Перасяленне польскага насельніцтва (1944—1946)

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Лінія Керзона і тэрытарыяльныя змены Польшчы з 1939 па 1945 гады. Ружовыя і жоўтыя зоны ўяўляюць даваенныя тэрыторыі Польшчы (Крэсы ўсходнія) і Германіі (Вернутыя тэрыторыі) адпаведна.

Перасяленне польскага насельніцтва з былых усходніх тэрыторый Польшчы, таксама вядомае як выгнанне палякаў з Усходніх Крэсаў (польск.: Wysiedlenie Polaków z Kresów Wschodnich)[1], адбывалася ў канцы і пасля Другой сусветнай вайны і прывяло да вымушанай міграцыі прадстаўнікоў польскай нацыянальнасці з 1944 па 1946 гады. Гэта падзея была элементам афіцыйнай палітыкі СССР, які перасяліў больш за мільён польскіх грамадзян. Яны былі дэпартаваны з польскіх тэрыторый, анексаваных Савецкім Саюзам падчас Другой сусветнай вайны і ўключаных у склад Украінскай, Беларускай і Літоўскай ССР паводле дамоўленнасцей Тэгеранскай канферэнцыі 1943 года.

Этнічная высылка польскага насельніцтва была ўсхвалена кіраўнікамі краін антыгітлераўскай кааліцыіФранклінам Рузвельтам, прэзідэнтам ЗША, Уінстанам Чэрчылем, прэм'ер-міністрам Вялікабрытаніі, і Іосіфам Сталіным, кіраўніком СССР, — на канферэнцыях у Тэгеране і Ялце. Па сутнасці яна стала адным з найбуйнейшым пасляваенных перасяленняў з тэрыторый Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, з якіх перасялілася ў агульнай складанасці каля дваццаці мільёнаў чалавек[2]. Па афіцыйных дадзеных, у ходзе кантраляванага дзяржавай выгнання паміж 1945 і 1946 гадамі прыкладна 1,167,000 палякаў былі вымушаны пакінуць заходнія рэспублікі Савецкага Саюза, менш за 50% з тых, хто быў зарэгістраваны для дэпартацыі[3].

Гэты працэс вядомы пад такімі назвамі, як выгнанне[1], дэпартацыя[4][5] ці рэпатрыяцыя[6], у залежнасці ад кантэксту і крыніцы. Тэрмін «рэпатрыяцыя», які афіцыйна выкарыстоўваўся ў кантраляванай камуністамі Польшчы і ў СССР, быў наўмысным элементам маніпуляцыі грамадскай думкай і не з'яўляўся карэктным[7][8], бо дэпартаваныя людзі з'яджалі з сваёй роднай зямлі, а не вярталіся на яе[9]. Гэты працэс таксама часта называецца першай рэпатрыяцыяй, калі маецца на ўвазе другая рэпатрыяцыя ў 1955—1959 гадах. У больш шырокім кантэксце перасяленне палякаў часам апісваецца як кульмінацыя працэсу «дэ-паланізацыі» абласцей падчас і пасля Другой сусветнай вайны[10]. Працэс планаваўся і праводзіўся камуністычным рэжымам СССР і ў пасляваеннай Польшчы. Многія з дэпартаваных палякаў былі пераселены ў былыя нямецкія ўсходнія правінцыі, якія пасля 1945 года называлі «Вернутымі тэрыторыямі» Польскай Народнай Рэспублікі.

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. 1,0 1,1 (англ.)  Jerzy Kochanowski (2001). "Gathering Poles into Poland. Forced Migration from Poland's Former Eastern Territories". in Philipp Ther, Ana Siljak. Redrawing Nations: Ethnic Cleansing in East-Central Europe, 1944-1948. Lanham: Rowman & Littlefield Publishers. ISBN 978-0-7425-1094-4. 
  2. (англ.)  Jürgen Weber (2004). Germany, 1945-1990: A Parallel History. Budapest: Central European University Press. pp. 2. ISBN 963-9241-70-9. 
  3. (польск.)  various authors; Włodzimierz Borodziej; Ingo Eser; Stanisław Jankowiak; Jerzy Kochanowski; Claudia Kraft; Witold Stankowski; Katrin Steffen (1999). Stanisław Ciesielski. ed. Przesiedlenie ludności polskiej z Kresów Wschodnich do Polski 1944-1947. Warsaw: Neriton. pp. 468. ISBN 83-86842-56-3. 
  4. (англ.)  Z. R. Rudzikas (2002). Antonino Zichichi, Richard C. Ragaini. ed. "Democracy and Mathematics in Lithuania". International Seminar on Nuclear War and Planetary Emergencies, 34th session (World Scientific): 190. ISBN 978-0-300-12599-3. http://books.google.com/?id=PKrjew-H0JMC&pg=PA190&dq=deportation+Poles+1946. Retrieved on 2009-07-10. 
  5. (англ.)  Timothy D. Snyder (2007-10-10). "The Local World War". Sketches from a Secret War: A Polish Artist's Mission to Liberate Soviet Ukraine. New Haven, Connecticut2007: Yale University Press. pp. 190–193. ISBN 0-300-12599-2. http://books.google.com/?id=PKrjew-H0JMC&pg=PA190&dq=deportation+Poles+1946. 
  6. (англ.)  Bogumiła Lisocka-Jaegermann (2006). "Post-War Migrations in Poland". in Mirosława Czerny. Poland in the geographical centre of Europe. Hauppauge, New York: Nova Science Publishers. pp. 71–87. ISBN 1-59454-603-7. http://books.google.com/?id=KGYrq9qAeskC&pg=PA72&dq=repatriation+Poles. 
  7. Norman Davies, God's Playground, Chapters XX-XXI, ISBN 83-240-0654-0, ZNAK 2006
  8. (польск.)  Sławomir Cenckiewicz (2005). SB a propaganda polonijna: Między sowiecką agenturą a koncepcją "budowania mostów". http://www.videofact.com/polska/robocze%20today/cenckieiwcz_sb_polonia.html. Retrieved on 2009-07-10. "Takie postrzeganie „zagranicznych Polaków” potwierdza chociażby tzw. pierwsza kampania powrotowa (zwana niesłusznie repatriacją), którą komuniści zainicjowali niemal od razu po zakończeniu II wojny światowej.". 
  9. (польск.)  Józef Poklewski (1994). Polskie życie artystyczne w międzywojennym Wilnie. Toruń: Toruń University Press. pp. 321. ISBN 83-231-0542-1. http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=19390. 
  10. (польск.)  Jan Czerniakiewicz (1992). Stalinowska depolonizacja Kresów Wschodnich II Rzeczpospolitej (Stalinist de-Polonization of the Eastern Borderlands of the 2nd Republic). Warsaw: Centre for Eastern Studies, Warsaw University. pp. 20.