Тадэвуш Бой-Жаленскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Тадэвуш Бой-Жаленскі
Tadeusz Boy-Żeleński
Tadeusz Boy-Zelenski Polish writer.jpg
Асабістыя звесткі
Імя пры нараджэнні: Tadeusz Kamil Marcjan Żeleński
Псеўданімы: Boy (бел.: Бой)
Дата нараджэння: 21 снежня 1874(1874-12-21)[1][2][3]
Месца нараджэння:
Дата смерці: 4 ліпеня 1941(1941-07-04) (66 гадоў)
Месца смерці:
Грамадзянства:
Альма-матар:
Месца працы:
Літаратурная дзейнасць
Род дзейнасці: паэт, празаік, перакладчык
Гады творчасці: 1906—1941
Мова твораў: польская мова
Дэбют: «Слоўкі» (Słówka) (1911)
Узнагароды:
кавалер ордэна Ганаровага Легіёна
Commons-logo.svg Выявы на Вікісховішчы


Тадэвуш Бой-Жаленскі (польск.: Tadeusz Kamil Marcjan Żeleński, Tadeusz Boy-Żeleński; 21 снежня 1874, Варшава — 4 ліпеня 1941, Львоў) — польскі паэт, сатырык, пісьменнік, літаратуразнаўца, тэатравы крытык, лекар. Удзельнік Польскай акадэміі літаратуры(руск.) бел. і ПЕН-клуба.

Жыццяпіс[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся ў сям'і кампазітара Уладыслава Жаленскага. У 1906 прылучыўся да польскага літаратурнага кабарэту «Zielony Balonik(польск.) бел.» пісаў сатырычныя тэксты, выданыя пазней — у 1911 — пад назваю «Слоўкі» (польск.: Słówka).

Вучыўся ў Ягеллонскім універсітэце.

У час Першай сусветнай вайны працуе лекарам. З 1919 году пісаў тэатравыя рэцэнзіі для кракаўскага часопіса «Час(польск.) бел.» (польск.: Czas). Ад 1922 году зноў жыве ў Варшаве .

Партрэт Бой-Жаленскага (мастак — Віткацы).

Пераклаў з французскай мовы на польскую значны шэраг твораў розных аўтараў, у тым ліку п'есы Мальера, Расіна, Марыво, працы Франсуа Вілона, Вальтэра, Паскаля, Мантэск'ё, Лакло, Брантома, Дэні Дзідро, Мантэня, Русо, Бальзака, Стэндаля, Пруста. Стварыў «Бібліятэку Боя» — блізка як 100 тамоў французскіх перакладаў.

У тыднёвіку «Wiadomości Literackie» выступаў з палітычнымі творамі. Абярнуў увагу на празмерны ўплыў каталіцтва на жыццё палякаў.

У верасні 1939 — пасля таго, як пачалася Другая сусветная вайна — выехаў у Львоў. З дапамогай савецкай улады прызначаны кіраўніком на кафедру гісторыі французскай літаратуры Львоўскага ўніверсітэта. Публікаваў артыкулы ў газеце «Czerwony Sztandar». 19 красавіка 1939 падпісаў зварот польскіх пісьменнікаў, прывітаўшы далучэнне Заходняй Украіны да УССР. У снежні 1940 працуе над трохтомным падручнікам польскай літаратуры.

Пасля захопу Львова нямецкім гітлераўскім войскам — ноччу з 3 на 4 ліпня 1941 — знішчальная група пад кіраўніцтвам К. Шонгарта, праводзячы знішчэнне польскай інтэлегенцыі, арыштавала Бой-Жаленскага разам з прафесарам Янам Грэкам і яго жонкай. У тую ж ноч ён быў расстраляны. Месца пахавання невядомае.

Помнік Бой-Жаленскаму у Кракаве

Беларускія пераклады[правіць | правіць зыходнік]

Творы Боя перакладаў на беларускую мову Максім Танк.

Зноскі

  1. Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #118808389 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 3 мая 2014.
  2. data.bnf.fr: платформа адкрытых дадзеных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.
  3. Tadeusz Boy-Żeleński // SNAC — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.
  4. Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #118808389 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 15 снежня 2014.
  5. Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Берлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #118808389 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.
  6. LIBRIS — 2012. Праверана 24 жніўня 2018.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Józef Hen, Błazen — wielki mąż. Opowieść o Tadeuszu Boyu-Żeleńskim, wyd. Iskry.
  • Boy we Lwowie, red. Barbara Winklowa, Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 1992.
  • Henryk Markiewicz, Boy-Żeleński, wyd. Wydawnictwo Dolnośląskie, 2001, seria A to Polska właśnie.
  • Wojciech Natanson, Boy-Żeleński , Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1983.