Ціха Браге

З пляцоўкі Вікіпедыя
Ціха Браге
дацк.: Tyge Ottesen Brahe
Porträtt av Tycho Brahe - Skoklosters slott - 90153.tif
Дата нараджэння 14 снежня 1546[1][2][…] ці 1546[4]
Месца нараджэння
Дата смерці 24 кастрычніка 1601(1601-10-24)[6][1][…]
Месца смерці
Месца пахавання
Грамадзянства
Бацька Otte Brahe[d]
Маці Beate Clausdatter Bille[d]
Жонка Kirsten Barbara Jørgensdatter[d]
Дзеці Sidsel Brahe[d]
Род дзейнасці астраном, аўтабіёграф, паэт, астролаг, алхімік, пісьменнік
Навуковая сфера астраномія і астраном
Месца працы
Альма-матар
Вядомыя вучні Сімон Марый, Ambrosius Rhode[d][9], Ёган Кеплер[9] і Adriaan Metius[d][9]
Узнагароды
Knight of the Order of the Elephant
Подпіс Tycho Brahe Signature.svg
Лагатып Вікісховішча Медыяфайлы на Вікісховішчы

Ціха Браге[10] (Tycho Brahe; 14 снежня 1546 — 24 кастрычніка 1601) — дацкі шляхціч, паходзіў з правінцыі Сконэ (цяпер — тэрыторыя Швецыі), найбольш вядомы як адзін з першых астраномаў у Еўропе. Быў таксама астролагам і алхімікам. Ціха Браге — латынізаванае імя. Сапраўднае дацкае імя — Tyge Ottesen Brahe.

Ціха Браге валодаў маёнткам на востраве Гвен, дзе пабудаваў адзін з самых ранніх даследчых інстытутаў — Уранібург (у перакладзе — «Нябесны палац»). Там ён пабудаваў некалькі буйных астранамічных інструментаў і правёў шэраг дакладных вымярэнняў. Успрыняў геаметрычныя ідэі сістэмы Каперніка і філасофію сістэмы Пталамея і сфармуляваў сваю ўласную мадэль Сусвету — Ціханічную мадэль.

У сваёй абсерваторыі Ціха Браге назіраў зоркі i планеты з найвялікшай па тых часах дакладнасцю: 2-3 хвіліны дугі. Часцей за іншыя свяцілы ў кожным супрацьстаянні з 1580 г. Ціха назіраў Марс менавіта таму, што яго рух відавочна не адпавядаў ні сістэме Пталамея, ні сістэме Каперніка. У 1583 г. Ціха адзначыў, што каля супрацьстаяння Марс рухаецца ў другі бок з найвышэйшай хуткасцю — амаль палова градуса ў суткі, а гэта даказвала, што Марс у супрацьстаянні значна бліжэй да Зямлі, чым да Сонца, што было праўдзіва толькі ў сістэме Сусвету Каперніка, але не Пталамея. Аднак Ціха бачыў неадпаведнасць i сістэмы Каперніка сваім назіранням. Ён стварыў сваю адмысловую сістэму, дзе Зямля засталася ў цэнтры, а планеты рухаюцца вакол Сонца, якое, у сваю чаргу, рухаецца вакол Зямлі.

Ад 1600 і да смерці Ціха ў 1601 годзе яму дапамагаў Іаган Кеплер. Гэты не менш выдатны навуковец у далейшым з дапамогай вынікаў назіранняў Браге распрацаваў сваю ўласную астранамічную тэорыю.

Ціха Браге лічыцца адным з самых уважлівых і акуратных астраномаў-практыкаў свайго часу. Яго назіранні былі настолькі дакладнымі, што Кеплер здолеў з дапамогай вынікаў гэтых назіранняў сфармуляваць законы руху планет. Ціха склаў адзін з першых зорных каталогаў. І ўрэшце з дапамогай назіранняў Ціха Браге было выяўлена, якая ж тэорыя мае права лічыцца праўдзівай — Капернікаўская ці тэорыя Пталамея.

Зноскі

  1. а б Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.
  2. а б MacTutor History of Mathematics archive Праверана 22 жніўня 2017.
  3. а б Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.
  4. Library of the World's Best Literature / пад рэд. C. D. Warner — 1897.
  5. а б в г д Berry A. A Short History of AstronomyLondon: John Murray, 1898.
  6. Deutsche Nationalbibliothek, Staatsbibliothek zu Berlin, Bayerische Staatsbibliothek et al. Record #118514237 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 9 красавіка 2014.
  7. Deutsche Nationalbibliothek, Staatsbibliothek zu Berlin, Bayerische Staatsbibliothek et al. Record #118514237 // Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 30 снежня 2014.
  8. а б 1911 Encyclopædia Britannica/Brahe, Tycho
  9. а б в Матэматычная генеалогія — 1997.
  10. Напісанне Браге (Brahe) Ціха паводле БЭ у 18 т. -- Т.3. -- С. 227.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]