Спліцкі сабор

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Каталіцкая царква
Сабор Святога Дуйма (Дуэ)
Katedrala Svetog Dujam (Svetog Duje)
Cathedral of Split.jpg
43°30′29″ пн. ш. 16°26′28″ у. д.HGЯO
Краіна Харватыя
Горад
Канфесія Каталіцтва
Епархія Roman Catholic Archdiocese of Split-Makarska[d]
Архітэктурны стыль старажытнарымская архітэктура[d] і дараманская архітэктура[d]
Дата заснавання пачатак IV стагоддзя
Статус Кафедральны сабор
Стан Дзеючы храм

Сабор Святога Дуйма (Дуэ) (Харватыя)
Сабор Святога Дуйма (Дуэ)
Сабор Святога Дуйма (Дуэ)

Спліцкі сабор, або сабор Святога Дуйма (Дуэ, Домна) — каталіцкі сабор у горадзе Спліт, Харватыя. Кафедральны сабор Спліцка-Макарскія архідыяцэзіі, помнік архітэктуры. Найстаражытны дзеючы кафедральны сабор свету. Асноўная частка сабора — былы імператарскі маўзалей. У ліку іншых помнікаў Палаца Дыяклетыяна ўключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Сабор звычайна называюць па імі Святога Домна (харв.: Dujam, харв.: Duje), які быў у III стагоддзі біскупам салонскім, хоць яму прысвечана толькі званіца сабора, а храм асвячоны ў гонар Дзевы Марыі. Біскуп Домн стаў мучанікам падчас ганенняў на хрысціян пры Дыяклетыяне ў 303—304 гадах.


Сабор знаходзіцца ў цэнтры Дыяклетыянава палаца, яго фасад звернуты на захад і выходзіць на перыстыль палаца. Спліцкі сабор складаецца з трох частак, пабудаваных у розныя эпохі. Асноўная частка храма — васьмівугольны ў плане былы маўзалей імператара Дыяклетыяна, збудаваны на мяжы III і IV стагоддзяў. Хоры сабора пабудаваны ў XVII стагоддзі. Высокая званіца побач з саборам была пабудавана ў 1100 годзе і перабудавана ў 1908 годзе. Нягледзячы на адрозненне эпох, усе часткі сабора пабудаваны з адных матэрыялаў — туфу, здабытага ў мясцовых рэках і белага вапняку з вострава Брач.

Архітэктура[правіць | правіць зыходнік]

Split Sveti Duje tower.jpg

Былы маўзалей уяўляе сабой цэнтрычны васьмігранны аб'ём, калоны вакол якога ўтвараюць абыходную галерэяй. Сцены ўнутры расчлянёныя якія чаргуюцца паўкруглымі і прамавугольнымі нішамі, а два ярусы карынфска-кампазітных калон падтрымліваюць купал, які першапачаткова быў пакрыты мазаікай. На рэльефным фрызе пад купалам засталіся выявы імператарскай пары, а ў цэнтры раней стаяў парфіравы саркафаг з целам Дыяклетыяна, замененым пазней мошчамі Св. Домна[1].

Сярод прадметаў мастацтва хрысціянскага перыяду асобліва каштоўныя драўляныя дзвярныя створкі з грэцкага арэху пры ўваходзе ў царкву, створаныя ў XIII стагоддзі Андрэем Бувіні . Яны маюць памеры 5,3 на 3,6 метра і багата ўпрыгожаны гравіроўкай. На кожнай створцы выгравіравана па 14 сцэн з жыцця Хрыста, усе выявы абрамлены складаным арнаментам.

Каменная кафедра злева ад уваходу выканана ў XIII стагоддзі ў раманскім стылі. У бакавой капліцы Св. Дуэ ў паўднёва-ўсходняй нішы сабора знаходзіцца гатычны алтар XV стагоддзя, аўтарства Баніна з Мілана. Алтар капліцы Св. Станіслава ў паўночна-ўсходняй нішы з разьбяным рэльефам, які адлюстроўвае хвастанне Хрыста, выкананы Юраем Далмацінам. Паўночны алтар пазнейшы, створаны ў 1767 годзе Джавані Марлаітэрам у стылі барока.

Галоўны алтар сабора створаны адначасова з хорамі ў XVII стагоддзі.

Пад маўзалеем маецца круглая крыпта, якая ў Сярэднявеччы была пераўтворана ў царкву Св. Луцыі. Для новай хрысціянскай іерархіі было важна такім чынам паказаць, што Спліт з'яўляецца спадчыннікам салонскай Царквы, каб перанесці правы і прывілеі ранейшай салонскай метраполіі ў новы царкоўны цэнтр[1].

У скарбніцы сабора захоўваецца багатая калекцыя прадметаў царкоўнага мастацтва: каўчэгі з мошчамі, абразы і г.д. Акрамя таго ў зборы прадстаўлена вялікая колькасць каштоўных сярэдневяковых кніг і рукапісаў.

У памяць Святога Дуйма штогод 7 мая здзяйсняецца хросны ход вакол Спліта. Літургію служаць на царкоўна-славянскай мове, па глагалічных кнігах. У часы Броза Ціты хросны ход здзяйсняўся толькі вакол Спліцкага сабора, шэсце вакол горада было забаронена.

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]