Сусветная спадчына

Першы генеральны сакратар ЮНЕСКА, Джуліян Хакслі

Сусветная спадчына (англ.: World Heritage, фр.: Patrimoine Mondial, ісп.: Patrimonio Mundial) — выбітныя культурныя і прыродныя каштоўнасці, якія складаюць здабытак усяго чалавецтва.

У 1972 ЮНЕСКА прыняла Канвенцыю аб ахове сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны (уступіла ў сілу ў 1975). Ратыфікавалі канвенцыю ў пачатку 1992 года 123 краіны-удзельніцы.

Статут аб'екта Сусветнай спадчыны дае наступныя перавагі:

Дадатковыя гарантыі захаванасці і цэласнасці ўнікальных прыродных комплексаў.
Падвышае прэстыж тэрыторый і кіруючых імі ўстаноў.
Спрыяе папулярызацыі ўключаных у Спіс аб'ектаў і развіццю альтэрнатыўных выглядаў прыродакарыстання (у першую чаргу, экалагічнага турызму).
Забяспечвае прыярытэтнасць у прыцягненні фінансавых сродкаў для падтрымкі аб'ектаў сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны, у першую чаргу, з Фонду сусветнай спадчыны.
Спрыяе арганізацыі маніторынгу і кантролю за станам захаванасці прыродных аб'ектаў.

Па стане на 2006 год у спісе Сусветнай спадчыны 830 аб'ектаў (у тым ліку 644 культурных, 162 прыродных і 24 змешаных).

Дзяржавы, на тэрыторыі якіх размешчаныя аб'екты Сусветнай спадчыны, бяруць на сябе абавязанні па іх захаванню.

Змест

1 Крытэры
- 1.1 Культурныя крытэры
- 1.2 Прыродныя крытэры
2 Спісы Сусветнай спадчыны па краінах і рэгіёнам
3 Заўвагі
4 Спасылкі

Крытэры [правіць]

Галоўная мэта спісу Сусветнай спадчыны — зрабіць вядомымі і абараніць аб'екты, якія з'яўляюцца ўнікальнымі ў сваім родзе. Для гэтага і з-за імкнення да аб'ектыўнасці былі складзеныя ацэнкавыя крытэры. Першапачаткова (з 1978 г.) існавалі толькі крытэры для аб'ектаў культурнай спадчыны — гэты спіс налічаў шэсць пунктаў. Затым для ўзнаўлення раўнавагі паміж рознымі кантынентамі з'явіліся прыродныя аб'екты і для іх спіс з чатырох пунктаў. І, нарэшце, у 2005 г., усе гэтыя крытэры былі зведзеныя разам, і зараз кожны аб'ект Сусветнай спадчыны мае ў сваім апісанні хоць бы адзін з іх^[1].

Культурныя крытэры [правіць]

I. Аб'ект уяўляе сабой шэдэўр чалавечага мастацтва.
II. Аб'ект сведчыць аб значным узаемаўплыве чалавечых каштоўнасцяў у дадзены перыяд часу або ў вызначанай культурнай прасторы, у архітэктуры або ў тэхналогіях, у манументальным мастацтве, у планоўцы гарадоў або стварэнні ландшафтаў.
III. Аб'ект з'яўляецца ўнікальным або прынамсі выключным для культурнай традыцыі або цывілізацыі, якая існуе дагэтуль або ўжо знікла.
IV. Аб'ект з'яўляецца выбітным прыкладам канструкцыі, архітэктурнага або тэхналагічнага ансамбля або ландшафту, якія ілюструюць значны перыяд чалавечай гісторыі.
V. Аб'ект з'яўляецца выбітным прыкладам чалавечага традыцыйнага будынка, з традыцыйным выкарыстаннем зямлі або мора, з'яўляючыся ўзорам культуры (або культур) або чалавечага ўзаемадзеяння з навакольным асяроддзем, асабліва калі яно становіцца ўразлівай з-за моцнага ўплыву незваротных змен.
VI. Аб'ект напроста або рэчыўна звязаны з падзеямі або існымі традыцыямі, з ідэямі, вераваннямі, з мастацкімі або літаратурнымі творамі і мае выключную сусветную важнасць. (Па меркаванню камітэта ЮНЕСКА гэты крытэрый пераважна выкарыстаць разам з якім-небудзь яшчэ крытэрам або крытэрамі).

Прыродныя крытэры [правіць]

VII. Аб'ект уяўляе сабой прыродны феномен або прастора выключнай прыроднай прыгажосці і эстэтычнай важнасці.
VIII. Аб'ект з'яўляецца выбітным узорам галоўных этапаў гісторыі зямлі, у тым ліку помнікам мінулага, сімвалам адбывалых геалагічных працэсаў у развіцці рэльефу або сімвалам геамарфічных або фізіаграфічных асаблівасцяў.
IX. Аб'ект з'яўляецца выбітным узорам адбывалых экалагічных або біялагічных працэсаў у эвалюцыі і развіцці зямных, прэснаводных, берагавых і марскіх экасістэм і раслінных і жывёльных супольнасцяў.
X. Аб'ект уключае ў сябе найболей важнае або значнае асяроддзе пасялення для захавання ў ёй біялагічнай шматстатнасці, у тым ліку знікаючых відаў выключнай сусветнай каштоўнасці з пункта гледжання навукі і аховы.