bureau of Latvia Праверана 15 чэрвеня 2021.
  2. Кніга паштовых індэксаў Латвіі - красавік 2011 (лат.) 
  3. Класіфікатар адміністрацыйных тэрыторый і тэрытарыяльных адзінак Латвіі - 16 лютага 2011 (лат.) 
  4. Manteuffel G. Lucyn // Słownik geograficzny... T. V. — Warszawa, 1894. S. 462.
  5. Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Первое. Том XXI. — СПб, 1830. С. 271.
  6. Вялікі гістарычны атлас Беларусі : у 3 т. / Дзяржаўны камітэт па маёмасці Рэспублікі Беларусь, Рэспубліканскае унітарнае прадпрыемства «Белкартаграфія»; рэдкалегія: В. Л. Насевіч (галоўны рэдактар) [і інш.]. — Т. 4 / [рэд. В.Л. Насевіч]. — Мінск: Белкартаграфія, 2018. — 270 с., іл. — ISBN 978-985-508-476-2. С. 20.
  7. Przegląd Powszechny. Nr. 1, 1884. S. 34.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]