Кольскі паўвостраў

Кольскі паўвостраў
Каардынаты: 68, 3668°00′00″ пн. ш. 36°00′00″ у. д.68° пн. ш. 36° у. д.
Акваторыі	Белае мора, Баранцава мора
Плошча	~100 000 км²
Краіна	Расія
АА першага ўзроўня	Мурманская вобласць

Кольскі паўвостраў, паўвостраў на паўночным захадзе Еўрапейскай часткі Расіі, у Мурманскай вобласці. Абмываецца Баранцавым і Белым морамі. Плошча каля 100 тыс. км².

Гісторыя

Фрагмент карты «Tabula Russie» 1614 год

Да пачатку XX стагоддзеа Мурманам звалі толькі паўночнае ўзбярэжжа паўвострава — ад Святога Носа да нарвежскай межы, але ў далейшым гэта паняцце пашырэла, і цяпер пад ім маецца на ўвазе ўвесь Кольскі паўвостраў. Паўднёвае ўзбярэжжа паўвострава гістарычна падзяляюць на Церскі і Кандалакшскі берагі.

Геалогія і рэльеф

Кольскі паўвостраў з'яўляецца паўночна-ўсходняй ускраінай Балтыйскага шчыта і складзены пераважна крышталічнымі пародамі дакембрыю і ніжняга палеазою.

Панарама Кольскага паўвострава каля Мурманска

Берагавая лінія слабапарэзаная. Паўночны бераг стромкі і высокі, паўднёвы — нізінны, спадзісты. У заходняй частцы горныя масівы: Хібіны (г. Часначор — 1191 м) і Лаўазёрскія тундры (1120 м). Усходняя частка больш плоская, раўніннасць парушаецца водападзельнай градой Кейвы.

Клімат

Клімат паўвострава разнастайны. На поўначы, які саграваецца цёплай плынню, ён субарктычны марскі. Да цэнтра паўвострава кантынентальнасць нарастае — тут клімат умерана-халодны. Сярэднія тэмпературы студзеня-лютага ад мінус 8-11 °C на поўначы паўвострава да мінус 13-15 °C у цэнтры; ліпеня, адпаведна, ад плюс 8-11 °C да плюс 12-14 °C. Снег лажыцца ў кастрычніку і цалкам сыходзіць да сярэдзіны мая (у горных раёнах напачатку чэрвеня).

Гідралогія

Па Кольскім паўвостраве працякаюць шмат рэк: Паной (гэта самая доўгая рака на паўвостраве), Тулома (самая паўнаводная рака паўвострава), Варзуга, Кола, Ёканга, Церыберка, Варон'я, Умба і інш. Паўвостраў багаты азёрамі, самыя буйныя — Імандра, Умбозера, Лавазера.

Умбозера

Расліннасць

На поўначы — тундравая расліннасць, паўднёвей лесатундра і тайга.

Жывёльны свет

Вадаёмы багатыя рыбай: сёмга і палія, сіг, стронга, харыус, шчупак і інш. У морах, якія абмываюць паўвостраў, у багацці трэска, камбала, палтус, мойва, селядзец, краб, марская капуста.

Карысныя выкапні

Радовішчы апатыта-нефелінавых руд (Хібіны), жалеза, нікеля, плацінавых металаў, рэдказямельных металаў, будаўнічых і ювелірна-вырабных камянёў. Хібінскія апатыта-нефелінавыя радовішчы ўнікальная па запасах і якасці база фасфатнай сыравіны. Здабыча вядзецца адкрытым і падземным спосабамі.

Навуковыя даследаванні

У 1970 годзе тут была закладзена Кольская звышглыбокая свідравіна. У 1994 годзе яе глыбіня склала рэкордныя 12262 метра.

Ваеннае карыстанне

На паўвостраве размешчана мноства баз Паўночнага флота.

У заліве Андрэева напачатку 1980-х было створана сховішча для слаба-радыёактыўных адыходаў, папярэдне разлічанае на 5 гадоў. У 2007 годзе там захоўваліся каля 20 тысяч адпрацаваных паліўных стрыжняў з атамных падводных лодак і ледаколаў.

Нарвегія, ужо выдаткаваўшы каля 12,5 мільёнаў долараў на іх захаванне, патрабуе грунтоўны рамонт змешчаных у дрэнным стане сховішчаў і ператранспартыроўку адыходаў у новыя доўгачасовыя сховішчы.

Глядзіце таксама

• Паўвостраў Рыбацкі
• Паўвостраў Сярэдні

Літаратура

• Кольскі паўвостраў // БЭ ў 18 т. Т. 8. Мн., 1999.

Спасылкі

• Карты Кольскага паўвострава(руск.) 
• Казачны Мурман(руск.) 
• Мінералы Кольскага паўвострава(руск.)